Кіріспе

Грек электроника инженері (1942–2017)

Янис (кейін Джон) Алексис Мардас (Αλέξης Μάρδας; 2 мамыр 1942 – 13 қаңтар 2017), сондай-ақ Magic Alex деп белгілі, грек электроника инженері, Beatles тобымен тығыз байланысты болған. Оған Джон Леннон 1965–1969 жылдар аралығында топпен бірге жұмыс істеген кезде осы лақап есімді берді, сол кезде ол Apple Electronics басшысы болды. Мардас 1965 жылы Англияға келіп, Indica галереясында кинетикалық жарық мүсіндерін көрсетті. Ол Джон Леннонға "Бос қорапша" (Nothing Box) арқылы әсер етті: кездейсоқ жыпылықтайтын шамдары бар шағын пластик қорапша, сондай-ақ ол 72 тректік таспа машинасы жасауға болатынын айтты. Мардас Beatles тобымен бірге Үндістанда Махариши Махеш Йогидің ашрамында болды, содан кейін Савилл Роудтағы жаңа Apple студиясын жобалау жұмысы тапсырылды. Оның жобалары Apple компаниясына кем дегенде 300 000 фунт стерлинг шығын келтірді. 1970 жылдары терроризмге қарсы күрес саласы оқтан өтпейтін көліктер, тыңдау құрылғылары және қауіпсіздік жабдықтарын ұсынды, сондықтан Мардас VIP-клиенттерге осы өнімдерді ұсынатын компаниялар құрды. Иорданияның Хусейн патшасы Мардас жекешелендірген бірнеше көлікті сатып алды, бірақ сынақтар олардың тиімсіз екенін көрсеткен соң, өзгерістер алынып тасталды. 1987 жылы Мардас электрондық байланыс және қауіпсіздік саласында маманданған Alcom Ltd компаниясының бас директоры болды. Кейін ол Грекияға қайтып оралды.

Лондон мен "Битлз" тобы

23 жасар Янис Алексис Мардас алғаш рет 1965 жылы студенттік визамен Англияға келді, Лондондағы Индика галереясының иесі Джон Дунбармен танысып, кейіннен оның Бентинк көшесіндегі пәтерінде тұра бастады. Осы жерде Мардас Леннонмен алғаш рет кездесті. Ол кезде Янис Мардас деп танылатын ол теледидар жөндеуші болып жұмыс істеді. Дунбар кейіннен Мардасты Брайан Джонсқа таныстырды, Мардас Индика галереясында көрсеткен Кинетикалық жарық мүсіндерінен кейін. Джонс Мардасты Леннонға ұсынды, және осы кезде Мардас Леннонға "Ештеңе қорапшасымен" әсер етті – Леннон ЛСД әсерімен сағаттап қарап тұратын, кездейсоқ жыпылықтайтын шамдары бар кішкентай пластик қорапша. Кейін Леннон Джон Алексис Мардасты өзінің "жаңа гуруы" деп таныстырып, оны "Magic Alex" деп атады. Мардас Леннонға ол "жұмыс істеп жатқан" болашақ электрондық құрылғылар туралы идеяларын айтты, бірақ кейіннен олар туралы уәде бергенін немесе талқылағанын жоққа шығарды: иесінің дауысына жауап беретін және кім қоңырау шалып жатқанын анықтай алатын телефон, Beatles үйлерін қоршап тұратын күштік өріс, рентген камерасы, кез келген нәрсені көрінбейтін ететін бояу, түйме басу арқылы түсін өзгертетін автомобиль бояуы және обойдың бір бөлігі болатын қабырға динамиктері. Кейін Мардас Леннонның Rolls Royce және Джордж Харрисонның Ferrari Berlinetta көліктерінен V12 қозғалтқыштарын сұрады, одан ұшатын тәрелке жасауды көздеді. Мардас бұл туралы ресми мәлімдемесінде жоққа шығарды. Beatles 1967 жылдың қыркүйегінде Мардас үшін Fiftyshapes Ltd. атты компания құрды; ол жаңадан құрылған Apple Corps компаниясының алғашқы қызметкерлерінің бірі болды, аптасына 40 фунт стерлинг (соңғы жылдары шамамен <есептелген сома> теңгеге жуық) жалақы алып, оның өнертабыстарынан түскен пайданың 10% -ын алды. Beatles Мардасты "грек сиқыршысы" деп атады, ал Пол Маккартни оның идеяларына қызығушылық танытқандығын еске алды: "Егер сіз [Мардас] мұны жасай алсаңыз, біз біреуін алғымыз келер еді". "Бізге біреу керек" дейтін еді". Мардастың идеялары электрондық сиқыршылық саласымен ғана шектелмей, ән жазуға қатысуын да қамтыды, Леннон мен Мардастың бірлескен "What's the New Mary Jane" әні бастапқыда Beatles-тың аттас қос альбомына (сонымен қатар Ақ альбом деп те аталады) енгізілуі жоспарланған. Кейін Леннон белгісіз себептермен Мардастың ән жазуға қатысқандығын алып тастады. Мардасқа Лондонның Вестминстер ауданындағы 34 Boston Place мекенжайында Apple Electronics атты жеке зертхана берілді және оған британдық жұмыс визасын алуға көмектесті. Зертханада болған құпия өрт Мардастың өнертабыстарын көрсетуіне кедергі келтірді, бірақ ол кейін былай деді: "Мен тас бау-бақшашысымын, енді электроникамен айналысып жатырмын. Бәлкім, келесі жылы фильмдер немесе өлеңдер жасаймын. Мен бұлардың ешқайсысы бойынша да арнайы білімім жоқ, бірақ бұл маңызды емес".

