Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иран-Ұлыбритания қарым-қатынастары – Ұлыбритания мен Иран арасындағы екіжақты қарым-қатынастар. 1935 жылға дейін Батыс елдері Персия деп атаған Иран, Англия королі Эдуард I-нің Ильхандық мемлекетке одақ құру үшін Ланглидің Джеффриін жіберген сәттен бастап, Ильхандық кезеңнің соңында (13 ғасыр) Англиямен саяси қарым-қатынас орнатқан. 19 ғасырдың басына дейін Иран Ұлыбритания үшін қашық және аңызға толы ел болды, сондықтан еуропалық ел консулдық немесе елшілік сияқты дипломатиялық өкілдіктерді орнатуға тырысқан жоқ. 19 ғасырдың ортасына қарай Иран, Ұлыбританияның Үндістан үстемдігі үшін серіктей мемлекет ретінде маңызға ие болды. Ұлыбритания Ауғанстанның Үндістанға шабуылдауын болдырмау мақсатымен Иран мен Ауғанстан арасындағы қақтығысты қоздырды. Ұлыбритания Иран мен көрші мемлекеттері арасында Әзірбайжанмен шекарада, Ауғанстанмен Хирманд өзені үшін, ал Біріккен Араб Әмірліктерімен үш даулы аралдың иелігі үшін бірнеше дауларды тудырды.
Iran–United Kingdom relations are the bilateral relations between the United Kingdom and Iran. Iran, which was called Persia by the West before 1935, has had political relations with England since the late Ilkhanate period (13th century) when King Edward I of England sent Geoffrey of Langley to the Ilkhanid court to seek an alliance. Until the early nineteenth century, Iran was a remote and legendary country for Britain, so much so that the European country never seriously established a diplomatic center, such as a consulate or embassy. By the middle of the nineteenth century, Iran grew in importance as a buffer state to the United Kingdom's dominion over India. Britain fostered conflict between Iran and Afghanistan as a means of forestalling an Afghan invasion of India. UK seeds a number of proximity conflicts between Iran and its neighbouring states like Azerbaijan on the countries' borders, Afghanistan on the Hirmand river and United Arab Emirates on possession of three disputed islands.
Сафавид дәуірі
1553 жылы Англия королі Эдуард VI бай саудагер және зерттеуші Себастьян Кэботты жартылай табысты сауда компаниясын құруға жалдады. Оған Архангельск портына қарай екі кеме берілді. Сол кемелердің бірінің капитаны – капитан Ричард Канцлер солтүстік қалаға сәтті жетті. Одан кейін Себастьян Кэбот және оның өкілдері Ресейдің Мәскеу қаласына, Иван IV Қорқыныштының алдына бизнес ұсынысымен сапар шекті. Ұсыныс қабылданған соң Мәскеу сауда компаниясы құрылды. Мәскеу сауда компаниясы штаб-пәтерінен оңтүстікке қарай Сәфәүи империясының бай аймағы орналасқан. Компания Шах Тахмасп I билік құрған жылдары өкілдерін жіберіп, қызметін бастады. Энтони Дженкинсон осы өкілдердің алғашқы жетекшілерінің бірі болды. Барлығы алты рет сапар жасалды, соңғысы 1579 жылдың маусымында шаһ Мұхаммед Ходабанде билігі кезінде Артур Эдвардс басқарып келді. Бірақ компанияның өкілдері Казвиндегі патша сарайына жеткен кезде шаһ өзінің шекарасын Осман империясынан, өзінің басты қарсыласынан қорғаумен айналысып жатты. Елдің байлығына қол жеткізу үшін компания базарларға еніп, көбірек өкілдерді жіберді. 1597 жылы Сәфәүи әулетінің Аббас I өзінің басты қарсыласы Осман империясына қарсы одақ құруға тырысқанда, ол Казвинде Роберт Ширли, Энтони Ширли және 26 ағылшын өкілін қабылдады. Османдықтардың қаупін жақсы білген ағылшын делегациясы Персияның Осман империясына қарсы одақтас болғанына қуанды. Шаһ Аббас делегацияны жылы қабылдап, өзінің жаңа астанасы Исфаханға қонақ ретінде алып барды. Көп ұзамай Ширли ағайындылары патшалық кавалериясын ұйымдастыру және жаңғырту және әскерді оқыту үшін тағайындалды (әсіресе, шахтардың жаппай жер аударылған және импортталған черкестерден, грузиндерден, армяннан және басқа да кавказдықтардан тұратын элиталық "гулам" құл сарбаздары). Бұл жаңғыртудың нәтижесі өте табысты болды, себебі сол кезден бастап Сәфәүилер өзінің басты қарсыласына тең келді, оларды алғашқы соғыста (1603-1618 жылдардағы Осман-Сәфәүи соғысы) және барлық келесі Сәфәүи соғыстарында жеңіске жеткізді. Содан кейін көптеген оқиғалар болды, соның ішінде Британдық Шығыс Үндістан компаниясының Персияға енуі және 1616 жылы Ормуз бұғазындағы Джаск арқылы жібек сауда жолдарының құрылуы. Осы жерден сэр Джон Малкольм кейінірек қажар әулетінің тағына ықпал етті.
In the year 1553, King Edward VI of England hired the wealthy merchant and explorer, Sebastian Cabot to develop a semi profitable trading company. He was given two ships that sailed towards the port city of Arkhangelsk. The captain of one of those ships was Cpt. Richard Chancellor, who successfully reached the northern city. From there, Sebastian Cabot and his envoy traveled towards the Russian city of Moscow with a business proposition for the Grand Duke Ivan IV the Terrible. When it was accepted, the Moscow Trading Company came into existence. South of the Moscow Trading Company Headquarters was the wealthy realm of the Safavid Empire. The company started sending envoys during the reign of Shah Tahmasp I during the first years in business. Anthony Jenkinson was one of the first leaders of these envoys. In total, there were six visits and the last one was in June 1579 during the reign of Shah Mohammad Khodabandeh led by Arthur Edwards. But at the time the company's envoys reached the royal court in Qazvin, the Shah was busy protecting his borders from his arch rival, the Ottoman Empire. In order to attain the wealth of the country, the company penetrated successfully into the bazaars and dispatched more envoys. In 1597, as Abbas I of Safavid sought to establish an alliance against his arch rival, the Ottomans, he received Robert Shirley, Anthony Shirley, and a group of 26 English envoys in Qazvin. The English delegation, also well aware of the Ottoman threat, were more than glad to have Persia as an ally against the Ottoman threat. Shah Abbas warmly received the delegation and took them as his guests with him to Isfahan, his new capital. Soon, the Shirley brothers were appointed by the Shah to organize and modernize the royal cavalry and train the army (most notably the elite "Ghulam" slave soldiers, consisting of en masse deported and imported Circassians, Georgians, and Armenians and other Caucasians by the Shahs). The effects of these modernizations proved to be highly successful, as from then on the Safavids proved to be an equal force against their arch rival, immediately crushing them in the first war to come (Ottoman–Safavid War (1603–1618)) and all other Safavid wars to come. Many more events followed, including the debut of the British East India Company into Persia, and the establishment of trade routes for silk though Jask in the Strait of Hormuz in 1616. It was from here where the likes of Sir John Malcolm later gained influence into the Qajarid throne.
Қажар дәуірі
Англо-парсы қарым-қатынастары әлсіреген Сафави империясынан кейін, әскери гений Надир Шахтың (1736-1747 жылдары билеген) қысқа ғана қайта жандануынан соң, Қажар әулеті билікке келді. Бірақ олар да ішкі тартыстар мен бәсекелестікке ұшырады, ал осы аймақта бекініп, тұрақтылықты іздеген отаршыл державалар мүмкіндікті пайдаланды. Португалдар, британдықтар және голландтар Парсы шығанағындағы Парсының оңтүстігі мен оңтүстік-шығысы үшін күрескен кезде, Ресей империясы Парсының солтүстік аймақтарында үстемдік орнату үшін оңтүстіске қарай еркін енді. Ішкі саясаттың әсеріне және басқарудағы нашарлыққа байланысты, Қажар үкіметі билікке келгеннен кейін Парсының алдында тұрған көптеген күрделі сыртқы саяси мәселелерге төтеп бере алмады. Фатх Али Шахтың билеу кезеңінде сэр Джон Малколм, сэр Харфорд Джонс Бриджес, 1-ші баронет, Аллен Линдсей, Генри Поттингер, Чарльз Кристи, сэр Генри Роулинсон, Гарольд Николсон, сэр Джон Макнилл, Эдмунд Айронсайд және Джеймс Мориер сияқты британдық элитасы Парсы саясатына тікелей қатысты. Аллен Линдсей тіпті Аббас Мирзаның әскерінде генерал болып тағайындалды. Фатх Али Шахтың әлсіреген және банкрот болған сарайы 1813 жылы Гулистан шартына, ал Әббас Мирзаның Ресей империясына қарсы Парсының солтүстік шебін қорғау әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін Түркменчай шартына қол қоюға мәжбүр болды. Бұл шарттарды Лондондағы британдық Сыртқы істер министрлігінің көмегімен сэр Гор Оусли дайындады. Сэр Гор Оусли – британдық шығыстанушы Уильям Оуслидің кіші інісі, ол Парсыдағы британдық елшінің хатшысы қызметін атқарды. Шындығында, Иранның қазіргі оңтүстік және шығыс шекаралары ағылшын-парсы соғысы (1856-1857) кезінде британдықтармен анықталды. 1857 жылы Насереддин Шахтың Гератқа жасаған шабуылын тойтарыс бергеннен кейін, британ үкіметі 1860 жылдары Парсы мен Үндістан арасындағы шекараны анықтау үшін Индоевропалық телеграф департаментінің Фредерик Джон Голдсмиді тағайындады. 1872 жылы шах барон Джулиус де Ройтермен келісімге келді, оны Джордж Натаниел Керзон «бір патшалықтың барлық өнеркәсіптік ресурстарын шетелдік қолға берудің ең толық және ерекше мысалы» деп атады. Рейтердің концессиясы Парсының барлық деңгейдегі кәсіпкерлері, дін қызметкерлері және ұлтшылдары тарапынан дереу айыпталып, одан кейін концессия күшін жойды. Сол сияқты, Ұлы аятолла Мирза Хасан Ширазинің «Тамбыр» деген жарлығы Парсыдағы британдықтардың болуына қарсы халықтың наразылығын тудырды, себебі Қажар тағы апатқа ұшыраған және бейжай қалыптасты. Осы сияқты концессиялар және британдық бизнесмендер, мысалы, барон де Ройтердің басқаруымен парсы теміржолдарының 70 жылдық келісім-шарты көріне бастады. Бұл көрініс 1909 жылы Масджед Солейманда мұнайдың табылуынан және «Англо-Иран мұнай компаниясы» мен «Д’Арси концессиясы» құрылуынан кейін одан да айқын болды. XIX ғасырдың соңына қарай Ұлыбританияның үстемдігі соншалықты күшті болды, Хузестан, Бушер және Оңтүстік Парсыдағы басқа да көптеген қалалар Ұлыбританияның бақылауына өтті, ал Тегерандағы орталық үкіметтің өз министрлерін тағайындауға тіпті ағылшын-орыс консулдықтарының келісімі болмаса, құқығы қалмады. Мысалы, Морган Шустер патша сарайына жасалған ағылшын және орыс қысымының нәтижесінде отставкаға кетуге мәжбүр болды. Шустердің «Парсының тұншығуы» атты кітабы осы оқиғалардың толық суреттемесін береді және Ұлыбритания мен Ресей империясын қатаң сынап бағалайды.
