Техас штатының Уортон қаласы тарихы

Кіріспе

Уортон – АҚШ-тың Техас штатындағы Уортон округінің орталығы саналатын қала. Бұл қала Хьюстоннан оңтүстік-батысқа қарай 97 шақырым қашықтықта орналасқан. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 8 832 адамды, ал 2020 жылғы санауы бойынша 8 627 адамды құрады. Уортон Техас штатындағы Колорадо өзенінің жағасында жатыр. АҚШ-тың 59-шы тас жолы қаланың батысынан өтеді.

Тарих

Қазіргі Уортон деп аталатын аймақ 1838 жылы Техас Республикасы құрған Кэни Рун пошта маршрутының бір бөлігі болды. Бұл қауым Техастың тәуелсіздігі үшін күресте еңбек еткен екі басшы – ағайынды Джон және Уильям Уортонның есімімен аталады. Колорадо өзенінің жағасында плантациялық қауым ретінде дамыған бұл жерге 1846 жылы Стивен Ф. Остинмен келген алғашқы қоныс жайлаушылардың бірі қоныстанды. Келесі жылы пошта бөлімі ашылды. Техастың бірінші вице-губернаторы Альберт Хортон да осы жерге ерте келгендердің қатарында болды. Сот алаңына арналған жерді Уильям Кинчело сыйға тартып, Вирджил Стюарт пен Уильям Дж. Ирд қадағалады. Алғашқы қоныс жайлаушылар Оңтүстіктен келді: Алабама, Кентукки, Вирджиния, Джорджия және Миссисипи штаттарынан. 1850 жылдардың басында Германиядан келген еврей иммигранттары қосымша кәсіпорындар ашып, үш округ аймағындағы жалғыз синагога – Шеарит Исраил қауымын құрды. Бұл қауымда швейцариялық, неміс, мексикалық және чех иммигранттары, сондай-ақ Азамат соғысынан кейін және құлдықтан азат болған плантациялық құлдардың ұрпақтары да қоныстанды. Аймақ алғашқыда ауыл шаруашылығына дамыды, ал плантаторлар Азамат соғысына дейін африкалық американдықтарды еңбекке пайдаланды. Алғашқы егістерге картоп, мақта, жүгері, күріш және қант қамысы кірді, ал коммерциялық кәсіпорындар ірі қара мал, мелас және қант өндірісімен айналысты. Әр түрлі уақытта қауымда мақта тұқымынан май шығаратын зауыт, қант фабрикасы, диқандық ұн тартатын диірмендер, мақта тазартатын машиналар, сүт өңдейтін және сүт өнімдерін шығаратын зауыт, мұз зауыты және тағы да басқа көптеген өнеркәсіп орындары болды. Қала экономикасына шет аймақтардағы мұнай және күкірт өндірісі де үлкен үлес қосты. Уортон халқы 1880 жылдардың басында шамамен 200 адамды құрады. 1881 жылы Нью-Йорк, Техас және Мексика темір жолы Уортонға алғашқы темір жол желісі болды. Он жылдан астам уақыт өткен соң, 1899 жылы қалаға Шығанақ, Колорадо және Санта-Фе темір жолы тартылды. Бұл екі темір жол жаңа қоныс жайлаушыларды жеткізіп, бизнесті дамытып, 1900 жылы халық санын 1689-ға, ал 1920 жылы 2346-ға дейін арттырды. 1888 жылы алғашқы опера театры есігін ашты. Уортон 1902 жылы қала ретінде тіркелген кезде, көптеген құрылыстар ағаштан салынған. Сол жылдың 30 желтоқсанында болған ірі өрт бірнеше ағаштан салынған бизнес ғимараттарын қиратты. Осыдан кейін кәсіпкерлер мен қала әкімшілігі қала шегіндегі барлық ғимараттарды кірпіштен салып, өртке қарсы қабырғалармен қамтамасыз етуге және өрт сөндіру гидранттары бар су жүйесін салуға көндірілді. Жаңа ғасыр клубы 1902 жылы тегін кітапхана ашып, 1904 жылы қала оны қабылдады. 1935 жылы кітапхана қорының көп бөлігі Уортон мемлекеттік мектебіне берілді. Алғашқы қоғамдық саябақ 1913 жылы ашылды, ал Уортон сауда палатасы 1919 жылы құрылды. Қала 1930 жылдары Ұлы депрессияға қарамастан, ең үлкен өсімді бастан кешірді, 1930 жылы 2,261 адамнан 1940 жылы 4,386 адамға дейін халқы өсті. Уортон кіші театры 1932 жылы құрылды, ал Уортон округі кіші колледжі 1946 жылы ашылды. Қала халқы 1960 жылы 5734-ке, ал 1970 жылы 7881 адамға жетті. 1960 жылдары қоғамдық концерттер сериясы ұйымдастырылды. 1980 жылдары Уортонның денсаулық сақтау саласы, ең ірі физикалық оңалту және терапия қызметі; Dresser Industries компаниясының Магкобар бөлімшесіне қарасты М. И. Drilling Fluids; Nan Ya Plastics және J M Manufacturing компанияларынан тұратын Formosa Plastics Group; ауыл шаруашылығы саласына қызмет көрсететін Coastal Warehouse Limited; және Gulf Coast Medical Center және South Texas Medical клиникалары сияқты әртүрлі салалары болды. Экономика сонымен қатар округ әкімшілігіне де тәуелді болды. 1980 жылдары Уортонда туып өскен, Академия сыйлығын жеңіп алған сценарист және вице-губернатор Хортонның ұрпағы Хортон Фут қайта оралып, Уортонда тұрды. Уортон округінің тарихи мұражайында көрнекті тұрғындар туралы көрмелер бар, олар журналист Дэн Раттер және Құрмет медалімен марапатталған Рой Бенавидес, сондай-ақ жабайы жануарлар коллекциясы қойылған. Уортон халқы 20-шы ғасырдың соңында тұрақты болды: 1980 жылы - 9033, 1990 жылы - 9011 және 2000 жылы - 9237 адамды құрады. 2010 жылғы санақ бойынша халық саны 8832 адамға азайды.

