Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақтаудағы тоқтатылған жылдам көбейту реакторы, Қазақстан.
Deactivated fast breeder reactor in Aktau, Kazakhstan
БН-350 – Каспий теңізінің жағасындағы Ақтау қаласында (бұрынғы Шевченко қаласы) орналасқан Маңғыстау атом электр стансасында орналасқан, натриймен салқындатылатын жылдам реактор. БН-350 жылдам көбейту реакторының құрылысы 1964 жылы басталды, ал станса алғаш рет 1973 жылы электр энергиясын өндірді. БН-350 қалаға қуат беруден (350 МВт) басқа, плутоний өндіруге және қалаға тәулігіне 120 000 м³ тұщы су беру үшін суды тұзсыздандыруға да қолданылды.
The BN 350 was a sodium cooled, fast reactor located at the Mangyshlak Nuclear Power Plant, located in Aktau (formerly known as Shevchenko), Kazakhstan, on the shore of the Caspian Sea. Construction of the BN 350 fast breeder reactor began in 1964, and the plant first produced electricity in 1973. In addition to providing power for the city (350 MWe), BN 350 was also used for producing plutonium and for desalination to supply 120,000 m³ of fresh water per day to the city.
Жоспарлау және жобалау
BN-350 реакторын әзірлеу прототиптері 1959 жылы Физика және энергетика институтының (IPPE, Обнинск, Калуга облысы) аумағында салынған BR-5 эксперименталды реакторы және BOR-60 зерттеу реакторы болды. Ал салқындату жүйесінің бірінші контуры бес жұмыс істейтін және бір қосалқы контурдан тұрады.
The prototypes for the development of the BN 350 reactor were the experimental reactor BR 5, built in 1959 on the territory of the Institute of Physics and Power Engineering (IPPE, Obninsk, Kaluga region), and the research reactor BOR 60, The first circuit of the cooling system consists of five active and one reserve loop.
Жабу және пайдаланудан шығару
Реактордың жобалық қызмет мерзімі 1993 жылы ресми түрде аяқталды, ал 1994 жылдың маусым айында отын сатып алуға қаражаттың жетіспеуіне байланысты реактор жұмысын тоқтатуға мәжбүр болды. 1995 жылы зауыттың жұмыс лицензиясының мерзімі бітті. Құрылыс 1999 жылға дейін, яғни реактор тоқтағанға дейін, плутонийлі отын өндірісі тоқтағанға дейін, номиналды қуатынан әлдеқайда төмен деңгейде жұмыс істеді. Пайдаланылған отынды кәдеге жарату АҚШ үкіметінің техникалық және қаржылық көмегімен жүзеге асырылды. MAEK Kazatomprom-да негізінен 30 жылдық жартылай ыдырау периоды бар натрий және цезий-137 сияқты сұйық радиоактивті қалдықтар сақталады. Қысқа мерзімді қауіпсіз сақтау 10 жылға, ал одан кейін 50 жылдық ұзақ мерзімді құрғақ сақтауға жоспарланған. 2020 жылы толық жоюға кеткен шығын 330 миллион долларға бағаланды, бұл қаражат жергілікті тұрғындар электр энергиясы тарифтері арқылы төленбек. Радиоактивті қауіпті жою процесі үшін «Росатом» Қазақстанға БН-350 реакторын жою жөніндегі жұмыстарда көмектеседі. «Росатом» компаниясының мемлекеттік сатып алулар сайтында жарияланған материалдарға сәйкес, «Техснабэкспорт» АҚ қазақстандық серіктестерге көмек көрсетеді. «Техснабэкспорт» тапсырысы бойынша Қазақстанның ядролық технологиялар қауіпсіздігі ғылыми-техникалық орталығы Қазақстанның ядролық объектілерді пайдаланудан шығару және радиоактивті қалдықтарды басқару саласындағы нормативтік-құқықтық базасын жинап, талдап, БН-350 реакторын пайдаланудан шығару жұмыстарын жүргізу үшін осы базаның жеткіліктілігін бағалауы керек. Содан кейін БН-350 реакторын қауіпсіз жағдайға көшіру бойынша басымдық жұмыстарды шешу үшін технологияларды таңдау, технологиялық кешендер мен инфрақұрылымның құрылымы мен құрамына қойылатын бастапқы талаптарды әзірлеу, кеңістіктік жоспарлау шешімдеріне қойылатын талаптарды әзірлеу және қабылданған шешімдердің шамамен экономикалық бағалауын жүргізу қажет. Жобаға сәйкес, БН-350 реакторын жою үш кезеңде жүзеге асырылады. Біріншіден, реакторлық қондырғыны 10 жыл ішінде қауіпсіз сақтау күйіне көшіру, содан кейін 50 жылға дейін ұзақ мерзімді қауіпсіз сақтауды қамтамасыз ету, одан кейін жабдықтарды, ғимараттар мен құрылыстарды ішінара немесе толықтай демонтаждау және радиоактивті қалдықтарды басқару жұмыстарын жүргізу жоспарланған.
The project lifetime of the reactor officially finished in 1993, and in June 1994, the reactor was forced to shut down because of a lack of funds to buy fuel. By 1995, the plant's operating license had expired. The facility continued to operate far below capacity until reactor operations ceased in 1999, when plutonium bearing spent fuel stopped being produced. Disposition of spent fuel was executed with technical and financial assistance of the US government. Some of liquid radioactive waste, mainly sodium and caesium 137 with a half life of 30 years, are stored at MAEK Kazatomprom. Short term safe storage will be 10 years, followed by a long term dry storage of 50 years. Total decommissioning cost was estimated in 2020 at $330 million to be paid by local residents through the electricity tariff. For the process of decommissioning to remove the radioactive hazard, Rosatom will assist Kazakhstan on the decommissioning for the BN 350 reactor. As follows from the materials on the Rosatom procurement website, Techsnabexport JSC will provide assistance to Kazakh partners. By order of Techsnabexport, the Scientific and Technical Center for the Safety of Nuclear Technologies of Kazakhstan will have to collect and analyze the documents of the regulatory framework of Kazakhstan in the field of decommissioning of nuclear facilities and radioactive waste management and assess the sufficiency of this base for carrying out direct work on decommissioning out of service BN 350. Then it will be necessary to select technologies for solving priority work on transferring the BN 350 to a safe state, develop initial requirements for the structure and composition of technological complexes and infrastructure, develop requirements for space planning solutions and perform an indicative (aggregated) economic assessment of the decisions made. According to the project, the decommissioning of the BN 350 is planned to be carried out in three stages. First, it is planned to transfer the reactor facility to a state of safe storage within 10 years, then ensure long term safe storage within 50 years, and then perform partial or complete dismantling of equipment, buildings and structures, and ensure the management of radioactive waste.