Anglo Persian relations picked up momentum as a weakened Safavid empire, after the short lived revival by the military genius Nader Shah (r. 1736 1747), eventually gave way to the Qajarid dynasty, which was quickly absorbed into domestic turmoil and rivalry, while competing colonial powers rapidly sought a stable foothold in the region. While the Portuguese, British, and Dutch, competed for the south and southeast of Persia in the Persian Gulf, Imperial Russia was largely left unchallenged in the north as it plunged southward to establish dominance in Persia's northern territories. Plagued with internal politics and incompetence, the Qajarid government found itself fast after their ascendancy incapable of rising to the numerous complex foreign political challenges at the doorsteps of Persia. During the monarchy of Fath Ali Shah, Sir John Malcolm, Sir Harford Jones Brydges, 1st Baronet, Allen Lindsay, Henry Pottinger, Charles Christie, Sir Henry Rawlinson, Harold Nicolson, Sir John McNeill, Edmund Ironside, and James Morier were some of the British elite closely involved with Persian politics. Allen Lindsay was even appointed as a general in Abbas Mirza's army. A weakened and bankrupted royal court under Fath Ali Shah was forced to sign the Treaty of Gulistan in 1813, followed by the Treaty of Turkmenchay after efforts by Abbas Mirza failed to secure Persia's northern front against Imperial Russia. The treaties were prepared by the Sir Gore Ouseley with the aid of the British Foreign Office in London. Sir Gore Ouseley was the younger brother of the British orientalist William Ouseley, who served as secretary to the British ambassador in Persia. In fact, Iran's current southern and eastern boundaries were determined by none other than the British during the Anglo Persian War (1856 to 1857). After repelling Nasereddin Shah's attack in Herat in 1857, the British government assigned Frederic John Goldsmid of the Indo European Telegraph Department to determine the borders between Persia and India during the 1860s. In 1872, the Shah signed an agreement with Baron Julius de Reuter, which George Nathaniel Curzon called "The most complete and extraordinary surrender of the entire industrial resources of a kingdom into foreign hands that has ever been dreamed of". The Reuter Concession was immediately denounced by all ranks of businessmen, clergy, and nationalists of Persia, and the concession was quickly forced into cancellation. Similarly, the "Tobacco fatwa", decreed by Grand Ayatollah Mirza Hassan Shirazi was an incident which raised popular resentment against the British presence in Persia in lieu of a diplomatically decapitated and apathetic Qajar throne. Concessions such as this and the 70 year contract of Persian railways to be operated by British businessmen such as Baron de Reuter became increasingly visible. The visibility became particularly pronounced after the discovery of oil in Masjed Soleiman in 1909 and the establishment of the Anglo Iranian Oil Company and the "D'Arcy Concession". By the end of the 19th century, Britain's dominance became so pronounced that Khuzestan, Bushehr, and a host of other cities in southern Persia were occupied by Great Britain, and the central government in Tehran was left with no power to even select its own ministers without the approval of the Anglo Russian consulates. Morgan Shuster, for example, had to resign under tremendous British and Russian pressure on the royal court. Shuster's book The Strangling of Persia is a recount of the details of these events, a harsh criticism of Britain and Imperial Russia.
Пахлави дәуірі
1907 жылғы Англо-Ресей конвенциясы мен "1919 жылғы келісім" сияқты оқиғаларға қарамастан, Парсы тағының Ұлыбритания мен Императорлық Ресейден саяси және экономикалық тәуелсіздігін сақтап қалуға бейілсіздігіне қарсы қоғамдық наразылықтың бір салдары Парсы Конституциялық революциясы болды, ол әрі қарай Қажар әулетінің құлауына әкелді. Парсы саяси кеңістігінің маңызды өзгерісі генерал Эдмунд Айронсайдтың араласуымен болды, бұл 1920 жылдары Реза Шах Пахлавидің билікке келуіне әкелді. 1921 жылғы төңкеріске британдықтардың қатысы бар деген кең таралған пікірді американ елшілігі 1921 жылдың наурыз айында атап өтіп, Сыртқы істер министрлігінің Иран бөліміне жеткізді. 1932 жылғы британ елшілігінің баяндамасында британдықтардың Реза Шахты "таққа отырғызғаны" мойындалды. Билікті орнатып, орталық үкіметті нығайтқаннан кейін Реза хан оңтүстіктегі британдықтар қолдаған шейх Хазальдың дербес әрекеттеріне тез тоқтатты. Лондон Реза Шахтың пайдасына Хазалға қолдау көрсетуден бас тартты. 1928 жылы Иранның шетелдік державалармен жасасқан капитуляциялық келісімдерін жою Англо-Иран қарым-қатынасында жаңа кезеңді ашты. Иранның капитуляциялық шарттарды жоюдағы жетістігі және бұрынғы 1919 жылғы Англо-Иран келісімінің сәтсіздігі британ үкіметін екі ел арасындағы қарым-қатынасты келісім негізінде реттеуге бағытталған қарқынды дипломатиялық күш-жігерге итерді. Иран тарапынан келіссөздерді 1925 жылдан 1932 жылға дейін сот министрі және сол кезеңде Иранның сыртқы істер министрі болған Абдулхоссейн Теймурташ жүргізді. Алайда, британ үкіметінің наразылығын Персияның Персия шығанағындағы Үлкен және Кіші Тунб аралдары, Абу Муса және Бахрейннің мұнайға бай аймақтарына қатысты дипломатиялық талаптары тудырды. Экономикалық жағынан, Иранның британдық Императорлық Парсы банкіне Иранда банкноттар шығару монополиялық құқықтарын қайта қарауға талап етуі, 1928 жылғы Иран сауда монополиясы туралы заң және британ үкіметі мен Англо-Парсы мұнай компаниясына ("APOC") бұрынғыдай клиент тайпаларымен тікелей келісімдер жасауға рұқсат етілмейтін тыйымдар британдық күтулерді толық қанағаттандырмады. Осы талаптардың британ үкіметіне тигізген жиынтық әсерін 1931 жылы Тегерандағы британ министрі сэр Роберт Клайв жақсы білдірді. Ол Сыртқы істер министрлігіне берген баяндамасында: "Шын мәнінде, олардың қазіргі саясаты бізді жеңілдіктерге қаншалықты итеруге болатынын көруге бағытталған және менің ойымша, біздің әлсіреп бара жатқан беделімізді ешқашан қалпына келтіре алмаймыз, тіпті парсы үкіметімен тең дәрежеде қарым-қатынас жасай алмаймыз, біз оларға тоқтау айта алатын жағдайға келгенше". Екі ел арасындағы көптеген мәселелер бойынша ұзаққа созылған келіссөздер мен хат алмасудың үлкен көлеміне қарамастан, Теймурташ Иран тарапынан бұл келіссөздерді жалғыз өзі жүргізді, бір ғалымның айтуынша, "қағаздарын ретке келтіретін хатшысыз". Алайда, барлық даулы мәселелерді шешу тез шешімін таба алмады, себебі британдық тарапта көптеген мемлекеттік ведомстволармен кеңесудің қажеттілігіне байланысты ілгерілеу қиын болды, олардың әртүрлі мүдделері мен құзыреттері болды. Алайда, ең қиын мәселе 1901 жылы қажар патшасы Уильям Нокс Д'Арсиге берген концессия нәтижесінде APOC-тің Иранның мұнай өнеркәсібінде монополияға жақын бақылауын сақтап қалу шарттарын қайта қарау жөніндегі Иранның табанды күш-жігері болды. 1928 жылы Теймурташ өзінің британдық әріптестеріне былай деді: "Парсылар өздерінің жерінде оларға қатысы жоқ индустрия дамығанын сезінді". Мәселені одан әрі қиындатып, мұндай талаптардың Иранды британ үкіметімен соқтығысу бағытына итермелеуіне кепілдік беру үшін, 1914 жылғы британ парламенті актісіне сәйкес, Уинстон Черчилльдің Адмиралтействоның бірінші лоры ретінде қолдаған бастамасы бойынша британ үкіметіне APOC акцияларының 53% көпшілік үлесі берілді. Бұл шешім Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британ үкіметі Иран істерінде маңызды орын алуы үшін қабылданды, себебі ол Ираннан мұнай ағынын қорғау үшін, өйткені ол соғыста Корольдік теңіз флотының жұмысына өте маңызды болды. 1920 жылдары APOC-тің Хузестандағы кең көлемді қондырғылары мен құбырлары және Абадандағы мұнай өңдеу зауыты компанияның Ирандағы операциялары Таяу Шығыстағы ең үлкен өнеркәсіптік кешенді құруға әкелді. Мұнай концессиясының шарттарын Иранға қолайлы негізде қайта қарастыруға тырысу Тегеранда, Лозаннада, Лондонда және Парижде Теймурташ пен APOC төрағасы сэр Джон Кадман арасында 1928 жылдан 1932 жылға дейін созылған ұзақ келіссөздерге әкелді. Д'Арси келісімінің шарттарын қайта қарастырудың негізгі аргументі Иран тарапынан 1901 жылы бұрынғы конституциялық емес үкімет берген концессияның нәтижесінде ұлттық байлығы ысырап болып жатқаны болды, ол теңсіз шарттарға мәжбүр болды. Алайда, көптеген жетістіктерге қарамастан, Реза Шах Пахлави жақын арада өзінің билігін орнатып, келіссөздерге күрт араласты. Монарх 1932 жылдың қараша айында Министрлер Кеңесінің отырысына қатысты және Теймурташті келісімге қол жеткізбегені үшін жазғытты түрде сынап, кабинетке Д'Арси келісімін жою туралы хат диктанттады. Иран үкіметі APOC-ке келіссөздерді тоқтатуға және Д'Арси концессиясын жоюға талап етті. Жоюға қарсылық көрсеткен британ үкіметі APOC атынан талап етіп, дауды Гаагадағы Халықаралық Әділет сотына жүктеді, өйткені ол өзін "Компанияны қорғау үшін қажет болған жағдайларда барлық шараларды қабылдауға құқылы деп санайды". Осы сәтте, мұнай мәселесіне жауапкершілікті жүктеуге тапсырылған жаңа иран министрі Хасан Тақизаде британдықтарға жою келіссөздерді жеделдету үшін жасалғанын және Иранның келіссөздерден бас тартуы саяси өлімге әкелетінін хабарлады. Реза Шах Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Англия-Советтік Иранға шабуылы кезінде күрт биліктен алынды. Жаңа шах, тәж принці Мохаммед Реза Пахлави, 1942 жылдың қаңтарында одақтас соғыс күш-жігеріне әскери емес көмек көрсету үшін Ұлыбританиямен және Совет Одағымен үш тарапты келісімге қол қойды. 1951 жылы ирандықтар 1951 жылдың 21 наурызында парламенттік заң арқылы мұнайды ұлттандырды. Бұл Иран мен Ұлыбритания арасында үлкен шиеленіске әкелді. "Шахтың барлық адамы" кітабына сәйкес, британдықтар Гарри С. Трумэнды Иранға қарсы кампанияларына қосылуға көндіруге тырысты. Алайда, Дуайт Эйзенхауэр президент болғаннан кейін ғана британдықтар АҚШ-ты өздерінің қастандығына қосуға сәттілікке жетті. Эйзенхауэр әкімшілігін көндіру үшін Вудхаус өзінің үндеуін антикоммунизм риторикасымен қалыптастырды. Олар Туде партиясы Иранды бақылауға ала алатынын көрсетті. 1953 жылғы оқиғалардан кейін Ұлттық және Коммунистік партиялардан көптеген ирандық саяси белсенділері түрмеге қамалды немесе өлтірілді. Бұл төңкеріс Иранда британдықтарға деген терең сенімсіздікті одан әрі күшейтті. Британ үкіметіне сенімсіздік ирандық мәдениетінде кең таралған, мысалы, "Менің наполеон ағашым" телешоуындағы ағаш кейіпі. Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы Иранның саяси аренасында американдық үстемдіктің басталуын әкелді, ал антисоветтік ынтымақтастық қалыптасқандықтан, АҚШ Иранды антикоммунистік блокқа айналдыруға жылдам әрекет етті, бұл көп жылдар бойы Иранға британдық ықпалды едәуір төмендетті. "Аякс" операциясы және премьер-министр Мосаддегтың құлауы, бәлкім, иран саяси сахнасындағы британдық араласудың соңғысы болды...
