Кіріспе

Неміс кәсіпкері Иоганн Карл Фридрих Август Борсиг (; 23 маусым 1804 – 6 шілде 1854) – Borsig Werke зауытын құрған неміс кәсіпкері. Борсиг Бреслауда (Вроцлав) курасьер және ағаш шебері Иоганн Георг Борсигтің ұлы болып дүниеге келді. Әкесінің кәсібін үйренгеннен кейін, ол алдымен Корольдік провинциялық өнер және құрылыс мектебінде, содан кейін 1825 жылдың күзіне дейін Корольдік сауда институтында оқыды. Ол қозғалтқыш құрастыруда практикалық тәжірибесін Ф. А. Эгелстің Neue Berliner Eisengießerei (Берлиндегі жаңа темір құю зауыты) зауытында алды, онда оның алғашқы міндеттерінің бірі Силезиядағы Вальденбургте бу машинасы құрастыру болды. Бұл тапсырманы сәтті аяқтағаннан кейін Борсиг сегіз жылға фабрика директоры болып тағайындалды. 1828 жылы Луиза Паллға үйленді; олардың бір ұлы, Альберт болды.

Аугуст Борсиг және оның компаниясы

Борсиг ертеден теміржолдарды қолдаған. Германияда теміржол саласында тәжірибе аз болса да және теміржол машиналарын өндіретін компания құрудың тәуекелдеріне қарамастан, Борсиг жинаған ақшасын Берлиндегі Шаусестрасседе (Фейерландта), Ораниенбург қақпасына жақын жердегі учаске сатып алуға жұмсады. Бұл учаске оның ескі компаниясының зауытына іргелес орналасқан еді. Ол локомотивтерге баса назар аударатын жеке машина жасау зауытын құрды. Зауыттың құрылған күні 1837 жылдың 22 шілдесі деп белгіленді – құю цехында алғашқы сәтті құю жасалған күн. Қолданылған шығын көп болғанына қарамастан, 1840 жылы 1-нөмірлі және BORSIG деп аталған алғашқы локомотив аяқталды. Локомотивтің ішкі рамасы, екі осьті алдыңғы икемді богиі және жалғыз жетекші осьтің артында қосымша бос ось болды. 1840 жылдың 21 шілдесінде Борсиг оны Берлин-Ютербог теміржолындағы Стивенсон жасаған локомотивпен сынақтан өткізді. Борсиг локомотиві 10 минутқа озып шықты, бұл тәжірибесіздікке қарамастан, немістердің ағылшын үлгілерімен теңдес локомотивтерді жасай алатынын дәлелдеді. Осыдан кейін локомотивтер мен инженерлерді импорттау қажеттігі тудырмады. Осы жеңістен кейін тапсырыстар саны күрт өсті. 1842 жылы осы типтегі тағы алты машина Берлин-Штеттин теміржолы мен Обершлезия теміржолына сатылды. Бастапқыда Борсиг компаниясы өз қажеттіліктері үшін де, басқа компаниялар үшін де бу машиналарын, сондай-ақ өнер мен құрылысқа арналған құйма бөлшектерді өндірді. Бірақ көп ұзамай назар локомотивтерді құрастыруға ауысты, және Борсиг есімі осы күнге дейін локомотивтермен байланысты. 1843 жылы Пруссияның теміржол компаниялары 18 локомотивке тапсырыс берді, ал 1844 жылы Борсиг өзінің 24-ші локомотивін Берлиндегі өнеркәсіптік көрмеде көрсетті. Жүзінші локомотив 1846 жылы аяқталды. Сонымен қатар Борсиг Сансусидегі фонтанға арналған бу сорғысын жасады және Потсдамдағы Николай шіркеуі мен Берлин қала сарайының күмбездерін салуға қатысты. Ол жылдары компанияның өрісі кеңейді, өйткені Германияның барлық аймақтарында жаңа теміржолдар салынып жатты. 1847 жылы жаңа Моабит темір зауытының құрылысы басталды және ол 1849 жылы пайдалануға берілді. 1850 жылы Кирхштрасседегі машина жасау зауыты мен темір құю цехы сатып алынды, нәтижесінде үш Берлин зауытындағы жұмыскерлердің саны 1800-ге жетті, Борсиг компаниясы сол заманның ірі кәсіпорындарының біріне айналды. Тапсырыстардың көбеюі Борсигтің жеке байлығын да арттырды, ол көп ұзамай сән-салтанатты ұнататын және көптеген суретшілерге демеушілік көрсеткен бай кәсіпкерге айналды. Август Борсиг қатал, бірақ әділ, белсенді басшы болған. Ол жұмыскерлері үшін ауру-сырқау, жерлеу шығындарына арналған қорлар мен үнемдеу банкін құрды. Компаниясында оқу бөлмесі, асхана және бассейн бар жуыну бөлмесі болды. 1840-шы жылдардың соңында Борсигтің беделі артып, ол 1848-1852 жылдардағы экономикалық дағдарысты аз шығынмен жеңе алды. 1851 жылдан бастап шетелдік теміржол компаниялары да Борсиг локомотивтерін тапсырыс етті, олардың ішінде Варшава-Вена теміржолы және Зеланд теміржолы бар. 1854 жылы 500-ші локомотив аяқталғаннан кейін Борсиг құпия коммерция кеңесшісі (Geheimer Kommerzienrat) атағын алды. Бұл оған монополиялық жағдайын нығайтуға мүмкіндік берді, және 1854 жылы 68 жаңа пруссиялық локомотивтің 67-сі Борсиг зауыттарынан шықты. Бірнеше жыл бұрын Берлиндегі Моабитте оның сәнді вилласы салынып аяқталды, Борсигтің арманы орындалды. Алайда ол байлығының құндылығын ұзақ сезіне алмады. Ол билігінің шарықталу кезінде, 1854 жылдың 6 шілдесінде Берлинде қайтыс болды.

