Кіріспе

Филиппин спорт комиссиясының бұрынғы төрағасы Хосе Эммануэль "Ноли" Макасает Эала – филиппин спорт басшысы және адвокаттық қызметтен шеттетілген заңгер. Ол 2022 жылдың 30 тамызынан 28 желтоқсанына дейін Филиппин спорт комиссиясының 11-ші төрағасы қызметін атқарды. Бұрын ол 2003 жылдан 2007 жылға дейін Филиппин баскетбол қауымдастығының алтыншы комиссары болып жұмыс істеген. Лига комиссары болардан бұрын, ол 1990 жылдардың басынан 2002 жылға дейін PBA ойындарын тікелей эфирде түсіндіретін Viva Vintage Sports комментаторы болды. Ол 2002 жылы өзінің ізашары Эмилио "Жун" Бернардино қызметтен кеткеннен кейін лига комиссары болып сайланды.

Ерте өмір

Эала Ла-Салле Грин-Хиллс мектебінде орта білім алды, содан кейін Маниланың Атенео университетінде оқып, заң мамандығын бітірді. Ол сонымен қатар «Ateneo Blue Eagles» командасының басшысы болды. Эаланың сіңлісінің қызы – теннисші Алекс Эала.

Ойын-ойын комментаторы

Колледж кезінде Эала Роми Кинтанардың “Man on the Ball” радио бағдарламасына қоңырау шалатын. Бұл кейіннен оған радиода PBA ойындарының комментаторы ретінде жұмысқа орналасуға көмектесті, содан кейін ол Vintage Sports-ке қосылды, кейіннен теледидарлық панеліне Viva Vintage Sports деп аталды. Эала 1992 жылдан 1994 жылға дейін талдаушы болып жұмыс істеді, ал 1995 жылы ойынды тікелей баяндаушы болды. Кейіннен Эала лиганың ең танымал комментаторларының біріне айналды, оның “Susmaryosep” (танымал филиппин тіркесі) және “Nobody does it better” сияқты сөздері жанкүйерлердің ризашылығы мен наразылығын тудырды. Эала 2002 жылы Precious Hipolito Castelo-мен бірге IBC арнасының кешкі жаңалықтарын, “IBC Express Balita” бағдарламасын жүргізді. Кейін ол 2002 жылдан 2003 жылға дейін кешкі жаңалықтар бағдарламасы “IBC News Tonight” жүргізу үшін жаңалықтардан кетті. Эаланың түс комментаторлары ретінде Andy Jao, Quinito Henson және Tommy Manotoc болды. Алайда, 2002 жылы ол PBA-ның алтыншы комиссары болып тағайындалды. Бұл Viva Vintage үшін PBA жабынын көрсетудің соңғы маусымы болды. Ол Manotoc-пен бірге Coca Cola мен Alaska арасындағы “All Filipino Finals” сериясының төртінші ойынын Viva Vintage арнасында баяндады. Комиссарлық лауазымында болса да, Эала микрофонға қысқа уақытқа шығарды. 2005 жылы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында бадминтон және бокс матчтарын баяндады. Сондай-ақ, ол 2005 жылдың маусым айында Studio 23 арнасы үшін Ateneo La Salle Reunion Game ойынын баяндады. Ол MVP Cup 2 бадминтон турнирінің де комментаторы болды. 2018 жылғы FIBA әлем чемпионаты мен 2019 жылғы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында FIBA 3x3 және Gilas Pilipinas командасының кейбір ойындарын тікелей баяндады.

PBA комиссары

Ела 2002 жылы PBA Басқармасымен бірнеше сұхбаттан өткен соң комиссар лауазымын жеңіп алды. Ол бұрынғы Shell бас жаттықтырушысы және BCAP төрағасы Чито Нарваса мен Pilipinas Shell атқарушы директоры Рей Гамбоадан басым түсті.