Of the public outcry against the inability of the Persian throne to maintain its political and economic independence from Great Britain and Imperial Russia in the face of events such as the Anglo Russian Convention of 1907 and "the 1919 treaty", one result was the Persian Constitutional Revolution, which eventually resulted in the fall of the Qajar dynasty. The great tremor of the Persian political landscape occurred when the involvement of General Edmund Ironside eventually led to the rise of Reza Shah Pahlavi in the 1920s. The popular view that the British were involved in the 1921 coup was noted as early as March 1921 by the American embassy and relayed to the Iran desk at the Foreign Office. A British Embassy report from 1932 concedes that the British put Reza Shah "on the throne". After his establishing of power and strengthening of the central government, Rezā Khan quickly put an end to the autonomous activities of the British backed Sheikh Khazal in the south. London withdrew its support of Khaz'al in favor of Rezā Shāh. A novel chapter in Anglo Iranian relations had begun when Iran canceled its capitulation agreements with foreign powers in 1928. Iran's success in revoking the capitulation treaties, and the failure of the Anglo Iranian Agreement of 1919 earlier, led to intense diplomatic efforts by the British government to regularize relations between the two countries on a treaty basis. On the Iranian side negotiations on the widest range of issues were conducted by Abdolhossein Teymourtash, the Minister of Court from 1925 to 1932, and Iran's nominal Minister of Foreign Affairs during the period. The ire of the British Government was raised, however, by Persian diplomatic claims to the oil rich regions of the Greater and Lesser Tunbs islands, Abu Musa and Bahrain in the Persian Gulf region. On the economic front, on the other hand, Iran's pressures to rescind the monopoly rights of the British owned Imperial Bank of Persia to issue banknotes in Iran, the Iranian Trade Monopoly Law of 1928, and prohibitions whereby the British Government and Anglo Persian Oil Company ("APOC") were no longer permitted to enter into direct agreements with their client tribes, as had been the case in the past, did little to satisfy British expectations. The cumulative impact of these demands on the British Government was well expressed by Sir Robert Clive, Britain's Minister to Tehran, who in 1931 noted in a report to the Foreign Office "There are indications, indeed that their present policy is to see how far they can push us in the way of concessions, and I feel we shall never re establish our waning prestige or even be able to treat the Persian government on equal terms, until we are in a position to call a halt". Despite the enormous volume of correspondence and protracted negotiations that took place between the two countries on the widest array of issues, on the Iranian side, Teymourtash conducted these negotiations single handedly “without so much as a secretary to keep his papers in order”, according to one scholar. Resolution of all outstanding differences eluded a speedy resolution, however, given the reality that on the British side progress proved tedious due to the need to consult many government departments with differing interests and jurisdictions. The most intractable challenge, however, proved to be Iran's assiduous efforts to revise the terms whereby the APOC retained near monopoly control over the oil industry in Iran as a result of the concession granted to William Knox D'Arcy in 1901 by the Qajar King of the period. "What Persians felt", Teymourtash would explain to his British counterparts in 1928, "was that an industry had been developed on their own soil in which they had no real share". Complicating matters further, and ensuring that such demands would in due course set Iran on a collision course with the British Government was the reality that pursuant to a 1914 Act of the British Parliament, an initiative championed by Winston Churchill in his capacity as First Lord of the Admiralty, led the British Government to be granted a majority fifty three percent ownership of the shares of APOC. The decision was adopted during World War I to ensure the British Government would gain a critical foothold in Iranian affairs so as to protect the flow of oil from Iran due to its critical importance to the operation of the Royal Navy during the war effort. By the 1920s APOC's extensive installations and pipelines in Khuzestan and its refinery in Abadan meant that the company's operations in Iran had led to the creation of the greatest industrial complex in the Middle East. The attempt to revise the terms of the oil concession on a more favorable basis for Iran led to protracted negotiations that took place in Tehran, Lausanne, London and Paris between Teymourtash and the Chairman of APOC, Sir John Cadman, spanning the years from 1928 to 1932. The overarching argument for revisiting the terms of the D'Arcy Agreement on the Iranian side was that its national wealth was being squandered by a concession that was granted in 1901 by a previous non constitutional government forced to agree to inequitable terms under duress. However, despite much progress, Rezā Shāh Pahlavi was soon to assert his authority by dramatically inserting himself into the negotiations. The Monarch attended a meeting of the Council of Ministers in November 1932, and after publicly rebuking Teymourtash for his failure to secure an agreement, dictated a letter to cabinet canceling the D'Arcy Agreement. The Iranian Government notified APOC that it would cease further negotiations and demanded cancellation of the D'Arcy concession. Rejecting the cancellation, the British government espoused the claim on behalf of APOC and brought the dispute before the Permanent Court of International Justice at The Hague, asserting that it regarded itself "as entitled to take all such measures as the situation may demand for the Company's protection." At this point, Hassan Taqizadeh, the new Iranian minister to have been entrusted the task of assuming responsibility for the oil dossier, was to intimate to the British that the cancellation was simply meant to expedite negotiations and that it would constitute political suicide for Iran to withdraw from negotiations. Rezā Shāh was removed from power abruptly during the Anglo Soviet invasion of Iran during World War II. The new Shah, Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi, signed a Tripartite Treaty Alliance with Britain and the Soviet Union in January 1942, to aid in the allied war effort in a non military way. In 1951, the Iranians nationalized the oil through a parliamentary bill on 21 March 1951. This caused a lot of tension between Iran and the UK. According to the book All the Shah's Men, the British tried to convince Harry S. Truman to join their campaign against Iran. However, it was only when Dwight Eisenhower became the president that British succeeded in convincing U. S. to join their plot. In order to convince the Eisenhower administration Woodhouse shaped his appeal around the rhetoric of anti communism. They pointed out the Tudeh party could take control of Iran. After the events of 1953, scores of Iranian political activists from the National and Communist parties were jailed or killed. This coup only added to the deep mistrust towards the British in Iran. It has since been very common in Iranian culture to mistrust British government; a good example is the character of Uncle in the television show My Uncle Napoleon. The end of World War II brought the start of American dominance in Iran's political arena, and with an anti Soviet Cold War brewing, the United States quickly moved to convert Iran into an anti communist bloc, thus considerably diminishing Britain's influence on Iran for years to come. Operation Ajax and the fall of Prime Minister Mosaddegh was perhaps the last of the large British involvements in Iranian politics in the Pahlavi era. The Shah of Iran Mohammad Reza Pahlavi paid a state visit to the United Kingdom in May 1959. Queen Elizabeth II of the United Kingdom paid a state visit to Iran in March 1961. The British forces began to withdraw from Persian Gulf in 1968. This was done, quite literally, out of pure economic considerations. The British simply could not afford the costs of administration. (See also East of Suez). As part of this policy, in 1971, the then British government decided not to support the Shah and eventually, the patronage of the United Kingdom ended, and consequently, this role was filled by the US.
