Кіріспе

Мұхит биогеохимиясында, нитратпен қамтамасыз етілген жалпы біріншілік өнімнің үлесі.

Мұхит биогеохимиясында f қатынасы – нитратпен қамтамасыз етілген жалпы біріншілік өнімнің үлесі (аммоний сияқты басқа азотты қосылыстармен қамтамасыз етілгеніне қарағанда). Бұл қатынасты алғаш рет Ричард Эппли мен Брюс Петерсон әлемдік мұхит өндірісін бағалауға арналған алғашқы мақалаларының бірінде анықтаған. Бұл үлес бастапқыда маңызды деп есептелді, себебі ол биологиялық сорғы арқылы мұхит бетінен органикалық теңіз қардың шөгуі (экспорт) ағынымен тікелей байланысты болғандай көрінді. Дегенмен, бұл түсіндірме қатар жүретін процесс – нитрификацияның тереңдік бойынша күшті бөлінуіне негізделген, ал соңғы өлшемдер бұл болжамды күмәндандырды.

Шолу

Организмдердің (немесе организмдердің қалдықтарының) гравитациялық шөгуі мұхиттың беткі суларынан оның тереңіне бөлшекті органикалық көміртегін тасымалдайды. Бұл процесс биологиялық сорғы деп аталады, және оны мөлшерлеу ғалымдар үшін маңызды, себебі ол Жердің көміртегі айналымының маңызды бір бөлігі. Негізінен, бұл терең мұхитқа тасымалданған көміртегі атмосферадан оқшауланып, мұхиттың көміртегі қоймасы ретінде жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Бұл биологиялық механизмге физикалық-химиялық механизм, яғни ерігіштік сорғы да ілеседі, ол да көміртекті мұхиттың терең қабаттарына тасымалдауға көмектеседі. Шөгіп бара жатқан материалдың (теңіз қар деп аталады) ағынын өлшеу әдетте, су бағанасы бойымен төмен қарай қозғалғанда материалды ұстап алып, сақтайтын шөгінді ұстағыштарды орналастыру арқылы жасалады. Дегенмен, бұл салыстырмалы түрде қиын процесс, себебі ұстағыштарды орналастыру немесе қайта алып шығу қиын болуы мүмкін, және шөгу ағынын жинақтау үшін оларды ұзақ мерзімге сол жерде қалдыру қажет. Сонымен қатар, олар су ағындарының салдарынан көлденең және тік ағындарды да тіркеуге бейім. Осы себепті ғалымдар теңіздің оңай өлшенетін қасиеттеріне қызығушылық танытады, олар шөгу ағынының көрсеткіші ретінде қызмет етеді. f қатынасы – осындай көрсеткіштердің бірі.

Қорытындылар

f қатынасын түсіндірудегі негізгі болжам – бастапқы өндіріс пен нитрификацияның кеңістіктегі бөлінісі. Шындығында, Эппли мен Питерсон өздерінің алғашқы мақаласында: «Жаңа өндірісті экспортқа байланыстыру үшін эуфотикалық аймақта нитрификацияның аз болуы қажет» деп атап өткен. Егер аммоний мұхиттың беткі суларында нитратқа айналса, онда ол нитраттың тереңдегі жолын «қысқа тұйыққа» тірейді. Іс жүзінде, бұл жаңа өндірістің жоғары бағалануына және f коэффициентінің өсуіне алып келеді, себебі жаңа өндірістің бір бөлігі шын мәнінде мұхиттың бетінен шықпаған, жақында нитрификацияланған нитрат есебінен қамтамасыз етіледі. Параметрілеуге нитрификация өлшемдерін қосып алғаннан кейін, олиготрофты субтропикалық айналымының (әсіресе BATS учаскесі) экожүйелік моделі жылдық есеп бойынша беткі нитраттың шамамен 40% жақында нитрификацияланғанын (жазда 90%-ға дейін көтеріледі) анықтады. Географиялық тұрғыдан әртүрлі нитрификация өлшемдерін синтездеген қосымша зерттеу жоғары өзгергіштік, бірақ тереңдікпен байланыс жоқтығын көрсетті және оны жаһандық масштабтағы модельде қолданып, беткі нитраттың жартысына дейін көтерілудің орнына беткі нитрификация арқылы берілетінін бағалауға мүмкіндік берді. Оны нитритке, содан кейін аммонийге дейін тотықтыру. Нитрификация сияқты, DNRA да нитрат пен аммонийдің қолжетімділігінің тепе-теңдігін өзгертеді, сондықтан есептелген f қатынасына қателіктер енгізуі мүмкін. Алайда, DNRA-ның пайда болуы анаэробтық жағдайлармен шектелгендіктен, оның маңызы нитрификацияға қарағанда азырақ, бірақ ол бастапқы өндірушілермен байланысты болуы мүмкін.