Бірінші маусымдағы өкінішті жағдай

Еала 2003 жылы комиссарлық қызметін бастады, Джун Бернардиноны алмастырды. Еланың алғашқы маусымы көңілсіз болды, себебі лига бірнеше даулы жағдайларға қатысты. Маусым басында Talk N' Text командасының Аси Таулавасы мен San Miguel командасының Дориан Пенасы Ойындар және ойын-сауық басқармасының тексерулерінде заңсыз заттар қолданғаны анықталды. Бұл лига екі ойыншыны да екі ойынға қатыстырудан шеттетіп тастады. Осыдан кейін Еала барлық PBA ойыншылары үшін жаңа есірткіге тексеру саясатын енгізді. Бұл нәтижеде 10-нан кем ойыншының оң нәтиже көрсеткені анықталды, бұл жанкүйерлер мен БАҚ-тан көп сынға алып келді. Сол маусымда лигаға қатысушылар саны да азайды. Бүкіл филиппиндық конференция лайықты деңгейде өтті, бірақ арнайы шақыру турнирі мен импорттық күшейтілген конференция көрермендердің аз қызығушылығын тудырды. Еланың лиганы жандандыру жоспарларының бірі – шетелдік командалар мен PBA командалары арасында турнир ұйымдастыру болды. Осының нәтижесінде төрт шетелдік команда шақыру турниріне қатысуға шақырылды. Алайда, Йонсей университеті, Нови-Сад және Магнолия Жилин жолбарыстары турнирде барлығы бір ойынды ғана жеңіп алды, бұл лигаға тағы бір сын тудырды. Күшейтілген конференция сәтті өткенімен, Coca Cola мен San Miguel командалары арасындағы жеті ойындық финал сериясы көңіл көтерілмейтін атмосферада өтті.

Жаңа пішім

2003 жылғы маусымның соңына дейін Eala PBA Басқарма кеңесіне жаңа формат ұсынды. Eala-ның жоспары лига үшін әдеттегі үш конференция орнына бір конференциялық маусым өткізу болған, бірақ Басқарма бір маусымда екі конференция өткізуге шешім қабылдады. Сондай-ақ, Басқарма Eala ұсынған лига күнтізбесін ақпаннан желтоқсанға, кейін қазаннан шілдеге дейін өзгерту жоспарын мақұлдады, ол 2004 жылы күшіне енді. Бұл өзгерістің бір себебі – PBA-ның болашақтағы халықаралық жарыстарда ұлттық құраманың құрылуына белсенді қатысуы. Жаңа форматқа дайындық ретінде лига 2004 жылдың 22 ақпанынан 7 шілдеге дейін «Фиеста» конференциясы деп аталған өтпелі конференция өткізді. Аталған конференцияда лига форматы бойынша классификациялық кезеңнен кейін ең жақсы екі команда тікелей ширек финалға өтеді, ал төменгі сегіз команда жабайы карта кезеңінде бақ сынасады, жеңімпаздары раунд-робин ширек финал форматында өтеді, сондай-ақ Британ Колумбия университеті және АҚШ құрамасы сияқты екі шетелдік команда да қосылады. Алайда, екі шетелдік команда ширек финалдағы барлық ойындарында жеңіліске ұшырағаннан кейін формат сынға түсті. Бұған қоса, 16-2 есебімен турнирден шығарылған San Miguel командасы да болды. 2004-05 жылғы Филиппин кубогында Eala жақсы командалар ерте шығарылып қалмауы үшін турнир форматын өзгертті. Жаңа формат бойынша ең жақсы екі команда тікелей жартылай финалға өтеді, ал үшіншіден он бірінші орынға дейінгі командалар жабайы карта кезеңінде ойнайды, жеңімпаздары жартылай финалда екі командамен кездесуден бұрын ширек финалға жолдама алады.