Ислам Республикасы
1980 жылғы 30 сәуірде Лондондағы Иран елшілігін алты адамнан тұратын террористік топ басып алды. Олар ғимаратты алты күн бойы ұстап тұрды, содан кейін SAS арнайы жасағының шабуылы нәтижесінде барымташылар құтқарылды. 1979 жылғы Иран революциясынан кейін Ұлыбритания Иранмен барлық дипломатиялық қарым-қатынасты тоқтатты. 1988 жылы елшілік қайта ашылғанға дейін Ұлыбританияда Иран елшілігі болмады. Иран-Ирак соғысы кезінде Саддам Хусейн Ұлыбританиядағы фирмалардан "Бабилон" жобасы үшін металл түтіктер сатып алды. Олардың барлығы кеден қызметімен тоқтатылды және ешқайсысы Иракқа жетпеді. Түтіктерді жеткізушілер олардың құбыр желісі жобасында пайдаланылатынын ойлады. Тегерандағы британдық елшіліктің қайта ашылуынан бір жыл өткен соң, аятолла Хомейни британдық жазушы Салман Рушдиді өлтіруге шақыратын фетва шығарды. Лондонмен дипломатиялық байланыс үзіліп, 1990 жылы шарттық деңгейде қайта жаңартылды. 1997 жылы президент Мохаммад Хатаминың реформалық үкіметі кезінде қарым-қатынас жақсарды, ал Джек Стро 2001 жылы революциядан кейін Тегеранға барған алғашқы жоғары лауазымды британ саясаткері болды. 2002 жылы Дэвид Реддвейді Тегеран шпиондық қызметпен айыптап, Лондонның елшісі ретінде қабылдамағаннан кейін қарым-қатынас нашарлады, және екі жылдан кейін Иран Ирак шекарасына жақын Арванд өзенінде сегіз британдық теңізшіні ұстады. Теңізшілер кешірілді және босатылғаннан кейін президент Ахмадинежадпен қоштасу рәсіміне қатысты. 2004 жылдың ақпанында Бамдағы жер сілкінісінен кейін принц Чарльз және президент Мохаммад Хатами қалаға сапар жасады. 2011 жылдың 28 қарашасында Ұлыбританияның жаңа санкцияларына жауап ретінде Иран Ұлыбританиямен қарым-қатынасын нашарлатты. Келесі күні студенттер мен Басидж тобы Тегерандағы Ұлыбритания елшілігіне шабуыл жасап, мүліктің зақымдануына және елшілік қызметкерлерінің кетуіне себеп болды. 2011 жылдың 30 қарашасында Ұлыбритания Тегерандағы елшілігін жапты және Лондондағы Иран елшілігін жабуға бұйрық берді. 2013 жылғы BBC World Service сауалнамасы бойынша, британдықтардың тек 5%-ы Иранның ықпалын оңды бағаласа, 84%-ы теріс пікір білдірді. 2012 жылғы Pew Global Attitudes Survey мәліметтеріне сәйкес, британдықтардың 16%-ы Иранды жағымды, ал 68%-ы жағымсыз деп санайды; британдықтардың 91%-ы Иранның ядролық қаруға ие болуына қарсы және 79%-ы Иранға қатаң санкциялар қолдануды жақтайды, ал британдықтардың 51%-ы Иранның ядролық қару дамытуына жол бермеу үшін әскери күш қолдануды қолдайды. 2012 жылдың шілдесінен 2013 жылдың қазанына дейін Ирандағы британдық мүдделерді Тегерандағы Швеция елшілігі, ал Ұлыбританиядағы Иран мүдделерін Лондондағы Оман елшілігі қамтамасыз етті. 2013 жылдың шілдесінде президент Хасан Рухани сайланғаннан кейін Ұлыбритания Иранмен қарым-қатынасты "қадамдық түрде" жақсартуды қарастыратыны хабарланды. 2013 жылдың 8 қазанында Ұлыбритания мен Иран дипломатиялық қарым-қатынасты толыққанды қайта жандандыру үшін жұмыс істеу үшін әрқайсысы шарттық өкіл тағайындайтынын мәлімдеді. 2014 жылдың 20 ақпанында Лондондағы Иран елшілігі қайта ашылды және екі ел дипломатиялық қарым-қатынасты қайта бастауға келісті. 2015 жылдың 23 тамызында Тегерандағы Ұлыбритания елшілігі ресми түрде қайта ашылды.
On 30 April 1980, the Iranian Embassy in London was taken over by a six man terrorist team holding the building for six days until the hostages were rescued by a raid by the SAS. After the Revolution of Iran in 1979, Britain suspended all diplomatic relations with Iran. Britain did not have an embassy until it was reopened in 1988. During the Iran–Iraq War, Saddam Hussein acquired metal tubes from firms in the United Kingdom, intended for the Project Babylon supergun. All were intercepted by customs and excise and none ever reached Iraq. The suppliers were under the impression that their tubes would have been used in a pipeline project. A year after the re establishment of the British embassy in Tehran, Ayatollah Khomeini issued a fatwa ordering Muslims across the world to kill British author Salman Rushdie. Diplomatic ties with London were broken off only to be resumed at a chargé d'affaires level in 1990. Relations normalized in 1997 during President Mohammad Khatami's reformist administration, and Jack Straw became the first high ranking British politician to visit Tehran in 2001 since the revolution. Relations suffered a setback in 2002 when David Reddaway was rejected by Tehran as London's ambassador, on charges of being a spy, and further deteriorated two years later when Iran seized eight British sailors in Arvand River near the border with Iraq. The sailors were pardoned and attended a goodbye ceremony with President Ahmadinejad shortly after they were released. In February 2004, following the earthquake in Bam, Prince Charles and then President Mohammad Khatami visited the city. On 28 November 2011 Iran downgraded its relations with Britain due to new sanctions put in place by the UK. The next day a band of students and Basiji attacked the UK embassy compound in Tehran, damaging property and driving the embassy staff away. On 30 November 2011, in response to the attack, the UK closed its embassy in Tehran and ordered the Iranian embassy in London closed. According to a 2013 BBC World Service poll, only 5% of British people view Iran's influence positively, with 84% expressing a negative view. According to a 2012 Pew Global Attitudes Survey, 16% of British people viewed Iran favorably, compared to 68% which viewed it unfavorably; 91% of British people oppose Iranian acquisition of nuclear weapons and 79% approve of "tougher sanctions" on Iran, while 51% of British people support use of military force to prevent Iran from developing nuclear weapons. From July 2012 until October 2013, British interests in Iran were maintained by the Swedish embassy in Tehran while Iranian interests in the United Kingdom were maintained by the Omani embassy in London. On July 2013, it was announced that the UK would consider opening better relations with Iran "step by step" following the election of President Hassan Rouhani. On October 8, 2013, Britain and Iran announced that they would each appoint a chargé d'affaires to work toward resuming full diplomatic relations. On February 20, 2014, the Iranian Embassy in London was restored and the two countries agreed to restart diplomatic relations. On August 23, 2015, the British Embassy in Tehran officially reopened.
Сауда
Ұлыбританиядағы алғашқы парсы елшісі Мирза Альбохасан Хан Ильчи Кабир болды. 2006 жылғы 22 қаңтардағы "Herald Tribune" газеті Британияның Иранға экспорты 2000 жылғы 296 миллион фунт стерлингтен 2004 жылы 443,8 миллион фунт стерлингке өскенін хабарлады. Ұлыбританияның сауда және инвестициялар министрлігінің өкілі "Иран қазір либералды экономикалық саясатты ұстанғандықтан, оның тартымдылығы артты" деді. 2009 жылы Ұлыбританияда Еуропалық Одақ пен БҰҰ-ның Иранға қатысты санкциялары бойынша тоңазытылған активтердің жалпы сомасы шамамен 976 миллион фунт стерлинг (1,64 миллиард доллар) құрады. 2011 жылдың қараша айында Ұлыбритания Тегеранның ядролық бағдарламасына қарсы күресу мақсатында АҚШ, Ұлыбритания және Канаданың санкциялар пакеті аясында ирандық банктермен барлық байланысты үзіп жіберді.
The first Persian Ambassador to the United Kingdom was Mirza Albohassan Khan Ilchi Kabir. The Herald Tribune on 22 January 2006 reported a rise in British exports to Iran from £296 million in 2000 to £443.8 million in 2004. A spokesperson for UK Trade and Investment was quoted saying that "Iran has become more attractive because it now pursues a more liberal economic policy". As of 2009, the total assets frozen in Britain under the EU (European Union) and UN sanctions against Iran are approximately £976m ($1.64 billion). In November 2011, Britain severed all ties with Iranian banks as part of a package of sanctions from the US, UK and Canada aimed at confronting Tehran’s nuclear programme.
