Кіріспе

Аудио жабдықтардың сапасын бағалау

Аудио шуын өлшеу – жаздыру студияларында, хабар тарату техникасында және үйде жоғары сапалы дыбыс жүйелерінде қолданылатын сияқты аудио жабдықтардың сапасын бағалау мақсатымен жүргізілетін процесс. Аудио жабдықтарындағы шу – аудио шығысына араласатын әлсіз шыбырлау немесе гул. Жазылған сигнал кейіннен өтетін кез келген құрал белгілі бір деңгейде электрондық шу қосады. Осы және басқа шуларды жою процесі шуды азайту деп аталады.

Шудың шығу тегі салмақтауға қажеттілік

Микрофондар, күшейткіштер және жазу жүйелері олар арқылы өтетін сигналдарға белгілі бір электрондық шуды қосады, бұл шуыл, гул немесе сызылу түрінде көрінеді. Барлық ғимараттарда және олардың маңында электр желісінен таралатын магниттік және электростатикалық өрістердің төмен деңгейі болады, олар сигнал жолдарында 50 Гц немесе 60 Гц (елдің электрмен жабдықтау стандартына қарай) және одан төменгі гармоникаларды тудыруы мүмкін. Экраналған кабельдер мұны болдырмауға көмектеседі, ал ұзақ байланыстар жиі қолданылатын кәсіби жабдықтарда теңдестірілген сигнал қосылыстары (көбінесе XLR немесе телефондық ұңғыштар) пайдаланылады. Сызылу – бұл кездейсоқ сигналдардың нәтижесі, көбінесе транзисторлар мен басқа электрондық компоненттердегі электрондардың кездейсоқ қозғалысынан немесе аналогтық магниттік таспадағы оксид бөлшектерінің тегіс емес таралуынан туындайды. Ол көбінесе жоғары жиіліктерде естіледі, бу немесе қысылған ауа сияқты дыбыстайды. Аудио жабдықтағы шуды RMS кернеуі ретінде қарапайым деңгей өлшегіш немесе вольтметр арқылы өлшеу пайдалы нәтиже бермейді; арнайы шу өлшеу құралы қажет. Өйткені шу энергияны жиіліктер мен деңгейлердің кең диапазонында таратады, және шудың әртүрлі көздері әртүрлі спектрлік құрамына ие. Әртүрлі жүйелерді әділ салыстыру үшін, өлшемдер біз дыбыстарды қабылдайтын тәсілге сәйкес жауап беретін өлшеу құралын пайдалану арқылы жасалуы керек. Осыдан үш талап туындайды. Біріншіден, тіпті ең жақсы есту қабілетіне ие адамдар ести алмайтын жиіліктер жолақты шектеу арқылы (әдетте 22 Гц-тан 22 кГц-қа дейін) сүзіліп, ескерілмеуі керек. Екіншіден, өлшеу құралы біздің құлақтарымыз сияқты шудың әртүрлі жиілік компоненттеріне әртүрлі салмақ беруі керек, бұл процеске салмақтау деп аталады. Үшіншіден, өзгермелі шу сигналын тұрақты оң деңгейге түрлендіретін түзеткіш немесе детектор, біздің құлақтарымыз сияқты қысқа импульстарға толық жауап беру үшін уақыт керек; оның дұрыс динамикасы болуы керек. Сондықтан шуды дұрыс өлшеу үшін, анықталған өлшеу жолағының ені, салмақтау қисығы және түзеткіш динамикасы бар белгілі бір әдіс қолдану қажет. Қазіргі стандарттармен анықталған екі негізгі әдіс – А салмағы және ITU R 468 (бұрын CCIR салмағы деп аталған).

А-тегізу

Таңдауда тең дыбыс деңгейлеріне негіделген салмақты қисық қолданылады, ол біздің таза тонға есту сезімталдығымызды көрсетеді, бірақ мұндай деңгейлер шу компоненттері үшін дұрыс деген болжамның қате екені анықталды. А салмақты қисығының ең жоғарғы нүктесі 2 кГц шамасында 2 дБ-қа жетеді, бірақ шуға қатысты сезімталдығымыз 6 кГц-те шамамен 12,2 дБ-ға дейін артады.