Грекия

1964 жылы The Beatles гректер Эвбея аралының жағалауында орналасқан Троица аралын (грекше Αγια Τριάδα) сатып алуға тырысты (формасы гитараға ұқсас), бірақ иелері сатуға келіспеді. Леннон әлі де бірге тұру үшін арал сатып алу немесе жалға алуға қызығушылық танытып, 1967 жылдың 19 шілдесінде басқа Beatles мүшелерімен талқылады. Мардастың әкесі грек құпия полициясында майор болған, және Мардас оның арқылы Beatles-тың грек үкіметімен байланысқа мүмкіндік алатынын, бұл арал сатып алу процесін жеделдететінін түсіндірді, себебі көптеген аралдарда меншік құқығын растайтын сертификаттар болды және олар үкіметтік шектеулерге бағынған. Соңында олар Лесло деп аталатын аралды тапты (бірақ Грецияда ресми түрде осы атпен танымал арал жоқ). Аралда шағын балықшылар ауылы, төрт жағажай және үлкен зәйтүн тоғайы болды. Оны төрт кішкентай көрші арал қоршап тұрды (әр Beatles мүшесіне бір-бір). Beatles Альстер Тейлорды аралды сатып алу мәселесін шешу үшін Лондонға жіберді. Тейлор грек үкіметінен аралды сатып алуға рұқсат алды, сондай-ақ мәмілеге қажетті 90 000 фунт стерлингтік арнайы «экспорттық доллар» сатып алынды. Алайда, келісімге қол жеткізбес бұрын Beatles пікірін өзгертті, ал экспорттық долларлар бірнеше айдан кейін валюта бағамы өскенде 11 400 фунт стерлинг пайдамен сатылды (Beatles үшін табысты бизнес жобаларының бірі).