Саяси шиеленістер
Иранның ядролық бағдарламасы төңірегінде АҚШ пен Еуропалық Одақтың бір жағынан, Иранның екінші жағынан қақтығысы дамып келеді және Тегеран мен Лондон арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға елеулі кедергі болып қалуда. Ұлыбритания дипломаты Джон Соверстің 2006 жылғы 16 наурыздағы Франция, Германия және АҚШ дипломаттарына жолдаған құпия хатында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Иранға қысым көрсету үшін БҰҰ Хартасының VII тарауына сілтеме жасауы туралы ниет екі рет айтылған. VII тарауда Қауіпсіздік Кеңесінің дауларды шешу үшін экономикалық, дипломатиялық және әскери санкцияларды, сондай-ақ әскери күш қолдануға рұқсат беру өкілеттігі сипатталған. The Sunday Telegraph газеті 2006 жылғы 3 сәуірде Ұлыбритания үкіметі мен әскери жетекшілерінің Иранға шабуыл жасау жоспарлары бойынша құпия жоғары деңгейдегі кездесу өткізілетіні туралы хабарлады. "Телеграф" "Сыртқы істер министрлігінің жоғары лауазымды дереккөзіне" сілтеме жасап, "Уайтхоллдың кейбір бөлімдерінде шабуыл енді тек қана болмай қоймайтынына сенімділік қалыптасқан. Иранға басып кіру болмайды, бірақ ядролық объектілер жойылды" деді. BBC кездесудің өтетінін жоққа шығарды, бірақ Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі кездесудің тақырыбын жоққа шығармады және "Американың Иранға қарсы жасырын әрекеттері қазірдің өзінде жүріп жатыр деген сенімді және тұрақты болжамдар бар" деп хабарлады.
The confrontation between the United States–European Union pact on one side and Iran on the other over Iran's nuclear program also continues to develop, remaining a serious obstacle in the improvement of Tehran–London ties. A confidential letter by UK diplomat John Sawers to French, German and US diplomats, dated 16 March 2006, twice referred to the intention to have the United Nations Security Council refer to Chapter VII of the United Nations Charter in order to put pressure on Iran. Chapter VII describes the Security Council's power to authorize economic, diplomatic, and military sanctions, as well as the use of military force, to resolve disputes. The Sunday Telegraph reported that a secret, high level meeting would take place on 3 April 2006 between the UK government and military chiefs regarding plans to attack Iran. The Telegraph cited "a senior Foreign Office source" saying that "The belief in some areas of Whitehall is that an attack is now all but inevitable. There will be no invasion of Iran but the nuclear sites will be destroyed." The BBC reported a denial that the meeting would take place, but no denial of the alleged themes of the meeting, by the UK Ministry of Defence, and that "there is well sourced and persistent speculation that American covert activities aimed at Iran are already underway".
2004 жылы Корольдік теңіз флотының қызметкерлерін ирандықтар тұтқынға алды
2004 жылдың 21 маусымында, Перс шығанағында ирактық өзендік патрульдік күштерін оқыту кезінде сегіз теңізші және Корольдік теңіз жаяу әскерінің әскерлері Ислами революциялық гвардиясының теңіз күштері тарапынан ұсталды.
On 21 June 2004, eight sailors and Royal Marines were seized by forces of the Revolutionary Guards' Navy while training Iraqi river patrol personnel in the Persian Gulf.
2007 жылы Корольдік теңіз флотының қызметкерлерін ирандықтар ұстады
2007 жылдың 23 наурызында 15 Корольдік теңіз күшінің қызметкері Иран революциялық гвардиясының теңіз күштерімен Иран суларына бұзып кіргені үшін ұсталды. HMS Cornwall кемесінен келген екі қайықтағы сегіз теңізші мен жеті Корольдік теңіз жауынгері жергілікті уақыт бойынша сағат 10:30-да Иран Ислам революциялық гвардиясының (ИИРГ) алты қайығымен ұсталды. Олар кейін Тегеранға жеткізілді. Иран теңізшілердің жағдайы жақсы екенін хабарлады. 2007 жылдың 1 сәуірінде шамамен 200 студент Ұлыбритания елшілігіне шабуыл жасап, Иранның 15 британдық теңізшісі мен теңіз жауынгерін ұстауына байланысты елшінің қуылғанын талап етті. Шерушілер "Британияға өлім!" және "Америкаға өлім!" деп ұран салды. Ирандықтардың осы әрекетіне себеп болған нәрсе туралы әртүрлі болжамдар айтылды; АҚШ тарапынан көптеген мәселелер бойынша қысымға ұшыраған Иран, Революциялық гвардия корпусы қабылданған қауіптердің біріне жауап берген болуы мүмкін. 2007 жылдың 3 сәуірінде премьер-министр Тони Блэр дағдарысты шешу үшін "алдағы 48 сағат өте маңызды болады" деді. Гринвич бойынша сағат 13:20 шамасында Иран президенті 8 теңізшіге "кешірім" берілетінін жариялады. Келесі күні ол 15 британдық қызметкердің "Пайғамбардың туған күні мен Пасха мерекесіне орай" дереу босатылатынын мәлімдеді.
On 23 March 2007 fifteen Royal Navy personnel were seized by the naval forces of the Iranian Revolutionary Guard for allegedly having strayed into Iranian waters. Eight sailors and seven Royal Marines on two boats from HMS Cornwall were detained at 10:30 local time by six Guard boats of the IRGC Navy. They were subsequently taken to Tehran. Iran reported that the sailors are well. About 200 students targeted the British Embassy on 1 April 2007 calling for the expulsion of the country's ambassador because of the standoff over Iran's capture of 15 British sailors and marines. The protesters chanted "Death to Britain" and "Death to America". Speculation on the Iranians' motivations for this action ran rampant; with the Iranians under tremendous pressure on a number of fronts from the United States, the Revolutionary Guard Corps could have been responding to any one of a number of perceived threats. On 3 April 2007, Prime Minister Tony Blair advised that "the next 48 hours will be critical" in defusing the crisis. At approximately 1:20 PM GMT, Iran's president announced that the 8 sailors would be 'pardoned'. The following day, he announced all 15 British personnel would be released immediately "in celebration of the Prophet's birthday and Easter."
Қару сату
Саяси қысым мен санкцияларға қарамастан, кеден қызметкерлерінің жүргізген тергеуі кем дегенде жеті британдық қару-жарақ сатушысы Иранның әуе күштерін, элиталық революциялық гвардиясын және елдің даулы ядролық бағдарламасын қарумен жабдықтағанын көрсетіп отыр. Ұлыбританиялық бизнесмен басқарылатын зымырандарға арналған компоненттерді Иранның қорғаныс министрлігі болып табылатын фирма арқылы контрабандалық жолмен өткізуге тырысқан кезде ұсталды. Тағы бір жағдай бірнеше британдық азаматты қамтитын топқа қатысты, олар тергеушілердің мәлімдемесіне сәйкес, Иран ұшақтарының қасиеттерін күшейтуге арналған компоненттерді экспорттауға әрекеттенген. Басқа мысалдардың бірі – британдық миллионер қару-жарақ сатушысының Тегерандағы қару-жарақ жеткізушімен SAS қолданатын және минутына 800 оқ атуға қабілетті пулеметтермен сауда жасағаны анықталды.
Despite the political pressure and sanctions, a probe by customs officers suggests that at least seven British arms dealers have been supplying the Iranian air force, its elite Revolutionary Guard Corps, and the country's controversial nuclear ambitions. A UK businessman was caught smuggling components for use in guided missiles through a front company that proved to be the Iranian Ministry of Defence. Another case involves a group that included several Britons which, investigators alleged, attempted to export components intended to enhance the performance of Iranian aircraft. Other examples involve a British millionaire arms dealer caught trading machine guns used by the SAS and capable of firing 800 rounds a minute with a Tehran based weapons supplier.
Гөлхақ бақшасы
2006 жылы Тегеранның солтүстігіндегі ірі британдық дипломатиялық кешені – Гольхак бағының меншігіне байланысты дау Иран Парламенті көтерілді, 162 депутат спикерге хат жолдады. Британдық елшілігі бұл жерді кем дегенде 1934 жылдан бері пайдаланып келеді және заңды түрде меншікке ие екенін мәлімдейді, бірақ мәселе 2007 жылы депутаттар тобы 1934 жылы қолданыста болған заңдар бойынша жердің меншік құжаттары заңсыз екенін айтқанда қайта көтерілді. 2007 жылдың шілдесінде кешеннің меншігін талқылау үшін конференция өткізілді, алайда британдық тарап оған қатыспады.
In 2006 a dispute about the ownership of Gholhak Garden, a large British diplomatic compound in northern Tehran was raised in the Iranian Parliament when 162 MPs wrote to the speaker. The British Embassy have occupied the site since at least 1934 and assert that they have legal ownership but the issue was raised again in 2007 when a group of MPs claimed that the ownership papers for the site were unlawful under the laws extant in 1934. In July 2007 a conference was held to discuss the ownership of the compound but was not attended by the British side.
Қорғаншылық
2008 жылдың 14 наурызында Ұлыбритания үйге қайтарылса қудаланбақ деп даулаған ирандық гей жасөспірімнің пана сұрау өтінішін қайта қарастыратынын мәлімдеді. Ол Нидерландыға қашып, онда пана сұраған, алайда Нидерланды үкіметі оның өтінішін қабылдамай, бұл мәселені алғашқы өтініш берген Ұлыбританияда қарау керек екенін айтты.
On 14 March 2008, Britain said it would reconsider the asylum application of a gay Iranian teenager who claims he will be persecuted if he is returned home. He had fled to the Netherlands and sought asylum there; however, the Dutch government turned him down, saying the case should be dealt with in Britain, where he first applied.
