Кіріспе

Мексика армиясының офицері Доминго де Угартехеа (шамамен 1794 – 24 мамыр 1839) – Мексика Республикасының 19 ғасырындағы әскери шенеунігі.

Алғашқы жылдар

Доминго де Угартехея 1813 жылы Хосе Хоакин де Арредондоның қызметінде болды. Угартехея, сондай-ақ Антонио Лопес де Санта-Анна Гутьеррес-Маги экспедициясын басып алу кезінде және Медина шайқасында кадеттер болды. 1832 жылдың маусым айында Угартехея Техас штатының Веласко қаласындағы фортта 125 адамға қолбасшылық етті; ол өзінің артиллериясын Джон Остин басқаратын Техас отаршылдарының Бразориядан Анахуакқа қару алып кетуіне жол бермеуге тырысты, бұл Анахуактағы алабұдырға байланысты болды. Техастардан жеңілгеніне қарамастан, Угартехеяға бекіністі босатуға рұқсат берілді. 1835 жылы Угартехея Коахуила мен Техастың әскери коменданты болып тағайындалды және Президио Сан-Антонио-де-Бексардағы күштерге басшылық етті, сонымен бірге қаржыландыру, жабдықтау және адам күшінің жетіспеушілігімен күресті. Оның тізімінде 200 адам болғанымен, олардың жартысы ғана активті қызметте болды. Сол жылдың көктемінде осы лауазымда алған бақылаулары Мексикада аңғар-американдықтардың жер саясатын және Накогдочес және Бексар департаменттеріндегі техас туындыларын пайдалануына қатысты көзқарастың қатануына әсер етті. Ол техастарды үкімет пен оның басшыларына құрметсіздік танытушылар деп санады және бір хатта: "Құдайдың қаһары Сент-Аннаға болсын. Құдайға шүкір, Угартехея!" - деп жазды. 1835 жылдың мамыр айының ортасында Угартехея Хуан Н. Сегуин басқаратын милициямен қарулы қақтығыстан аулақ болу үшін саяси билік органдары арқылы жұмыс істеді. Олар федералист губернатор Агустин Виескаға көмек көрсету үшін Бексар қаласынан Коахуила штатының Монклова қаласына қарай бет алды. Тек соңғы минуттағы саяси жетекші Хосе Анхель Наварро жасаған уступқа ғана отаршылдар мен Угартехеяның сарбаздары арасындағы қақтығыстың алдын алу мүмкін болды. Кейіннен Угартехея 1835 жылдың жазында татуласу рухының күшейіп келе жатқаны және бейбітшілікке ұмтылған келісімге ең үлкен қауіп Мексикадан Техасқа қосымша әскерлердің келуі болары туралы көптеген хабарламаларды алды және Мексикаға жіберді. Алайда, шілде айының соңында Угартехея өзінің жоғары лауазымдағы офицері Мартин Перфекто де Косқа күш-жабдықтардың әлі де өте қажет екенін мәлімдеді. Осылайша Угартехея соғысқа әкелген көзқарастың қатануын көрсетті және оны одан әрі күшейтті. Техас халқымен қарым-қатынаста Угартехея оның тұтқындалу бұйрығы орындалған жағдайда бейбітшілік орнатуға болатындығы туралы уәде беруді жалғастырды. Ол Техас билігіне ұстап алуға бұйрық бергендердің қатарында Коахуила заң шығарушы органының өкілдері, 1835 жылдың маусым айындағы Анахуак экспедициясының немесе көтерілісінің басшылары, сондай-ақ Лоренцо де Завала сияқты орталықтандыруға қарсы шыққандар бар еді. Жаз бойы оның басқаруындағы бөлімшелерге 500-ге жуық адам жиналды, оның ішінде активті қызметте 200-ге жуық атты әскер болды. Қыркүйек айында Угартехеяның өзі тұтқындауға ниеттенгені туралы ақпарат тарады. Шындығында, лейтенант Франсиско де Кастаньеда техастардың қолынан қару-жарақ алу үшін Гонзалеске (Техас штаты) оның бұйрығымен барды, бұл 2 қазанда Техас революциясындағы жаулық әрекеттерді бастаған шайқасқа әкелді. Угартехея содан кейін бейбітшілікке шақырды, бірақ техастарды қаруларын тапсыруға немесе Сан-Антониодан жаңадан шабуылға ұшырауға шақырды.

Сан-Антонио қоршауы

Бехарды қоршау кезінде Стивен Ф. Остин тексас күштерін қала сыртынан басқарды, ал Угартехея бастапқыда мексикалық күштерімен қалада болды. Оның шабуылдық әскерінің бір бөлігі қазан айының ортасында Сиболо ағысы маңында барлау жүргізді. Содан кейін 28 қазан күні таңертең ол қаладан екі зеңбірекпен 275 жаяу әскерді бастап шығып, Консепсьон шайқасын тудырды. Полковник Угартехея 12 қарашада қоршау күштерінен өтіп, шамамен он күнде Рио-Грандеге (Рио-Браво) күштерді күшейту үшін аттанды. 26 қарашада ол 454 жаңа сарбаз бен 173 тәжірибелі әскерден тұратын күшті Ларедодан Бексардағы Кос басқаратын орталық әскерін құтқаруға жетектеді. Олардың 8 желтоқсанда келгені шындығында орталық әскердің жабдықтау қиындығын арттырды және 9 желтоқсанда техастықтарға берілуіне себеп болды.

Техас революциясы

Угартехея Костың әскерімен бірге Ларедоға қайтып келді. 1836 жылы ол Мексика армиясымен бірге Техасқа оралды. Наурыздың соңында Угартехея Копано, Виктория және Голиадта резервте қалған жас әскерлерге қолбасшылық етті, штаб-пәтерін соңғы жерде орналастырып, гарнизон үшін жаңа баспана салу және бекіністерді қайта жандандыруға жауапкер болды. Сан-Хасинто шайқасынан кейін мексикалықтардың шегінуінен соң Угартехея Матаморосқа, Тамаулипас штатына барды, онда Техас халқына қарсы соғыс ашу үшін үндістерді көндіру саясатын бастауға көмектескені хабарланды. Ол 1839 жылғы ақпанда Монтеррейдегі (Нуэво-Леон) лауазымынан Коауила штатының Сальтильо қаласындағы федералистер көтерілісін басуға көмектесіп, орталықшылдардың мүддесін қолдауын жалғастырды. Ол 1839 жылғы 24 мамырда Сальтильоны қорғау кезінде қаза тапты.