Apple Boutique және неке

1967 жылдың 1 тамызында Мардас, Аспиналл және Дерек Тейлор Джордж Харрисонның Лос-Анджелестегі Блю-Джей-Вейдегі Роберт Фицпатриктің үйіне шақырылды. 1967 жылдың 7 тамызында Харрисон әйелі Паттимен бірге Мардаспен Сан-Францисконың Хайт-Эшбери ауданына сапар шекті. 94 Бейкер-стриттегі Apple Boutique, Лондон, Beatles тобының жаңа ғана құрылған Apple Corps компаниясының алғашқы бизнес-жобаларының бірі болды. Мардасқа (үлкен шығынмен) өзінің бір идеясын жүзеге асыру тапсырылды: түнгі аспанды жарықтандыратын «жасанды күн», ол 1967 жылдың 7 желтоқсанында ашылу салтанатында көрсетілуі тиіс болды. Мардас Beatles тобына «жасанды күн» демонстрациясын көрсету уақыты келгенде, оны қуаттандыруға жеткілікті энергия көзінің жоқ екенін мәлімдеді. Beatles бұл түсіндірмені қабылдады. Мардас 1967 жылғы Boxing Day күні BBC1 арнасында алғаш көрсетілген Beatles тобының «Magical Mystery Tour» телефильмінде (аталымы көрсетілмеген) пайда болды. 1968 жылдың 11 шілдесінде 26 жасар Мардас Лондондағы Сент-София шіркеуінде 22 жасар Евфросина Доксиадесқа (танымал грек сәулетшісінің қызына) үйленді. Харрисон әйелімен бірге қатысты, ал Леннон (Йоко Ономен бірге) Донованмен бірге куәгер болды. Леннонның сөзіне қарағанда, Beatles тобы (немесе Леннон мен Харрисон) кірісінің көп бөлігін Швейцариядағы Махаришидің банк шоттарына аударуды қарастырып жатыр. Мардас Махаришиден бұл туралы сұрағанда, ол бүкіл Үндістанға Махаришидің ілімдерін тарату үшін жоғары қуатты радиостанция салуға ақша ұсынды. Махаришидің ашрамында алкогольге рұқсат берілмеген, бірақ Мардас Дехра Дуннан ішімдік әкелді. Кейін ол Леннон мен Харрисонға Махаришидің жас американдық студентпен қарым-қатынас жасағанын және Миа Фарроға жыныстық қысым көрсеткенін хабарлады. Бұл ақпарат Фарроудың 1997 жылғы «What Falls Away» автобиографиясында расталмады, онда ол болған жағдайды дұрыс түсінбеген болуы мүмкін екенін жазды. Мардас Махариши айтқандай емес екенін жалғастырып айтты, тіпті Харрисонды да күмәндендірді. 1970 жылы Леннон: «Дұрыс болуы керек, өйткені егер Джордж [Харрисон] оған күмәнданып отырса, онда онда бір нәрсе болуы керек» деді. Леннон мен Харрисон Махаришимен сөйлесті, бірақ оның таңырқаған жауаптары оларды қанағаттандырмады, сондықтан олар лагерден кетуге шешім қабылдады. Мардас олардың (Леннон, Харрисон және олардың әйелдері) бірден лагерден кетуі керек екенін, әйтпесе Махариши оларға «қара магия» жіберуі мүмкін екенін мәлімдеді. Содан кейін Мардас Дехра Дунға таксилерді ұйымдастыру үшін барды, олар ертеңгі күні оларды Делиге апаруы керек еді. Синтия Леннон жекелей Мардастың жыныстық қатынас туралы әңгімені Beatles тобына Махаришидің ықпалын әлсірету үшін ойлап тапқанына сенді, өйткені Мардас әрқашан Леннонның назарына ие болған адамға қызғанатын. Кейін Харрисон мен Маккартни Махаришиден кешірім сұрады (Маккартни бұл айыптауларға мүлдем сенбейтінін айтты). 2010 жылы Мардас The New York Times газетіне жасаған мәлімдемесінде қаңқулықтарды таратуға қатысқан жоқ екенін мәлімдеді.