Соғыс туралы сөздердің күшейуі
2008 жылы АҚШ, Израиль және Иран үштігі арасындағы соғыс қаупі күшейген кезде, Иранның жоғары лауазымды шенеунігі өз режимінің мұндай шабуылға қарсы Лондонды нысанаға алуы керектігін айтты. Иран Сыртқы істер министрлігінің Еуропа және АҚШ департаментінің басшысы Вахид Карими, Лондонға жасалған шабуыл АҚШ-ты Тегеранға шабуыл жасаудан тоқтатуы мүмкін екенін мәлімдеді. Ол: "Иранның ең тиімді қорғаныс шарасы, [Парсы шығанағы] аймағындағы қарсы операциядан өзге, Лондонға қарсы әрекет ету болып табылады" деді. Сондай-ақ, ол шабуылға бейімділік "әдеттегідей ержүрек" болатын президенттің екінші мерзімінде туындауы мүмкін екенін атап өтті. Ол былай деді: "АҚШ президенттері екінші мерзімінде көбінесе авантюраға ұмтылады: Уотергейт жанжалынан ұятқа қалған [Ричард] Никсон, "Ирангейт" жанжалынан ұятқа қалған [Рональд] Рейган, Моника Левинскимен болған оқиғасынан ұятқа қалған [Билл] Клинтон және, мүмкін, қазіргі президент Джордж Буш Иранның заңды ядролық қызметіне байланысты олар да ұятқа қалу үшін жаңа жанжал тудыруы мүмкін". Оның болжамы бойынша, бұл қақтығыс 2008 жылғы АҚШ президенттік сайлауы мен 2009 жылдың қаңтар айында жаңа президент қызметке кіргенге дейін болуы мүмкін. "Ең нашар жағдайда, Джордж Буш сайланған президентті 2009 жылдың 20 қаңтарына дейін, яғни билікті тапсыру және Ақ үйден кетуге дейін Иранға қарсы ойсыз операция жүргізуге көндіруі мүмкін. АҚШ-тың келесі президенті осының салдарын басуға тиіс болады".
As talk of strikes and counter strikes in relation to war talk between the United States Israel Iran trio heated up in 2008, a senior Iranian official suggested his regime should target London to deter such an attack. The head of the Europe and US Department in the Iranian Foreign Ministry, Wahid Karimi, said an attack on London could deter the US from attacking Tehran. He said: "The most appropriate means of deterrence that Iran has, in addition to a retaliatory operation in the [Persian Gulf] region, is to take action against London." He also suggested a propensity to attack could arise from a "usually adventuresome" second term presidency. He said: "US presidents are usually adventuresome in their second terms [Richard] Nixon, disgraced by the Watergate scandal; [Ronald] Reagan, with the 'Irangate' adventure; [and Bill] Clinton, with Monica Lewinsky—and perhaps George Bush, the sitting president, will create a scandal connected to Iran's legitimate nuclear activity so as not to be left behind." His speculation led him to suggest a clash could occur between the 2008 U. S. presidential elections and by the time the new president enters office in January 2009. "In the worst case scenario, George Bush may perhaps persuade the president elect to carry out an ill conceived operation against Iran, prior to January 20, 2009—that is, before the regime is handed over and he ends his presence in the White House. The next president of the US will have to deal with the consequences."
2009 жылғы Иран сайлауы туралы дау
2009 жылы Иран президенті сайлауы мен онымен байланысты наразылықтардан кейін Ұлыбритания мен Иран арасындағы қарым-қатынас одан әрі шиеленісті. 2009 жылдың 19 маусымында Иранның Жоғарғы Басшысы аятолла Хаменеи британ үкіметін батыс елдерінің ішіндегілердің "ең жаман" деп сипаттап, сайлау кезінде жағдайды ширату үшін Иранға тыңшылар жіберді деп айыптады. Бірақ британдық дипломаттар бұл мәлімдеменің мақсаты – АҚШ-пен Иран қарым-қатынасына зиян келтірмей, Ұлыбританияны АҚШ-тың "проксисі" ретінде пайдалану болғанын болжады. Дегенмен, британ үкіметі бұл мәлімдемеге наразылық білдіріп, Иран елшісі Расул Мовахедианды Сыртқы істер министрлігіне шақырып, протест жазбасын табыс етті. Содан кейін Иран екі британдық дипломатты елден қудырып, оларды "дипломатиялық статустарына сәйкес келмейтін қызметтермен айналысқандары" үшін айыптады. 2009 жылдың 23 маусымында британ үкіметі жауап ретінде екі ирандық дипломатты Ұлыбританиядан қудырып салды. Премьер-министр Гордон Браун бұл қадамға мәжбүр болғанын айтып, Иранның "негізсіз" әрекеттерінен кейін басқа амал болмағанын мәлімдеді. Төрт күннен кейін Иран билігі Тегерандағы британ елшілігінің бірнеше қызметкерін тұтқындады, оларды соңғы тәртіпсіздіктерде "маңызды рөл атқарғандары" үшін айыптады. Бұл оқиғадан кейін британ үкіметі Иран билігінен британдық қызметкерлерді дереу босатуды талап етіп, Иранның айыптауларының негізсіз екенін мәлімдеді. Британдық қызметкерлердің тұтқындалуынан кейін Еуропалық Одақ (ЕО) да Иранды британдық қызметкерлерді халықаралық құқыққа сәйкес босатуға шақырды және босатпаған жағдайда "қатты жауап" берумен қорқытты. 2009 жылдың 29 желтоқсанында Иранның сыртқы істер министрі Манучехр Моттаки Ұлыбританияны ескертіп: "Егер ол өзінің ақымақтығын тоқтатпаса, Ұлыбритания аузына шапақ жейді" деді. 2009 жылы Оксфордтағы Король колледжі сайлаудан кейінгі наразылықтарда қаза тапқан Неда Ага Солтанның есімімен Неда Ага Солтан атындағы аспирантуралық стипендиясын құрды. Бұл Иранның Лондондағы елшілігінен колледжге наразылық хат жіберуіне себеп болды, оған елші орынбасары Сафарали Эсламиан қол қойды. Хатта оның өлімінің жағдайы күмәнді екені және "алдын ала жоспарланған сценарийді көрсететін дәлелдер бар" делінді. Эсламиан: "Оксфорд университетінің саяси мақсаттағы науқанға қатысып отырғаны көрінеді, бұл ғана емес, оның академиялық мақсаттарына қайшы келеді, сонымен қатар Иран президенттік сайлауынан кейінгі оқиғалармен байланысты, онда британдықтардың ішкі және сыртқы араласуына кінә тағылды" деп жазды. Сондай-ақ, "Неданың трагедиясын аспирантуралық стипендия құру үшін пайдалану академиялық мекеменің саясилануына әкеледі, ғылыми беделін төмендетеді, сондай-ақ Неданың өлімі туралы қатты шу көтерген британ баспасөзімен бірге Оксфордты әлемнің басқа академиялық институттарынан бөліп тұрады" делінді. Колледж өкілі стипендияның саяси шешімнің нәтижесі емес екенін және бастапқы қаржыландырудан бас тартқанда бұл да саяси шешім ретінде қабылдалар еді деп мәлімдеді. Бұл қаржы 1970 жылдардағы қару-жарақ саудасы бойынша өтемақы, бірақ Иран революциясы салдарынан сауда орындалмады. Келісімге Иран армиясын оқыту және Исфахан маңында танк бөлшектері мен оқ-дәрілер шығаратын зауыт салу да кірді. 2002 жылы Ұлыбритания сотқа өзіне қарсы шығарылған кез келген шешімді төлеу үшін 486 миллион фунт стерлинг сақтаған еді. Келісімнің құны 390 миллион фунт стерлингті құрайды, ол осы қордан төленеді. Тегерандағы британ елшілігінің екі ғимаратына ирандық наразылықшылар шабуыл жасады. Наразылықшылар терезелерді сындырып, кеңселерді тонады, үкіметтік құжаттарды өртеп, британ туын жақты. Алғашқыда Иранның жартылай ресми Mehr агенттігі алты британдық дипломатты тұтқынға алғанын хабарлады, бірақ кейінірек полиция оларды қауіпсіз жерге эвакуациялағаны белгілі болды. Британ елшілігіне жасалған шабуыл 2011 жылғы АҚШ, Ұлыбритания және Канаданың бірлескен санкцияларынан және Иран үкіметінің Қамқоршылар кеңесі санкцияларға жауап ретінде британ елшісін қуғынға жіберу туралы парламенттік заң жобасын мақұлдауынан кейін болды. Наразылықшылар британ туын алып тастап, оның орнына иран туын іліп қойды. Британ Сыртқы істер министрлігі: "Біз бұл оқиғаға ашулымыз. Бұл мүлдем қабылдауға болмайтын және біз оны айыптаймыз" деді. Иранның мемлекеттік ақпарат агенттіктерінің хабарлауынша, наразылық акциясына қатысушылардың көп бөлігі жас адамдардан тұрды. 30 қарашада Уильям Хейг барлық ирандық дипломаттарды қуғынға жіберіп, 48 сағат ішінде Ұлыбританиядан кетуге бұйрық берді.
