Кіріспе

Голландиялық полимат және Ренессанс дәуірінің гуманисті Каспар Барлейус (12 ақпан 1584 – 14 қаңтар 1648) – голландиялық полимат және Ренессанс дәуірінің гуманисті, дінтанушы, ақын және тарихшы.

Өмір

Антверпенде туған Каспар (Каспар) ван Берле, Барлейдің ата-анасы оның туылғаннан кейін көп өтпей қалаға испан әскері басып кірген кезде қаладан қашып кетті. Олар Зальтбоммельде қоныстанды, оның әкесі кейіннен латын мектебінің директоры болды. Каспар Лейден университетінде теология мен философияны оқыды. Оқуын аяқтаған соң, 1612 жылы колледждің төменгі регенті ретінде Лейденге қайтып келгенге дейін Nieuwe Tonge ауылында 1,5 жыл бойы уағыз айтты. 1617 жылдан бастап ол университетте философия профессоры болды. Наразылық көзқарастары болғандықтан, 1619 жылы осы жұмысынан қуылды. Содан кейін ол медицинаны оқып бітірді (Канда), бірақ ешқашан кәсіби тәжірибе жинамады. 1631 жылдан бастап ол Амстердам Афинеумында (Амстердам университетінің алдағысы ретінде танымал) философия және риторика профессоры болды. Афинеум XIV ғасырлық Агниетенкапельде орналасқан. 1632 жылдың қаңтар айында Барлей Герард Воссиуспен бірге Амстердам Афинеумында ашылу лекциясын оқыды. Барлей кейіннен Мартин Хортенсийді сол мекемеде дәріс оқып, ашылу лекциясын сөйлеуге ынталандырды. Оның үлкен демеушілерінің бірі Амстердам бургомистрі Андри де Грэфф, ол Оудевиджес Актербургвальдегі көршісі болды. Барлей психикалық аурудан зардап шекті, соның ішінде ол шыныдан жасалған деген жаңылыс көзқарасқа ие болды (Шыны алдану), бірақ Гилл Спик оның шыны алдануын "негізсіз" деп сипаттайды.

Жазбалар

Барлей көптеген өлеңдер жинағын, әсіресе латын поэзиясын жариялады. Ол сонымен қатар картограф Виллем Блеудің 1622 жылғы портретіне қоса жазылған мақтау сөзін жазды. Барлей картография және тарих салаларының түрлі аспектілерімен айналысты. 1622 жылы Антонио де Эррераның «Батыс Үндістан сипаттамасы» атты еңбегін аударды. 1627 жылы Барлей Юдокус Гондиус жасаған Италия атласы үшін мәтін дайындады. 1647 жылы ол Ресифедегі Жохан Мориц (Джон Морис) басшылығымен шабыттанған Бразилиядағы голланд отаршылдық империясы туралы еңбек жазды. «Rerum per octennium in Brasilia et alibi nuper gestarum sub praefectura» деп аталатын бұл еңбекте көптеген карталар мен суреттер бар. Бразилияның солтүстік-шығыс аймақтарының, флоттардың, шайқастардың және карталардың гравиралары 160 жыл бойы Еуропадағы бразилиялық ландшафттар туралы негізгі ақпарат көзі болды және бүгінде бразилиялықтар үшін ұлттық өнердің ең маңызды үлгілері ретінде танымал. Франсиск Планте сол жылы «Mauritias» атты ұқсас еңбек жазды және Барлейдің еңбегінде жарияланған карталарды да қамтыды. Бұл карталар Сеара, Пернамбуко, Параиба және Солтүстік Пернамбуко аймақтарын көрсетті. Планте сонымен қатар Барлейдің еңбегіне енгізілген Джон Морис портретін де пайдаланды. 1638 жылы Барлей «Medicea Hospes, sive descriptio publicae gratulationis, qua Mariam de Medicis, excepit senatus populusque Amstelodamensis» атты еңбегін жазды. Виллем Блау баспасынан шыққан бұл еңбекте француз патшайымы Мария де Медичидің 1638 жылы Амстердамға салтанатты түрде кіруіне арналған екі үлкен бүктемелі гравиралық сурет бар. Нидерланд тарихындағы маңызды оқиға саналған Марияның сапары, жаңадан құрылған Нидерланд Республикасын де-факто халықаралық жағынан мойындауға мүмкіндік берді. Мария де Медичи Нидерландыға жер аударылып келгенімен, оның құрметіне қаланың портында әсем шаралар мен су шоулары өтті. Екі мүйізді трубашы бастаған процессия ұйымдастырылды; Амстель өзеніндегі жасанды аралда фестиваль үшін арнайы салынған үлкен уақытша құрылыс бой көтерді. Бұл ғимарат оның су үстіндегі аралға бас сұққанда және павильонға кіргенде оның құрметіне арналған бірнеше драмалық көріністерді көрсету үшін арналған еді.

Өлім және мұра

Барлей Амстердамда қайтыс болды. Франсискус Планте 1648 жылы Барлейдің некрологы мен эпитафиясын жазды. Амстердамдағы Барлей гимназиясы оның құрметіне аталған. Амстердамда және басқа да қалаларда Ван Баерле көшесі бар.