Кіріспе

Голиад ( /g//oʊ//l//i//æ//d/ GOHlee ad) – АҚШ-тың Техас штатындағы Голиад округінің орталығы саналатын қала. Ол 1836 жылғы Техас революциясы кезінде болған Голиад қырғынымен әйгілі. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 1620 адамды құрайды. Голиад Виктория, Техас қалалық статистикалық аймағының құрамына кіреді.

Испания

1747 жылы испан үкіметі Хосе де Эскандонды Солтүстік Америкадағы колонияларының солтүстік шекарасын, соның ішінде испандық Техасты тексеруге жіберді. Соңғы баяндамасында Эскандон Президио Ла-Баияны Гуадалупе өзенінің жағалауынан Сан-Антонио өзенінің жағалауына көшіруді ұсынды, осылайша ол Рио-Гранде бойындағы елді мекендерге тиімдірек көмектесе алады. Президио және оның қорғауындағы Миссия Нуэстра-Сеньора-дель-Эспириту-Санто-де-Зуньига 1749 жылдың қазан айында жаңа орнына көшірілді. Эскандон Жаңа Испаниядан 25 отбасын президио маңына көшіріп, азаматтық елді мекен құруды ұсынды, бірақ ол жеткілікті ерікті қоныстанғандарды таба алмады. 1763 жылы Жеті жылдық соғыс аяқталғаннан кейін Франция Луизиананы және Техасқа қатысты өзінің талаптарын Испанияға өткізді. Франция енді Испанияның Солтүстік Америкадағы мүдделеріне қауіп төндірмейтін болғандықтан, испан монархиясы маркиз де Рубиге Жаңа Испанияның солтүстік шекарасындағы барлық президиоларды тексеруді және болашаққа қатысты ұсыныстар жасауды тапсырды. Руби бірнеше президиоларды жабуды және Ла-Баияны сақтап, тастан қайта салуды ұсынды. Ла-Баия тез арада «Рио-Гранде сағасынан Миссисипи өзеніне дейінгі бүкіл Мексика шығанағындағы Испанияның жалғыз бекінісіне» айналды. Президио бірнеше маңызды сауда және әскери жолдардың тоғысқан жерінде орналасқан еді. Ол тез арада Бехар және Накогдочеспен қатар Техастың үш маңызды аймағының біріне айналды. 1812 жылдың тамыз айының басында Мексика Тәуелсіздік соғысы кезінде мексикалық революционер Бернардо Гутьеррес де Лара және оның «Солтүстік Республикалық армиясы» деп аталатын жасағы Техасқа басып кірді. Қарашада басқыншылар Президио Ла-Баияны басып алды. Техас губернаторы Мануэль Мария де Сальседо келесі төрт ай бойы фортты қоршауға алды. Шешуші жеңіске жете алмағандықтан, Сальседо 1813 жылдың 19 ақпанында қоршауды алып тастады және Сан-Антонио-де-Бексарға бет бұрды. Көтерілісшілер президионы 1813 жылдың шілдесіне немесе тамызына дейін бақылады, содан кейін Хосе Хоакин де Арредондо роялистік әскерлермен Техастың барлық аймағын қайтарып алды. «Солтүстік Республикалық армиясының» мүшесі Генри Перри 1817 жылы Техасқа күш жіберіп, Ла-Баияны қайта басып алуға тырысты. Испандықтар президионы Сан-Антониодан келген сарбаздармен нығайтып, 18 маусымда Колето ағысының жанында Перридің күштерін жеңді. 1821 жылы бұл аймаққа тағы бір басып кіру орын алды. 1819 жылы АҚШ пен Испания Адамс-Онис шартына қол қойды, ол Техас аймағындағы АҚШ-тың барлық аумақтық талаптарын Испанияға өткізді. 4 қазанда Ұзақ экспедициясы (52 адамнан тұратын) Ла-Баияны басып алды. Төрт күннен кейін полковник Игнасио Перес Бексардан әскерлерімен келді, ал Лонг басылып берді. 1821 жылдың соңында Мексика Испаниядан тәуелсіздік алды, ал Техас жаңа құрылған мемлекеттің құрамына кірді.