Леннонның ажырасуы

1968 жылы мамыр айында Англияға оралғаннан кейін Леннон Синтияға Мардас, Донован, Бойд және оның әпкесімен бірге Грекияға демалуға баруды ұсынды. Леннон «Ақ альбом» деп аталатын альбомды жазумен шұғылданатынын және Мардаспен, оның қарындасы Дженни Бойдпен және басқалармен демалу оған пайдалы болары туралы айтты. 1968 жылдың 22 мамырында Синтия Грекиядан бір күн бұрын үйге келді. Ол Мардаспен бірге Леннон мен Йоко Ононың еденде отырғанын, бір-бірінің көздеріне қадалып, ал Леннонның жатын бөлмесінің алдында Ононың тапогын көрді. Синтия Бойд пен Мардастан түнін олардың пәтерінде өткізуге рұқсат сұрады. Бойд пәтерде бірден төсекте жатты, ал Мардас Синтияны мас қылып, екеуінің бірге қашып кету керектігіне көндіруге тырысты. Синтия дәретханада құсып, қонақ бөлмесіндегі төсекте құлап, бірақ Мардас оған қосылып, оны (өз сөзімен) «кері итеріп тастағанша» сүйе беруге әрекет етті. Брайан Эпштейннің жеке көмекшісі Питер Браун Синтияның Мардаспен қарым-қатынасқа түскенін айтып: «Ол бұл қателік екенін сол сәтте түсінді, әсіресе Алекс [Мардас]пен, оған ешқашан сенбеген, тіпті ұнамаған». Леннон көп ұзамай Маккартнимен Нью-Йоркке кетіп, Синтияға олармен бірге бара алмайтынын айтты, сондықтан ол анасымен Италияға сапарлады. Синтия Италияда демалып жүргенде, күтпеген жерден «көңілі толмаған» Мардас келді (ол қонақ үйінің сыртында оның оралуын күтіп, ашуланып жүрді) және Леннон Синтияны адалдығын бұзғаны үшін ажырасуға бермек, Джулианның күтіміне толық құқық талап ету және Синтияны «Хойлейкке» қайтаруды жоспарлап отырғанын хабарлады. Мардас сондай-ақ, Синтияның онымен жасаған адалдығы туралы сотта куәлік беруге ниеттенгенін айтты. 2005 жылы ол былай деді: «Магик Алекс [Мардас] түн ортасында Италияға келгені және мен қайда тұратынымды білмей келгені, мені қатты күдікке түсірді. Мен Джон [Леннон] мен Йоконы мені жаман көрсетпейтін нәрсе жасадым деп айыптауды жеңілдетуге итермелендім».