In the aftermath of the disputed 2009 Iranian presidential election and the protests that followed, UK Iran relations were further tested. On 19 June 2009, the Supreme Leader of Iran Ayatollah Khamenei described the British Government as the "most evil" of those in the Western nations, accusing the British government of sending spies into Iran to stir emotions at the time of the elections, although it has been suggested by British diplomats that the statement was using the UK as a "proxy" for the United States, in order to prevent damaging US–Iranian relations. Nonetheless, the British Government, unhappy at the statement, summoned the Iranian ambassador Rasul Movaheddian to the Foreign Office to lodge a protest. Iran then proceeded to expel two British diplomats from the country, accusing them of "activities inconsistent with their diplomatic status". On 23 June 2009, the British Government responded, expelling two Iranian diplomats from the United Kingdom. Prime Minister Gordon Brown stated that he was unhappy at having to take the action, but suggested there was no option after what he described as 'unjustified' actions by Iran. Four days later it was reported that Iranian authorities had arrested a number of British embassy staff in Tehran citing their "considerable role" in the recent unrest. After this event, the UK Government responded strongly demanding that the Iranian authorities release the British staff immediately as it stated that Iran's accusations are baseless without evidence. After the arrest of UK staff, the European Union (EU) has also demanded that UK staff be released in Iran under international law and if the UK staff are not released then the EU threatens a 'strong response'. On December 29, 2009, Britain was warned by Iranian Foreign Minister Manouchehr Mottaki to state "Britain will get slapped in the mouth if it does not stop its nonsense." The Queen's College, Oxford established the Neda Agha Soltan Graduate Scholarship in 2009, named after Neda Agha Soltan, who died in the protests that followed the election. This led to a letter of protest to the college from the Iranian embassy in London, signed by the deputy ambassador, Safarali Eslamian. The letter disputed the circumstances of her death, and said that there was "supporting evidence indicating a pre made scenario". Eslamain wrote, "It seems that the University of Oxford has stepped up involvement in a politically motivated campaign which is not only in sharp contract with its academic objectives, but also is linked with a chain of events in post Iranian presidential elections blamed for British interference both at home and abroad". The letter also said that the "decision to abuse Neda's case to establish a graduate scholarship will highly politicise your academic institution, undermining your scientific credibility—along with British press which made exceptionally a lot of hue and cry on Neda's death—will make Oxford at odd with the rest of the world's academic institutions." A college spokesman said that the scholarship had not been set up as part of a political decision, and if the initial donations had been refused, this would have been interpreted as a political decision too. The money is compensation for an arms deal dating from the 1970s which then did not come about due to the occurrence of the Iranian Revolution. The contract also covered the provision of training to the Iranian army and the construction of a factory near Isfahan to build tank parts and ammunition. Britain had already placed £486 million with the court in 2002 to pay for any ruling against it. The settlement is worth £390 million that will come out of this fund. two compounds of the British embassy in Tehran were stormed by Iranian protesters. The protesters smashed windows, ransacked offices, set fire to government documents, and burned a British flag. Six British diplomats were initially reported by the Iranian semi official news agency Mehr as being taken hostage, while later reports indicated that in fact they were escorted to safety by the police. The storming of the British embassy followed from the 2011 joint American British Canadian sanctions and the Iranian government's Guardian Council approving a parliamentary bill expelling the British ambassador as a result of those sanctions. A British flag was taken down and replaced by the Iranian flag by the protesters. The British Foreign Office responded by saying "We are outraged by this. It is utterly unacceptable and we condemn it." According to Iranian state news agencies, the protesters were largely composed of young adults. On 30 November William Hague announced that all Iranian diplomats had been expelled and given 48 hours to leave the United Kingdom.
2011 жылдан бастап
Ұлыбританияның қорғаныс министрі Филип Хаммонд, егер Иран Ормуз бұғазын жабу туралы уәдесін орындаса, Ұлыбритания Иранға қарсы әскери шаралар қолдануы мүмкін екенін ескертті. Ол, Иранның мұнай экспортына қатысты санкцияларға жауап ретінде стратегиялық маңызы бар су жолын жабуға тырысуы "заңсыз және сәтсіз" болады және Корольдік теңіз күштері оны ашық ұстау үшін кез келген әрекетке қатысады деді. Британдық қорғаныс шенеуніктері 6 қаңтарда АҚШ қорғаныс министрі Леон Панеттамен кездесіп, НАТО-ның басқа мүшелерін Ливия мен Ауғанстанды қоса алғанда, бірлескен операцияларға ресурстар бөлмеуге дайын болмағаны үшін сынады. Келесі күні британдық шенеуніктер, Иранның Ормуз бұғазын жабуға тырысуына қарсы тұру үшін ең күшті теңіз күштерін Парсы шығанағына жіберу ниетін хабарлады. 45-ші типтегі эсминец қаңтар айының соңына дейін шығанаққа жетеді. Шенеуніктердің мәлімдемесіне сәйкес, кеме "Иранның қару-жарағындағы кез келген зымыранды" жоюға қабілетті. 2013 жылдың шілдесінде Ұлыбритания президент Хасан Рухани сайланғаннан кейін Иранмен қарым-қатынасты "қадамдық түрде" жақсартуды қарастырды. Тегерандағы салтанатқа Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Филип Хаммонд қатысты, ол 2003 жылдан бері Иранға сапар шеккен алғашқы британдық сыртқы істер министрі болды. Ол Иранның Лондондағы елшілігінің қайта ашылуына Иранның сыртқы істер министрінің орынбасары Мехди Данеш Яздимен бірге қатысты. Дипломат Ажай Шарма Ұлыбританияның уақытша толыққанды өкілі болып тағайындалды, бірақ алдағы айларда толыққанды елшінің тағайындалуы күтілуде. 2016 жылдың қыркүйегінде екі ел де дипломатиялық қарым-қатынасты 2011 жылғы деңгейге дейін қалпына келтірді, ал Николас Хоптон Тегерандағы Ұлыбританияның елшісі болып тағайындалды. 2014 жылдың қыркүйегінде Ұлыбритания премьер-министрі Дэвид Кэмерон мен Иран президенті Хасан Рухани Біріккен Ұлттар Ұйымының отырысы барысында кездесті, бұл 1979 жылғы Ислам революциясынан бері екі ел арасындағы ең жоғары деңгейдегі тікелей байланыс болды. 2016 жылдың сәуірінде Иран-британдық екі азаматтығы бар Назанин Загари-Ратклифф қызымен бірге Иранға сапар шеккен кезде тұтқындалды. 2016 жылдың қыркүйегінде ол "Иран үкіметін құлатуға тырысқандығы" үшін кінәлі деп танылып, 5 жылға бас бостандығынан айырылды. 2021 жылдың наурыз айында алғашқы мерзімі аяқталғаннан кейін, ол үкіметке қарсы насихат жүргізгені үшін айыпталды және бір жылға бас бостандығынан айырылды. Ол, соңғы рет 2022 жылдың 16 наурызында босатылды, бұл Ұлыбританияның 1970 жылдары Иранға төленген, бірақ ешқашан жеткізілмеген танктер үшін тарихи қарызын төлеуімен байланысты болды деп хабарланды. 2016 жылдың шілдесінде Кэмероннан кейін премьер-министр лауазымына келген Тереза Мэй, Иранды Таяу Шығыста "агрессивті өңірлік әрекеттерге" қатысқандығы үшін айыптады, оның ішінде Ирак, Ливан және Сириядағы жағдайды ушықтыру, бұл қарым-қатынастың нашарлауына әкелді. Жауап ретінде Иранның жоғары рухани көшбасшысы Әли Хаменеи Ұлыбританияны Таяу Шығыс үшін "жамандық пен қайғының көзі" деп айыптады. Британдық барлау қызметінің қызметкерлері Иранның 2017 жылдың маусымында британдық парламентке жасаған 12 сағаттық кибершабуылға жауапты екенін анықтады, нәтижесінде депутаттардың 90 электрондық пошта шоттарына қол жеткізілді. 2022 жылдың 7 шілдесінде Ұлыбританияның Корольдік теңіз күштері, осы жылдың басында Иранның оңтүстігіндегі халықаралық сулардағы кемелерінің бірі контрабандистерді ұстағанын, олардың арасында жер-әуе зымырандары мен крейсерлік зымырандардың қозғалтқыштары бар екенін хабарлады.
The UK Defence Secretary Philip Hammond warned that Britain might take military action against Iran if it carries out its threat to block the Strait of Hormuz. He said any attempt by Iran to block the strategically important waterway in retaliation for sanctions against its oil exports would be “illegal and unsuccessful” and the Royal Navy would join any action to keep it open. British defence officials met US Secretary of Defense Leon Panetta on 6 January to criticize other members of the NATO for not being willing to commit resources to joint operations, including in Libya and Afghanistan. The following day, UK officials reported its intention to send its most powerful naval forces to the Persian Gulf to counter any Iranian attempt to close the Strait of Hormuz. The Type 45 destroyer would arrive in the Gulf by the end of January. According to officials, the ship is capable of shooting down "any missile in Iran's armoury." In July 2013, the UK considered opening better relations with Iran "step by step" following the election of President Hassan Rouhani, Embassies in each other's countries were simultaneously reopened in 2015. The ceremony in Tehran was attended by UK Foreign Secretary Philip Hammond, the first British Foreign Secretary to visit Iran since Jack Straw in 2003, who attended the reopening of the Iranian embassy in London, along with Iran's deputy foreign minister Mehdi Danesh Yazdi. Diplomat Ajay Sharma was named as the UK's charge d'affaires but a full ambassador was expected to be appointed in the coming months. In September 2016, both countries restored diplomatic relations to their pre 2011 level, with Nicholas Hopton being appointed British Ambassador in Tehran. British prime minister David Cameron and Iranian President Hassan Rouhani met on the sidelines of a United Nations in September 2014, marking the highest level direct contact between the two countries since the 1979 Islamic revolution. In April 2016, an Iranian British dual citizen Nazanin Zaghari Ratcliffe was arrested while visiting Iran with her daughter. She was found guilty of "plotting to topple the Iranian government" in September 2016 and sentenced to 5 years in prison. After her initial sentence expired in March 2021 she was charged and found guilty of propaganda activities against the government and sentenced to one year in prison. She was finally released on 16 March 2022, which was reported to be related to the UK paying a historic debt for tanks paid for by Iran in the 1970s but never delivered. Theresa May, who succeeded Cameron as prime minister in July 2016, accused Iran of "aggressive regional actions" in the Middle East, including stirring trouble in Iraq, Lebanon and Syria, and this led to a deterioration in relations In response, Iran's Supreme Leader Ali Khamenei condemned Britain as a "source of evil and misery" for the Middle East. The British intelligence officials concluded that Iran was responsible for a cyberattack on the British Parliament lasting 12 hours that compromised around 90 email accounts of MPs in June 2017. On July 7, 2022, The Royal Navy of Britain reported that one of its warships had arrested smugglers in international waters south of Iran early this year after seizing Iranian armaments, including surface to air missiles and cruise missile engines.