Филь-шом даулары

Ела сонымен қатар, көптен бері лиганы мазалап келе жатқан, жақсы жарияланған Fil sham (филиппиндіктер кейпінде ойнаған шетелдіктер; PBA-да тек филиппиндіктер ғана жергілікті ойыншы ретінде ойнауға құқылы, ал шетелдіктер импорт ретінде ойнайды) дау-дамайы кезінде де белсенділік танытты. 2004 жылы Ела филиппиндік қанының бар екенін растайтын құжаттары болмағандықтан алты шетелдік баскетболшыны шұғыл қызметтен шеттетуге мәжбүр болды. Бұл, сондай-ақ Talk N' Text командасының Филиппин кубогының финалының бірінші ойынында Гинбраға қарсы Аси Таулаваны алаңға шығаруына байланысты даулы шешім қабылдауына себеп болды. Таулава "Телефон достары" үшін ойнап, жеңіске жетті. Бірақ екі күннен кейін комиссар бұл шешімнен бас тартып, жеңісті Гинбраға берді. 2005 жылы Ела бірнеше филиппиндік-американдық ойыншыны, әсіресе Эрик Менкті, лигаға қажетті қосымша құжаттарды уақтылы ұсынбағаны үшін мерзімізсіз тоқтатты. 2005 жылдың маусым айында Таулаваның азаматтығы расталғаннан кейін, Ела 6 фут 9 дюймдік орталық ойыншыға қатысты тыйымды алып тастады. Жыл соңында комиссар Менк пен Мик Пеннисиге өздерінің бұрынғы командалары үшін ойнауға толық құқық беретін кешірім актісін жариялады.

Қайта жиналу ойындары

2003 жылы Эала Аранета Колизейінде өткен All Star мерекесінің аясында Криспа мен Тойота командалары арасындағы қайта ойнау ойынын ұйымдастырды, онда «Редманизерлер» мен «Тамароулардың» бұрынғы ойыншылары бақ сынасты. Тойота Роберт Джаворскинің соңғы минуттағы шешулі ойынының арқасында 65:61 есебімен жеңіске жетті. 2005 жылы TM Legends Game ойыны өткізілді, онда лиганың 25 үздік ойыншысынан құралған екі команда күш сынасты. Коуч Бэби Далупанның командасы 96:92 есебімен жеңіс оді, ал Алан Кайдич MVP (ең құнды ойыншы) атағын иеленді. Сондай-ақ, Эала 2005 жылғы 8 желтоқсанда өткен Ateneo La Salle (Атенео мен Ла Саль UAAP-тағы қаһарлы қарсыластар) Dream Games ойынын ұйымдастыруға қатысты, онда PBA ойыншылары мен екі оқу орнының қазіргі студент-спортшылары өзара кездесті. Басты матчта Атенео Ла Сальді үш ұпаймен жеңді.

Маркетинг

Оның басшылығымен лиганың маркетингтік жағы жақсарды. Мысалы, 2005-06 жылғы PBA маусымында билет бағасының төмендетілуі, әсіресе жоғарғы бөлімдерде билет құны бес песоға дейін түсірілді. Бұл лиганың орташа келушілер санын 2005 жылы шамамен 4000-нан аталған маусымнан кейін 7000-нан астамға дейін өсірді. Лиганы жарнамалау үшін түрлі жарнамалар, лиганың ішкі телешоуы iPBA және басқа да тарту тәсілдері қолданылды.