ITU-R 468 салмақтауы

1960 жылдардың соңында тұтынушылық жабдықтарды бағалауда өлшемдер қолданыла бастағанда, олардың әрқашан естілген нәрсемен сәйкес келмейтіні анық болды. Атап айтқанда, кассеталық диктофондарда Dolby B шуды азайту технологиясын енгізу олардың дыбысын 10,2 дБ-ға дейін азайтып, шуды төмендеткені байқалды, бірақ өлшемдер 10,2 дБ-ға жақсарғанын көрсетпеді. Содан кейін, қатаң салмақ сүзгісі және неміс DIN2 45500 Hi Fi стандартының бөлігі ретінде анықталған квази-пик түзеткіші сияқты жаңа әдістер әзірленді. Бұл стандарт, қазір қолданылмайды, жоғары сапалы дыбыс берудің барлық аспектілері үшін ең төменгі талаптарды белгілеуге бағытталған. FM радионың пайда болуы, ол да негізінен жоғары жиілікті шуды тудырады, А салмағының жеткіліксіздігін көрсетті, ал BBC зерттеу бөлімі әртүрлі салмақ сүзгілері мен түзеткіштердің қайсысы тыңдаушылар тобының пікірімен ең сәйкес келетін нәтижелерді беретінін анықтау үшін зерттеу жобасын жүргізді. BBC зерттеу бөлімінің EL 17 есебі CCIR 468 ұсынысының негізін құрады, ол жаңа салмақ қисығы мен квази-пик түзеткішін анықтады. Бұл бүкіл әлемдегі хабар таратушылар үшін стандартқа айналды және Dolby компаниясы да оны өз шуды азайту жүйелерінде қолданды, бұл жүйелер киноиндустриясында, жазу студияларында және үйлерде стандартқа айналды. Олар біз еститін нәрсені нақты бейнелейтін болғамен, ITU R 468 шу салмағы әдетте A салмағынан 112 дБ-ға нашар нәтижелерді береді, бұл факт маркетингтік бөлімдердің наразылығын тудырды, олар өз өнімдерінің сипаттамаларын бұрынғыдан нашар көрсетуге құлықсыз еді. Dolby бұл мәселені шешу үшін өздерінің CCIR Dolby деп аталатын нұсқасын ұсынды, ол нәтижеге 62 дБ-ға түзету енгізді (және арзан орташа есептеу түзеткішін пайдаланды), бірақ бұл жағдайды одан әрі шатастырды және CCIR тарапынан мақұлданбады. CCIR таратылғаннан кейін, 468 стандарты қазір Халықаралық телекоммуникация одағы (ITU) тарапынан ITU R 468 ретінде сақталады және көптеген ұлттық және халықаралық стандарттардың құрамына кіреді, әсіресе IEC (Халықаралық электротехникалық комиссия) және BSI (Британдық стандарттар институты). Бұл шуды өлшеудің әділ салыстыруға мүмкіндік беретін жалғыз жолы; бірақ, кемшіліктері бар A салмағы жақында тұтынушылық сегментте қайтадан қолданысқа түсті, себебі маркетингтік бөлімдер үшін оның нәтижелері көбірек әсерлі болып көрінеді.

Сигнал-шыбырлық қатынасы және динамикалық ауқым

Аудио жабдықтарының техникалық сипаттамаларында сигнал-шу қатынасы және динамикалық диапазон терминдері жиі кездеседі, екеуінің де бірнеше анықтамасы бар, және кейде олар синоним ретінде қарастырылады. Дәл мағынасы өлшеумен бірге нақты көрсетілуі керек.

Аналогты

Динамикалық диапазон бұрын максималды деңгей мен шу деңгейінің арасындағы айырмашылықты білдірген, ал максималды деңгей THD+N көрсетілген кесу сигналы ретінде анықталған. Аталған терминнің мағынасы CD ойнатқыштардың динамикалық диапазонына қатысты, дитерсіз бос жазбадағы шу деңгейін білдіретін түсінікпен бұрмаланған (яғни, шығыстағы тек аналогтық шу мазмұны). Бұл аса пайдалы емес, әсіресе көптеген CD ойнатқыштарда сигнал болмаған жағдайда автоматты түрде дыбысты өшіру функциясы бар. 1990 жылдардың басынан бері Джулиан Данн сияқты авторлар динамикалық диапазонды төмен деңгейдегі сынақ сигналының болуымен өлшеуді ұсынды. Осылайша, сынақ сигналы немесе бұрмалау тудырған кез келген қосымша сигналдар сигнал-шу қатынасын нашарлатпайды. Бұл сонымен қатар автоматты өшіру схемаларына қатысты алаңдаушылықтарды да шешеді.