Танкерлерді ұстау және Ормуз бұғазындағы шиеленістер
2019 жылдың 4 шілдесінде Корольдік теңізшілері Гібралтар маңында Иранға тиесілі Grace 1 танкеріне тікұшақпен шығып, оны ұстады. Бұл қадамның себебі Сирияның мұнай экспортына қатысты санкцияларда аталған Баниас мұнай өңдеу зауытына бағытталған күдікті танкер ретінде Сириялық ұйымдарға қарсы Еуроодақтың санкцияларын сақтау болды. Испанияның сыртқы істер министрі Жозеп Боррель бұл ұстаудың АҚШ тарапынан сұралғанын мәлімдеді. Иран Сыртқы істер министрлігінің өкілі бұл ұстауды "қарақшылық" деп атап, Ұлыбританияның басқа елдерге қарсы "аумақтық принципті бұза отырып" санкциялар салуға құқығы жоқ екенін айтты. 2019 жылдың 10 шілдесінде шиеленіс одан әрі күшейді, Иранның Ислам революциялық гвардиясына қарасты қайықтар британдық мұнай танкері British Heritage-ке жақындап, Ормуз бұғазынан өтетініне кедергі келтірді. Корольдік теңіз күштерінің фрегаты қайықтар мен танкердің арасында орналасып, танкердің жолын жалғастыруына мүмкіндік берді. 2019 жылдың 14 шілдесінде Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Джереми Хант, егер Ұлыбританияға 2.1 миллион баррель мұнай Сирияға жіберілмейтініне кепілдік берілсе, Grace 1 босатылатынын мәлімдеді. 2019 жылдың 19 шілдесінде Ирандық БАҚ Швецияға тиесілі, бірақ британдық тудың астында жүретін Stena Impero мұнай танкерін Иран революциялық гвардиясы Ормуз бұғазында ұстағанын хабарлады. Алғашқы ұсталған MV Mesdar танкері, Либерия туымен жүзіп, Ұлыбританияда басқарылатын, Алжир мен Жапонияның бірлескен меншігінде болды, кейін босатылды. Иран британдық танкердің ирандық кемемен соқтығысып, зақым келтіргенін және ирандық биліктің ескертулерін елемегенін мәлімдеді. Оқиға кезінде HMS Montrose уақтылы көмек көрсетуге тым алыс болды; 23-типті фрегат келгенде он минут кешікті. HMS Montrose-ты ауыстыру жоспарланған, алайда жағдайға байланысты екі кеме де бірге орналастырылуы шешілді. 2019 жылдың 15 тамызында Гибралтар Grace 1 танкерін босатып, оның Сирияға бармайтынына кепілдік алды. Иран үкіметі кейіннен мұнайдың Сирияға жеткізілмейтініне кепілдік бермегенін мәлімдеп, араб мемлекетіне мұнай жеткізуді жалғастыру ниетін растады. 26 тамызда Иран үкіметінің өкілі Али Рабии 2.1 миллион баррель мұнайдың Грекияның Каламата немесе Түркияның Мерсин қалаларында аты-жөні белгісіз сатып алушыға сатылғанын хабарлады. АҚШ соты танкердің Иран революциялық гвардиясына тиесілі екеніне көз жеткізіп, оны тәркілеуге қаулы шығарды, себебі Иран революциялық гвардиясы Вашингтон тарапынан террористік ұйым деп танылған. 2019 жылдың 15 тамызында Ұлыбританияның жаңа үкіметі Борис Джонсонның басшылығымен Парсы шығанағындағы теңіз қауіпсіздігі жөніндегі АҚШ-тың "Сентинель" операциясына қосылуға келісіп, Еуропалық теңіз қорғаныс күштерін құру туралы идеядан бас тартты. 2019 жылдың 4 қыркүйегінде Иран тамыз айында ұсталған британдық Stena Impero мұнай танкерінің 23 экипаж мүшесін босатты. Иран Сыртқы істер министрлігінің өкілі Аббас Мусави олардың гуманитарлық негізде босатылғанын мәлімдеді. Ол кеме жасаған бұзушылықтардың себеп болғанын айтты. 23 қыркүйекте Иран билігі 19 шілдеде Ормуз бұғазында ұсталған британдық Stena Impero танкерінің кетуге рұқсат берілгенін мәлімдеді. Үкімет өкілі Али Рабии заңдық процестің аяқталғанын және танкерді жіберуге қажетті барлық шарттар орындалғанын хабарлады. Алайда, 24 қыркүйекте британдық танкерге порттан кетуге жасыл сигнал берілгеніне қарамастан, ол Иран суларында қалғаны хабарланды. Stena Impero танкерінің швед иесі Эрик Ханелл танкердің неге әлі де сол жерде екенін білмейтінін айтты. 27 қыркүйекте Stena Impero Иран суларынан шығып, Дубайдың Рашид портына бағыт алды. Иран тарапынан ұсталған барлық экипаж мүшелері де босатылды. Кеме Дубайдың Рашид портына жеткенге дейін орналасқан жерін хабарлай алды.
On 4 July 2019, Royal Marines boarded the Iranian owned tanker Grace 1 by helicopter off Gibraltar where it was detained. The reason given was to enforce European Union sanctions against Syrian entities, as the tanker was suspected of heading to Baniyas Refinery named in the sanctions that concern Syrian oil exports. Spain's foreign minister Josep Borrell stated that the detention was carried out at the request of the United States. An Iranian Foreign Ministry official called the seizure "piracy," stating that the UK does not have the right to implement sanctions against other nations "in an extraterritorial manner". On 10 July 2019, tensions were raised further when boats belonging to Iran's Islamic Revolutionary Guard Corps approached a British Petroleum tanker, British Heritage, impeding it while it was transiting the Strait of Hormuz. The Royal Navy frigate positioned themselves between the boats and ship so that it could continue its journey. On 14 July 2019, British Foreign Secretary Jeremy Hunt said Grace 1 could be released if the UK received guarantees the oil — 2.1 million barrels worth — would not go to Syria. On 19 July 2019, Iran media reported that the Swedish owned but British flagged oil tanker Stena Impero had been seized by the Iranian Revolutionary Guard in the Strait of Hormuz. A first tanker, MV Mesdar, which was a Liberian flagged vessel managed in the UK, jointly Algerian and Japanese owned, was boarded but later released. Iran stated that the British flagged ship had collided with and damaged an Iranian vessel, and had ignored warnings by Iranian authorities. During the incident HMS Montrose was stationed too far away to offer timely assistance; when the Type 23 frigate arrived it was ten minutes too late. HMS Montrose was slated to be replaced by , however in light of events it was decided that both ships would subsequently be deployed together. On 15 August 2019 Gibraltar released Grace 1 after stating that it had received assurances she would not go to Syria. The Iranian government later stated that it had issued no assurances that the oil would not be delivered to Syria and reasserted its intention to continue supplying oil to the Arab nation. On 26 August, Iranian government spokesman Ali Rabiei announced that the 2.1 million barrels of crude had been sold to an unnamed buyer, in either Kalamata, Greece or Mersin, Turkey. A US court issued a warrant of seizure against the tanker because it was convinced that the tanker was owned by the IRGC, which is deemed by Washington a foreign terrorist organization. On 15 August 2019 the UK's new Boris Johnson led government agreed to join the U. S. in its Persian Gulf maritime security Operation Sentinel, abandoning the idea of a European led naval protection force. On 4 September 2019 Iran released seven of the 23 crew members of the British flagged oil tanker Stena Impero, which the Iranian forces had detained in August. The Iranian Foreign Ministry spokesman Abbas Mousavi stated that they have been released on humanitarian grounds. He said that their problem was the violation committed by the ship. On 23 September, the Iranian authorities announced that the British flagged tanker Stena Impero, which they had captured on July 19 in the Strait of Hormuz, was free to leave. According to the government spokesperson Ali Rabiei informed that the legal process concluded and all the conditions to let the oil tanker go were also fulfilled. However, on September 24, it was reported that despite raising a green signal for the British tanker to leave the port, it remained in Iran waters. Swedish owner of Stena Impero, Erik Hanell said that they had no idea why the tanker was still there. On 27 September, the Stena Impero departed from Iranian waters and made its way to Port Rashid in Dubai. All of the remaining crew members who were still detained by Iran were released as well. The ship was also able to transmit location signals before arriving at Port Rashid, Dubai,
Британдық азаматтарды ұстау
2022 жылғы 16 наурызда Ануше Ашури мен Назанин Загари-Ратклифф есімді екі британдық-ирандық азамат босатылып, үш елдің азаматы Морад Тахбазға уақытша бостандық берілді, бірақ Иран оны екі күннің ішінде қайтадан тұтқындады. 2023 жылғы 14 қаңтарда Иран екі азаматтығы бар британдық-ирандық Әлиреза Акбариді атқылады.
Following the release of dual British Iranian Nationals of Anoosheh Ashoori and Nazanin Zaghari Ratcliffe and furlough of tri national Morad Tahbaz on 16 March 2022, Iran then returned Morad Tahbaz back to detention within two days. On 14 January 2023, Iran executed dual British Iranian Alireza Akbari.
2023 жылға арналған Иранға қарсы санкциялар
2023 жылдың сәуірінде Еуропалық Одақ пен Ұлыбритания бірлесіп, 30-нан астам ирандық шенеунік пен ұйымға, оның ішінде революциялық гвардияның бөлімшелеріне, азаматтық наразылықты басу кезінде адам құқықтарын бұзды деген айыппен санкциялар салды. Жауап ретінде Иран өз санкцияларын қолдануы мүмкін екенін мәлімдеді. 2023 жылдың шілдесінде Ұлыбритания үкіметі Иранның шенеуніктеріне санкция салуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Ұлыбританияның сыртқы істер министрі 2022 жылдан бері Иран режимі британдықтарды немесе Ұлыбританияда тұратын адамдарды өлтіру немесе ұрлау бойынша 15 сенімді қауіп түсіргенін айтты.
In April 2023, the European Union, along with Britain, imposed sanctions on over 30 Iranian officials and organizations, including units of the revolutionary guards, due to their alleged involvement in human rights abuses during a crackdown on civil unrest. In response, Iran threatened sanctions of their own. In July 2023 the UK government said it planned to sanction officials from Iran. The UK's foreign secretary said that since 2022 there had been "15 credible threats by Iran's regime to kill or kidnap Britons or UK based people".