Ұлттық құрамамен араласу

2004 жылдың соңында Eala және Филиппин баскетбол қауымдастығы кәсіби лиганың ойыншыларын FIBA Азия чемпиондар кубогы, Уильям Джонс кубогы, FIBA Азия чемпионаты және мүмкін болса, FIBA әлем чемпионаты мен Олимпиада сияқты халықаралық турнирлерге жіберу туралы келісімге келді. Eala-ға сол кездегі Coca Cola жаттықтырушысы Чот Рейесті Филиппин командасының бапкері етіп таңдауға рұхсат берілді. Бірақ 2005 жылдың сәуірінде баскетбол саласындағы дағдарыс туғанда, Eala қатты сынға ұшыраған БАП емес, Филиппин Олимпиада комитетінің жағын алды. Eala Pilipinas Basketball деп аталған, ұсынылып отырған жаңа баскетбол ұйымының конституциясын да жасады. Бірақ соңында FIBA бұйрығымен BAP және Pilipinas Basketball Samahang Basketbol ng Pilipinas деген жаңа ұйымға біріктірілді, және Eala оның мүшесі болды. Оның басшылығымен ұлттық құрама Жапонияның Токусима қаласында өткен 2007 жылғы FIBA Азия чемпионатында 9-орынды иеленді, себебі жеңімпаз Иран және Иорданияға қарсы өткен ойындарда келесі кезеңге өте алмады. Бірнеше сұхбаттарында Eala лигада FIBA ережелерін енгізуді қалайды, осылайша ойыншылар ұлттық құрамаға шақырылғанда оңай бейімделе алады.

Адвокаттық қызметтен шығару және орнынан түсу

2007 жылдың 1 тамызында Филиппиннің Жоғарғы соты (курьям бойынша 9 беттік шешіммен) Эаланы некеден тыс қатынастан туындаған "өте жаман әдепсіз мінез-құлқы" үшін заңгерлік қызметтен шеттетуге үкім шығарды. Эала кәсіби жауапкершілік кодексінің 1.01-тарауының 1- және 7-тармақтарын бұзды, себебі ол Ирэн Може есімді үйленген әйелмен, оның некесі сот шешімімен жарамсыз деп танылғанға дейін қарым-қатынаста болған. 2007 жылдың 20 қыркүйегінде Сот Эаланың қайта қарау туралы өтінішін қабылдамады, оның некеге қатысты қатынасқа түсуі арқылы Эала некені жалған "қағаз ғана" деп ескергенін және Конституция мен заңдарды сақтауға берген заңгерлік антын бұзғанын мәлімдеді. Осының нәтижесінде PBA кеңесі 2007 жылдың 7 тамызындағы төтенше мәжілісінде 5:3 дауыспен Эаланы комиссарлық қызметтен босатуға шешім қабылдады. Сол күні Эала өзінің шеттету ісіне байланысты қызметінен кетіп қалғанын жариялады. Лига PBA-ның бұрынғы атқарушы директоры Сонни Барриосты сайлау өткізілгенге дейін уақытша комиссар етіп тағайындады. 2008 жылдың 17 қаңтарында Барриос басқарма тарапынан 2009 жылға дейін жаңа PBA комиссары болып тағайындалды (Чито Салуд пен Ламберт Сантос жеткілікті дауыс жиная алмағаннан кейін).

PBA комиссары қызметіне дейінгі қызмет

2008 жылдың 21 қаңтарында Нью-Джерси промоутері Гэри Шоу (Манила қаласында) IBF ұш салмақтағы чемпионы Нонито Донайрдың 4 сәуірде Дубайда Хусейн Хусейнмен өткізетін титулын қорғау жекпе-жегін растады. "Third Force Promotions" президенті Ноли Иала бұл үш әлем чемпионатынан тұратын кешті ұйымдастырады. Тағы екі әлем чемпионаты жекпе-жегіне WBO ең жеңіл салмақтағы чемпионы Донни Нитес пен Колумбиялық №1 үміткер Даниэль Рейес арасындағы, сондай-ақ IBF жеңіл салмақтағы чемпионы мексикалық Улисес Солис пен OPBF чемпионы Хуанито Рубиллар арасындағы кездесулер кіреді. 2008 жылдың 31 мамырында Иала "Liga Pilipinas" аймақтық баскетбол лигасының іргесін қалады. Лига 2011 жылы Филиппин баскетбол лигасымен сәтсіз бірігуден кейін таратылды. Ол "Samahang Basketbol ng Pilipinas" ұйымының атқарушы директоры болды. Содан кейін 2000-шы жылдардың соңында ол "San Miguel Corporation" компаниясына үш PBA баскетбол клубының – "Barangay Ginebra", "San Miguel/Petron" және "Purefoods/B Meg" клубтарының жұмысын бақылауға жұмысқа алынды. 2013 жылы ол SMC инфрақұрылымдық бизнес бөліміне көмектесу үшін қызметінен босатылды. Қазіргі уақытта ол "Power and Play" атты радио-шоуын жүргізеді, бұл спортқа арналған бағдарлама әр сенбі күні таңертең 92.3 Radyo5 True FM және One PH телеарналарында көрсетіледі. Сондай-ақ, қазіргі уақытта ол "JoyRide" мотоцикл компаниясының корпоративтік істер жөніндегі вице-президенті қызметін атқарады.