Apple студиясы

Мардас Abbey Road студиясы "жақсы емес" деп жиі айтқан, бұл продюсер Джордж Мартиннің наразылығын тудырды: "Алекс үнемі студияға келіп, біз не істеп жатқанымызды көріп, содан үйренуге тырысатын, сонымен бірге 'Бұл адамдар тым ескірген' дейтін. Бірақ оны студиядан қуу қиын болды, өйткені жігіттер оны жақсы көретін. Мен оны қаламайтыным анық болғандықтан, шағын дау пайда болды". Мардас Abbey Road-тағы 4 тректі 8 трекке дейін жаңартып жатқанда, 72 тректік таспа магнитофонымен әлдеқайда жақсы студия салып бере алатынын мақтан етті. Сондықтан оған Savile Row-дегі Apple бас кеңсесінің жертөлесінде жаңа Apple студиясын жобалау жұмысы тапсырылды. Мардастың ең батыл жоспарларының бірі – Старрдың барабандарының айналасындағы дыбыс бөгеттерін көзге көрінбейтін дыбыстық күш өрісімен алмастыру еді. Старр Мардастың British Aerospace компаниясынан "өте үлкен" пайдаланылмаған компьютерлер сатып алғанын еске алды, олар оның амбарында сақталған, бірақ "амбардан шыққан емес", кейін металл теріс түйіршік ретінде сатылған. Мардас Beatles-қа өзінің жұмысының барысы туралы үнемі есеп беріп тұрды, бірақ 1969 жылдың қаңтарында жаңа студия қажет болғанда, олар пайдаланбалы студия таппады: 72 тректік таспа декі (Мардас оны 16 трекке дейін қысқартты), дыбыс оқшаулау, ешқандай ішкі байланыс (интерком) жүйесі және тіпті басқару бөлмесі мен 16 динамиктер арасындағы сымдарды қосуға арналған қосылыстар да болмады. Жаңа дыбыс жабдықтарының жалғыз бөлігі – Мардас жасаған шикі микшерлік консоль еді, ол (Мартиннің ассистенті Дейв Харристің сөзімен) "ағаш қиындылары мен ескі осциллограф" сияқты көрінді. Консоль бір сессиядан кейін дереу жойылды. Харрисон бұл "қаос" екенін айтты және олар "барлығын жыртып, қайтадан бастау" керек болды, оны "барлық уақыттағы ең үлкен апат" деп атады. Харрисонның Мардастың қабілетіне күмәні оны ақ халат пен блокнотпен жүргенін көргенде туды және Мардас "жай ғана Science Weekly журналының соңғы нөмірін оқып, оның идеяларын қолданған" болуы мүмкін деген ойға келді. Кейін Мардас ол Savile Row жертөлесіне ешқашан кірмегенін, өйткені ол құрастырып жатқан студиялық жабдықтар Apple Electronics-те, Boston Place, Marylebone-де сыналып жатқанын мәлімдеді. "The Beatles: Get Back" фильмінде Леннон бас аспаптың сымдарын қолына ұстап, қалай гитара ойнайтынын ойлап, оны күйге келтіру мүмкін емес екенін айтты. 1969 жылы Аллен Клейн Beatles-тың менеджері болып келгеннен кейін Apple Electronics жабылып, Мардас компаниядан кетті. Бұрынғы король Константин – сол кезде Ұлыбританияда жер аударылған – Мардасқа бірнеше патшалық отбасылармен байланыс жасауға көмектесті және Мексикаға көшіп кеткен Иранның биліктен шеттетілген шахымен тығыз байланыста болды. Шах Мардастың ұсынған жекешелендірілген брондалған автомобильдеріне қызығушылық танытқан алғашқы адамдардың бірі болды және Мардастың компанияларына қаржылай көмек көрсеткеніне сендірілді. 2008 жылы Мардас Англияда "The New York Times" газетіне сот процесін бастау құқығын жеңіп алды, газетте оның шарлатан екені туралы онлайн мақала жарияланғаннан кейін. Аллан Козинн Махариши туралы мақаласында былай деп жазған: "Алексис Мардас, Beatles-тың ішкі шеңберіне кірген болжамды өнертапқыш және шарлатан". 2009 жылы апелляциялық шағымнан кейін Мардас "The New York Times" газетіне қарсы жала жабу ісін жалғастыру құқығын алды. "The New York Times" газеті куәгер ретінде сэр Гарольд Эвансты ұсынғаннан кейін, ол газеттің журналистік жауапкершілігін растады, Мардас газет оны шарлатан деп атауы оның алаяқ екенін білдірмейді деп ашық түсіндірген жағдайда істі одан әрі жалғастырмайтынын мәлімдеді. 2010 жылдың 4 наурызында "The New York Times" газетінде 2008 жылғы мақалаға редакторлық түсіндірме жарияланды: "Осы кезеңде оның өнертапқыш ретіндегі жұмысына күмәнмен қарағанмен, мақала мырза Мардасты алаяқтықпен немесе қылмыстық әрекеттерге қатысқан деп айыптамады. Бұл оқиғалар туралы "Times" газеті Пол Маккартниден алынған мәліметтерге және кітаптар мен журналдарда кең таралған есептерге негізделген". 1967 және 1968 жылдары (Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band LP іске қосылған кеште және Леннон мен Ононың Unfinished Music No.1: Two Virgins мұқабасында) киген, сондай-ақ Vox Kensington гитарасы, "Strong" деп аталатын түсті қаламмен салынған сурет және Леннонның "Happy Fish" деп аталатын қаламмен салынған суреті болды. Мардас ақшаны Грекиядағы қайырымдылық қорына беруді жоспарлап отырғанын айтты. "Vox Kensington гитарасы" 2013 жылдың 19 мамырында аукционда 269 000 фунт стерлингке сатылды. Мардас 2017 жылдың 13 қаңтарында 74 жасында пневмониядан қайтыс болғанша Афинада тұрды.