The area now known as Wharton was part of the Caney Run mail route established in 1838 by the Republic of Texas. The community was named after two leaders in the Anglo American struggle for Texas independence, brothers John and William Wharton. What developed as a plantation community along the Colorado River was first settled in 1846 by some of Stephen F. Austin's original colonists. A post office was established the next year. The first lieutenant governor of Texas, Albert Horton, was an early settler. Land for the courthouse square was donated by William Kincheloe and surveyed by Virgil Stewart and William J. E. Heard. Early settlers came from across the South: Alabama, Kentucky, Virginia, Georgia, and Mississippi. European Jewish immigrants, arriving as early as the 1850s from Germany, established additional businesses and began the Congregation Shearith Israel, the only synagogue in a three county area. Other settlers in the community included Swiss, German, Mexican, and Czech immigrants and, after the Civil War and emancipation, descendants of plantation slaves. The area was first developed for agriculture, and planters used enslaved African Americans for labor before the Civil War. Early crops included potatoes, cotton, corn, rice, and sugarcane, and commercial enterprises included cattle, molasses, and sugar. At different times, the community had a cottonseed oil mill, a sugarcane factory, gristmills, cotton gins, a milk processing plant and dairy, an ice plant, and numerous other industries. Oil and sulfur production in the outlying areas contributes to the town's economy. The population of Wharton was approximately 200 in the early 1880s. In 1881, the New York, Texas and Mexican Railway was the first railroad to reach Wharton. More than a decade later, the Gulf, Colorado and Santa Fe was constructed to the town in 1899. These two railroads carried new settlers and stimulated businesses, increasing the population to 1,689 in 1900 and 2,346 in 1920. In 1888, the first opera house opened. When Wharton was incorporated in 1902, most of the structures were of wood construction. A major fire on December 30 of that year destroyed a number of frame business buildings. Afterward, businessmen and the city government were convinced to use brick construction with fire walls for all buildings within the city limits and to construct a water system with fire hydrants. A free library was established in 1902 by the New Century Club and adopted by the city in 1904. In 1935, the majority of the library inventory was given to the Wharton Public School. The first public park was dedicated in 1913, and the Wharton Chamber of Commerce organized in 1919. The city had its greatest growth during the 1930s, despite the Great Depression, with the population increasing from 2,261 in 1930 to 4,386 in 1940. Wharton Little Theatre was organized in 1932, and Wharton County Junior College was established in 1946. The town's population reached 5,734 in 1960 and 7,881 in 1970. A community concert series was developed in the 1960s. By the 1980s, Wharton had such diverse industries as Health focus, the largest physical rehabilitation and therapy service in the nation; M. I. Drilling Fluids, a subsidiary of Magcobar Division of Dresser Industries; the Formosa Plastics Group, consisting of Nan Ya Plastics and J M Manufacturing; Coastal Warehouse Limited, serving the agricultural industry; and Gulf Coast Medical Center and South Texas Medical clinics. The economy was also dependent on the county government of this seat. In the 1980s, Horton Foote, an Academy Award winning screenwriter and a descendant of Lieutenant Governor Horton, who was born and raised in Wharton, moved back and lived in Wharton. The Wharton County Historical Museum features exhibits on notable residents broadcast journalist Dan Rather and Medal of Honor recipient Roy Benavidez, as well as a wildlife collection. The Wharton population was stable at the end of the 20th century: 9,033 in 1980, 9,011 in 1990, and 9,237 in 2000. The 2010 census reported a decrease to 8,832.