ҚБТ төрағалығы

2022 жылдың 30 тамызында президент Бонгбонг Маркос Эаланы Филиппин спорт комиссиясының (ФСК) 11-ші төрағасы етіп тағайындады. 2022 жылдың 28 желтоқсанында президент Маркос бұрынғы «Аляска Эйс» командасының басқарма мүшесі және команда менеджері Дикки Бахманды Эаланың орнына ФСК төрағасы етіп тағайындады. Осы шешімнің себебі жарияланбады.

Сындар

Еланың үш жылдық комиссарлық қызметі кезінде қабылдаған кейбір шешімдері үшін көптеген жанкүйерлер оны сынады. 2003 және 2004 жылдары Ела PBA санкциялаған шараға әлсіз шетелдік командаларды шақырғаны үшін сұрақтарға жауап берді. Еладан Фил Шам даулары бойынша да сұрақтар қойылды, ал кейбіреулер оның ПОК-тың БАП дағдарысындағы рөлін де күдікпен қарады. Ол комментатор болып жұмыс істеген кезде, кейбіреулер телеарнадағы ойындарды баяулау әдісіне наразылық білдірді. Дегенмен, кейбіреулер Еланы ұлттық құрамаларға қолдау көрсетуі үшін, жаңа лига форматы үшін, сондай-ақ 2003 және 2005 жылдары өткен екі қайта кездесу ойыны үшін мақтады. Лиганың жыл сайынғы «All Star» ойындарын Метро Маниладан тыс жерде өткізу туралы оның шешімі жақсы қабылданды, сол ойында Солтүстік және Оңтүстік жұлдыздары бақталасты. Ела Евгений Техада оқиғасынан кейін де қиын жағдайға түсті, ол 2006 жылдың 14 мамырында «Red Bull» командасына қарсы өткен ойында өміріне қауіп тудырды. «Philippine Daily Inquirer» газетінде Бет Селис Эланың оқиға орнында болмағанын және "әлде шаршаған болса керек" деп жазды. Бұл мақала жарық көргеннен кейін, Эла Селис комиссар туралы дұрыс емес пікір білдіргені үшін шағымданды, сондай-ақ Селиспен және Кунито Хенсонның жеке мақаласында болмауына қатысты өз түсіндірмесін берді. Бұл туралы Селис кейінірек жазған мақаласында растады, онда Эланың «жаман жағы» бар екені айтылды. Эла сонымен қатар «Red Bull» командасының Мик Пенниси мен Энрико Вильянуевасын Техадаға шабуыл жасағандары үшін жазаламады, олардың екеуі де Техаданы жарақаттауды жоспарлаған деп айыпталды, себебі «оқиғада зұлымдық байқалған жоқ». Ела 2006-07 маусымында ұсынған «3 ұпайлық домалақ» ережесі де сынға ұшырады. Бұл ұсыныс PBA жаттықтырушыларының көпшілігінен және баскетболдың тазалығын сақтаушылардан қарсылық көтерді, олар лиганың халықаралық ережелерге сәйкес келетін қағидаларға назар аударуы керек деп есептеді. Аталған ереже 2007 жылдың сәуірінде Багио қаласында өткен PBA «All Star» ойынында қолданылды.