Кіріспе

Жобалық қаржыландырудағы тәуекелдерді басқару аясы

Экватор қағидалары – қаржы институттары қабылдаған, жобалық қаржылаудағы экологиялық және әлеуметтік тәуекелдерді анықтау, бағалау және басқару үшін қолданылатын тәуекелдерді басқару аясы. Ол, ең алдымен, жауапты тәуекелді шешім қабылдауды қолдау үшін тиісті зерделілікке қатысты ең төменгі стандартты қамтамасыз етуге бағытталған. 2021 жылғы наурыз айының мәліметі бойынша, 37 елдегі 116 қаржы институты Экватор қағидаларын ресми түрде қабылдады, бұл дамып келе жатқан және дамыған нарықтардағы халықаралық жобалық қаржыландырудың басым бөлігін қамтиды. 2003 жылғы 4 маусымда Вашингтон қаласында ресми түрде жарияланған Экватор қағидалары Халықаралық қаржы корпорациясы (ХҚК) құрған экологиялық және әлеуметтік саясат аясына негізделген. Стандарттар кейіннен Халықаралық қаржы корпорациясының (ХҚК) әлеуметтік және экологиялық тұрақтылық бойынша орындалу стандарттары және Дүниежүзілік банк тобының қоршаған орта, денсаулық және қауіпсіздік жөніндегі нұсқаулары ретінде белгілі болып, мерзімді түрде жаңартылып келеді. Экватор қағидалары жақында қайта қаралып, Экватор қағидаларының үшінші нұсқасы 2013 жылғы 4 маусымда жарияланды. Экватор қағидаларының төртінші қайта қаралуы 2020 жылғы шілдеде жарияланды. Экватор қағидалары бүкіл әлемде барлық салаларға және (EPIII шеңберінде) төрт қаржы өніміне қолданылады:

1) Жобалық қаржыландыру бойынша кеңес беру қызметтері

2) Жобалық қаржыландыру

3) Жобаға байланысты корпоративтік несиелер және

4) Көпірлік несиелер. Тиісті шектік мәндер мен қолдану критерийлері Экватор қағидаларының қолданылу аясы бөлімінде егжей-тегжейлі сипатталған. Экватор қағидаларын қолданушы қаржы институттары (ЭҚҚИ) жобаларды қаржыландыру бойынша өздерінің ішкі экологиялық және әлеуметтік саясатында, процедураларында және стандарттарында ЭҚ-ны іске асыруға міндеттенеді және клиент Экватор қағидаларын орындамайтын немесе орындауға шамасы келмейтін жобаларға жобалық қаржыландыру немесе жобаға байланысты корпоративтік несие бермейді. Экватор қағидалары ретроспективті түрде қолданылмаса да, ЭҚҚИ оларды қолданыстағы жобаны кеңейту немесе жаңарту кезінде қолданады, егер ауқымы мен масштабындағы өзгерістер маңызды экологиялық және әлеуметтік тәуекелдер мен әсерлерді тудырса немесе қолданыстағы әсердің сипаты мен дәрежесін айтарлықтай өзгерте алатын болса. Экватор қағидалары жобалық қаржыландыру нарығында әлеуметтік/қоғамдық стандарттар мен жауапкершілікке, соның ішінде жергілікті халықтарға, еңбек стандарттарына және жобаға қатысты әсер ететін жергілікті қоғамдармен кеңесуге едәуір назар аударуға және күш беруге мүмкіндік берді. Олар ортақ экологиялық және әлеуметтік стандарттарға жақындасуды да ынталандырды. Еуропалық қайта құру және даму банкі сияқты көпжақты даму банктері және ЭЫДҰ-ның ортақ тәсілдері арқылы экспорттық несие агенттіктері Экватор қағидаларындағыдай стандарттарды көбірек пайдалануда. Экватор қағидалары сондай-ақ қаржы секторында және банк саласында басқа да жауапты экологиялық және әлеуметтік басқару тәжірибелерін дамытуға көмектесті және үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ), клиенттер және салалық органдар сияқты көптеген мүдделі тараптармен өзара әрекеттесу үшін платформа ұсынды.

Мүшелер және есеп беру

2017 жылдың сәуір айына қарай, 37 елдегі 89 қаржы институты Экватор қағидаларын ресми түрде қабылдаған.

Сын

ҮЕҰ-лар бұл қағидаларды көбінесе қолдайды, бірақ кейбіреулері олардың тұтастығына сын айтады. Көптеген сыншылардың пікірінше, бұл қағидалар нақты өзгеріс әкермейді. Бұл сынды дәлелдеу үшін 2004 жылы Экватор қағидаларының күшімен қаржыландырылған Баку-Тбилиси-Джейхан құбыр желісі мысалы келтіріледі. Үкіметтік емес ұйымдардың бағалауынша, онда 127 құқық бұзушылық анықталған болатын. Банктер мен IFC Экватор қағидаларының орындалғанына сендірді және тәуелсіз сарапшы осы бағалауды растады деді. Тағы бір сын – банктер IFC-ге қағидалардың негізінде жатқан стандарттарды әлсірету үшін ықпал етуі мүмкін. Банктер IFC-нің 2006 жылы саясатын қайта қарап, күшейткенін, ал олардың өзі де сол жылы Экватор қағидаларын күшейткенін атап көрсетеді. Басқа сын-ескертпелерде қағидаларды орындау мен жауапкершіліктің жетіспеуі, пайдаланушылардың тегін жүруі және қағидалардың қолданылу аясының тек жобаны қаржыландырумен шектелуі айтылады. Бірнеше банк бұл алаңдаушылықтарды жою үшін Экватор қағидаларын тексерудің қорытындыларын, соның ішінде сәйкес келмеген жобалардың санын жариялау арқылы шешуге тырысты. 2005 жылы кейбір ҮЕҰ-лар қабылдаған банктердің бірі – ABN AMRO (2010 жылы бөлінуге дейін) Нидерландыдағы ең климатқа зиянды банк болды деп мәлімдеді. Олардың мәліметінше, 2005 жылы қаржылық қызметтер көрсеткен салалардан шыққан жылдық жанама CO2 эмиссиясы шамамен 250 миллион тоннаға жеткен. ҮЕҰ-лардың пікірінше, бұл көрсеткіш Нидерландының жылдық эмиссиясынан сәл ғана жоғары және сол кездегі әлемдік CO2 эмиссиясының шамамен 1%-ын құрады. ABN AMRO өзінің экологиялық көрсеткіштерін қорғады және тікелей эмиссияны азайту қадамдарын жариялады, бірақ кейбір ҮЕҰ-лар клиенттер арқылы туындайтын жанама эмиссиялардың климаттың өзгеруіне қарсы күресте әлемдік банктерді маңызды нысанаға айналдыратынын айтады. Дакотаның қолжетімді құбыр желісіне қарсы наразылықтардан кейін инвесторлар осы құбыр желісін қаржыландырған 17 банктың 13-і Экватор қағидаларына қол қойғанын білді. Жоба Оахе көлі мен Миссури өзенінен сумен қамтамасыз етуге қауіп төндіруі мүмкін екеніне қарамастан, жобаны қаржыландыру мақұлданды.