Компанияның кейінгі тарихы

Август Борсиг қайтыс болғаннан кейін компанияны оның ұлы Август Юлиус Альберт Борсиг басқарды және кеңейтті. 1000-шы локомотивтің дайын болуына орай, көптеген көрнекті қонақтармен, соның ішінде саяхатшы Александр фон Гумбольдтпен бірге үлкен той өтті. Осы кезде 50 жұмысшымен басталган компанияда 2800 қызметкер жұмыс істеді. Компания кеңейуін жалғастырды және 1862 жылы өндірісінің бір бөлігін Силезиядағы Забрже қаласына көшірді. 1872 жылы Борсиг Еуропадағы ең ірі локомотив өндірушісі болды. Альберт Борсиг Дортмундтағы Кёльн-Минденер темір жолындағы Maschinenfabrik Deutschland компаниясын құрды, бірақ Борсигтің бизнес тарихындағы ең табысты кезең 1878 жылы Альберттің қазасымен аяқталды. Компанияны көбінесе Борсиг отбасының мүшелері басқарды және көптеген локомотивтерді құрастыруды жалғастырды, бірақ ол өзге көлік компанияларына нарықтық үлесін жоғалта бастады. Компания Берлиннің бұрынғы қалашығы болған Тегельге көшірілді. Зауыт 1898 жылы ашылды. Тегельдегі зауыт сол кезде Германиядағы ең заманауи мекемелердің бірі болды. Оның жеке порты болды, онда кемелер локомотивтерге қажетті материалдарды жеткізіп келді. Зауыттың өзінде әр өндіріс кезеңі үшін ұзақ жол болды. Бұл өндіріс жолының соңы – «BORSIG» қақпасы болды. Жаңа локомотивтер осы қақпадан шығып кетті. Компания сонымен қатар қазіргі өндіріс бағдарламасының бір бөлігі болып табылатын жаңа өнімдерді әзірледі: ыдыстар және компрессорлар. Ұлы экономикалық дағдарыс BORSIG-тің жеке компания ретіндегі табысын тоқтатты. 1930 жылға қарай компания таратылудың алдында тұрды, локомотив бизнесі AEG компаниясымен бірігу арқылы сақталды. Борсиг бірқатар атақты локомотивтерді жасады, олардың ішінде әлемдік жылдамдық рекордын ұстаған DRG Class 05, сағатына 200 км жылдамдыққа жеткен алғашқы бу локомотивтері болды. Барлығы 16 352 локомотивтің соңғысы 1954 жылы салынды. Компанияның қалған бөлігі Rheinmetall компаниясына өтті.