Мексика

1829 жылы Мексиканың Техас штатындағы Ла-Баия ауылының атауы, Мексиканың тәуелсіздік соғысының әкесі саналған патриот дін қызметкері Мигель Идальгоның құрметіне, оның атының анаграммасы деп есептелген "Голиад" деп өзгертілді (бастапқы "H" әрпі еске алынбады). 1835 жылдың 9 қазанында, Техас революциясының басында, ағылшын-американдық иммигранттар тобы Голиад шайқасында президиоға шабуыл жасады. Мексикалық гарнизон тез жеңіліп, бекініс ағылшын-американдықтардың бақылауына өтті. Техас Республикасының тәуелсіздігі туралы алғашқы жариялама 1835 жылдың 20 желтоқсанында осы жерде қол қойылды, содан кейін Николас Фаган Президио Ла-Баияда "Қанды қол туын", сондай-ақ "Техас тәуелсіздігінің бірінші туы" деп белгілі туды көтерді. Ағылшын-американдықтар 1836 жылдың наурызына дейін аймақты бақылап ұстады, сол кезде полковник Джеймс Фаннин басқаратын олардың гарнизоны жақын жердегі Колето шайқасында жеңіліске ұшырады. Мексиканың сол кездегі президенті Антонио Лопес де Санта-Анна бар тірі қалғандарды өлімге кесуді бұйырды. 1836 жылдың 27 наурызында, кейін "Голиад қырғыны" деп аталған оқиғада, 303 адам бекіністен шығарылып, өлімге кесілді, ал 39 адам президио ішінде атылды (20 тұтқын дәрігер немесе медициналық қызметкер болғандықтан аман қалды); 342 адам қаза тауып, 28 адам қашып кетті. Мексиканың танымал генералы Игнасио Сарагоса 1829 жылы Голиадта дүниеге келді. Ол Пуэбла шайқасында француз әскеріне қарсы тұрған күштерге басшылық етті, бұл шайқас қазір 5 мамырда "Cinco de Mayo" ретінде тойланады. Техастың мылтықшысы Кинг Фишер Техастың Маверик округіне көшіп келгенге дейін Голиадта біраз уақыт тұрды.

1902 жылғы торнадо

1902 жылы Голиад торнадосы қаланы қиратты, 114 адам қаза тапты, олардың ішінде шериф Роберт Шоу да болды, кем дегенде 225 адам жарақат алды. Бұл Техас тарихындағы ең көп қаза болған торнадоның бірі және АҚШ-тағы ең көп қаза болған 10 торнадоның ішінде. Әйелі жарақат алған, қызы торнадо воронкасында көтеріліп, бірақ аман қалған жас дәрігер Луис Уоррен Чилтон сот ғимаратында уақытша аурухана мен морг ұйымдастырды. Доктор Л. В. және Марта Э. С. Чилтон үйі маусым айында салына бастады және жер астына тығылатын баспананы қамтыды.

География

Голиад Голиад округінің орталығына жақын (28.669, –97.392) координаталарында орналасқан. АҚШ 59-шы тас жолы қала орталығынан Перл-стрит көшесі арқылы өтеді, солтүстік-шығысқа қарай 26 миль (42 км) Виктория қаласына және оңтүстік-батысқа қарай 29 миль (47 км) Бивилл қаласына дейін жетеді. АҚШ 183-ші тас жолы (Джефферсон көшесі) АҚШ 59-шы тас жолын қаланың бастапқы орталығының солтүстік-шығысында қиып өтеді; US 183 солтүстікке қарай 31 миль (50 км) Куэро қаласына және оңтүстікке қарай 26 миль (42 км) Рефугио қаласына дейін барады. Голиад Сан-Антонио қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 91 миль (146 км) және Корпус-Кристи қаласынан солтүстікке қарай 68 миль (109 км) қашықтықта жатыр. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы – , оның –ы немесе 0,28% су құрайды. Сан-Антонио өзені қаланың оңтүстік шекарасы бойымен батыстан шығысқа қарай ағып өтеді; ол Гуадалупе өзенінің саласы болып табылады және Сан-Антонио шығанасына құятын жерге дейін осы өзенмен бірігеді.

2020 жылғы халық санағы

+Голиадтың нәсілдік құрамы (NH = Испандық емес) Нәсіл саны пайызбенАқ (NH) 649 40,06%Қара немесе африкалық америкалық (NH) 89 5,49%Жергілікті американдық немесе Аляска тумасы (NH) 5 0,31%Азиялық (NH) 6 0,37%Басқа нәсіл (NH) 20 1,2%Аралас / Көп нәсілдік (NH) 41 2,53%Испандық немесе латиноамерикандық 828 51,11%Барлығы 1,620 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша, қалада 1,620 адам, 713 шаруашылық және 420 отбасы тұрады.