География

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 7,2 шаршы миль (19 км²), оның 0,14% су жамылған. АҚШ 59-шы тас жолы (US 59) (Болашақ 69-шы мемлекетаралық тас жолы) (Болашақ I 69) Уортон қаласының батыс жағынан өтеді. US 59 (Болашақ I 69) бойында солтүстік-шығысқа қарай Форт-Бенд округіндегі Розенберг орналасқан, ал оңтүстік-батыста Уортон округіндегі Эль-Кампо қаласы жатыр. 60-шы мемлекеттік тас жолы (SH 60) Уортоннан өтеді, оңтүстікке Бей-Ситиге, ал солтүстікке Шығыс Бернардқа барады. FM 102 тас жолы SH 60-тан Уортоннан басталып, солтүстік-батысқа Колорадо округіндегі Игл-Лейкке дейін созылады. FM 1301 де Уортондағы SH 60-тан басталып, оңтүстік-шығысқа Болинг Ягоға дейін барады. Колорадо өзені солтүстік-батыстан Уортонға қарай ағып келіп, қаладан өткен соң өзеннің бағыты көбінесе оңтүстікке бұрылады.

Климат

Бұл аймақтың климаты ыстық, ылғалды жаздармен және көбінесе жұмсақ немесе салқын қыстармен сипатталады. Кёппен климат жіктелімі бойынша Уортон ылғалды субтропиктік климатқа жатады, климат карталарында Cfa деп белгіленеді.

Демография

+Уортонның 2020 жылғы нәсілдік құрамы (NH = Испандық емес) Нәсіл саны Пайыздық үлесі Ақ (NH) 2,463 28.55% Қара немесе африкалық америкалық (NH) 2,372 27.5% Американың жергілікті халықтары немесе Аляска тумалары (NH) 8 0.09% Азиялық (NH) 45 0.52% Басқа нәсіл (NH) 26 0.3% Бірнеше нәсілге жататын (NH) 182 2.11% Испандық немесе латиноамерикандық 3,531 40.93% Барлығы 8,627 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша қалада 8,627 адам, 3,293 шаруашылық және 1,840 отбасы тұрады. 2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 9,237 адам, 3,539 шаруашылық және 2,268 отбасы тұрады. Халық тығыздығы 4,000 тұрғын үй бірлігі, орташа есеппен, шаршы мильге 553.6 (213.6/км²). Қаланың нәсілдік құрамы: 56.33% ақ, 26.43% афроамерикалық, 0.41% Американың жергілікті халықтары, 0.71% азиялық, 0.16% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 14.18% басқа нәсілдер және 1.78% екі немесе одан көп нәсілге жататындар. Кез келген нәсілге жататын испандықтар немесе латиноамерикандықтар халықтың 31.08% құрайды. 3,539 шаруашылықтың 31.5%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 44.2%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 15.7%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 35.9%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 31.8%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 15.3%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2.51 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3.21 адам. Қала тұрғындарының 27.2%-ы 18 жасқа дейінгілер, 11.1%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 25.3%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 20.3%-ы 45-64 жас аралығындағылар, ал 16.2%-ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 34 жас. Әр 100 әйелге 89.3 еркек келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 83.1 еркек келеді. Қаладағы шаруашылықтың орташа табысы 26,704 доллар, ал отбасының орташа табысы 34,543 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 30,423 доллар, ал әйелдердің 20,460 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 13,993 доллар. Шаруашылықтың 17.3%-ы және халықтың 22.2%-ы кедейлік шегінен төмен, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 22.3%-ы және 65 жастан асқандардың 21.7%-ы.