Кіріспе
Көңіл көтеру түрі
Балалар аттракционы – бұл балалардың көңілін көтеру үшін арналған, кішкентай балаларға өлшемдегі, тақырыптық, жеңіл интерактивті, монетамен жұмыс істейтін аттракцион. Балаларға арналған аттракциондар көңіл көтеру парктерінде, ойын залдарында, сауда орталықтарында, қонақүйлердегі ойын бөлмелерінде, супермаркеттердің сыртында және ірі дүкендерде жиі кездеседі. Сирек жағдайларда, олар мейрамханалар, тамақ алаңдары, азық-түлік дүкендері және автосалондар сияқты басқа да орындарда болуы мүмкін. Монета салынған кезде, балалар аттракционы қысқа уақыт бойы аттракцион тақырыбын имитациялайтын жұмсақ қозғалыс арқылы жолға отырған баланың көңілін көтереді. Көптеген аттракциондарда дыбыстар мен музыка да болады. Кейбіреулерінде жылтылдайтын шамдар, педальдар және/немесе түймелер де бар. Коммерциялық балалар аттракциондары көбінесе жануарлар, көліктер немесе танымал мультфильмдердің кейіпкерлері тақырыбындағы түрлі-түсті болып келеді, бұл кішкентай балаларға қызықты. Олар әдетте берік электр қозғалтқышымен жұмыс істейді, ол әдетте металл, шыны талшық немесе вакуумдық қалыптау пластигінен жасалған аттракцион корпусының ішінде немесе астында жасырылған.
Тарих
Кішкентайларға арналған аттракционды алғаш рет 1930 жылы Миссури штатының Сикестон қаласынан Джеймс Отто Хас ойлап тапты. Бастапқыда «Хас жылдам жүретін механикалық жылқысы» деп аталған бұл аттракцион оның балаларына Рождестволық сыйлық ретінде ойластырылған. Бірақ Хас көп ұзамай оны коммерциялық тұрғыдан дамытуға кірісті. Алғашқыда ол ағаштан жасалған жылқыларды пайдаланды және жылқы жасау үшін карусель жасаушыларды тартып алды. Алайда, ол бұл жылқылардың тым ауыр екенін анықтады және алюминийдің одан тиімді материал болатынын түсінді. Бірақ, оны істеу мүмкін емес делінгенде, Хас металдан жылқы жасау процесін өзі ойлап тапты. Бұл аттракциондар Сикестондағы Хас машина жасау шеберханасында өндірілді және 1932 жылы жылдың ең жаңа өнертабысы деп танылды. 1933 жылы Хас өзінің аттракциондарын тарату үшін Exhibit Supply Company компаниясымен келісім жасады, сонда табыстың 5% Хасқа тиді. Аттракционға берілген патент мерзімі біткен соң, ол сатудан тапқан байлығымен зейнеткерлікке шықты. 1953 жылы Billboard журналы оны «1953 жылдың ең қарқынды дамып келе жатқан бизнесі» деп атады.
Жол жүзулер
Жолдағы аттракциондар көбінесе рельсте жүретін пойыз түрінде болады; көптеген монетамен жұмыс істейтін пойыз тәрізді аттракциондардың монета механизмі локомотив бөлімінде орналасқан және оларға екі-үш кішкентай бала отыруға мүмкіндік береді. Әдетте, аттракционның қуаты рельстер арқылы өтетін төмен вольтты тоқпен қамтамасыз етіледі, бірақ кейде батареялармен де жұмыс істейді. Бұл аттракциондардың көпшілігі кішкентай балаларға арналған, себебі қолданылатын вольттық кернеуі төмен және аттракционның мөлшері кішкентай, алайда үлкен балаларға арналған үлкен модельдері де кездеседі. Жолдағы аттракциондар міндетті түрде пойыз түрінде ғана емес, сонымен қатар жылқылар немесе бақалар тақырыбындағы жануарлар аттракциондары да бар. Сол сияқты, трек аттракционы деп жіктелетін тағы бір түрі – фигураның ұзын негізі бойымен қозғалып, содан кейін шегіне жеткенде айналып, кері бағытта жылжуымен жұмыс істейтін аттракцион.
Карусельдік саяхаттар
Балаларға арналған тағы бір кең таралған түр – миниатюралық карусель. Бұл аттракциондар көбінесе кішкентай өлшемді карусель түрінде болады. Жаңа үлгілерде монета салмағы негізгі тіреуде, ал ескілерінде монета салмағы аттракционның жанынан шығып тұратын тіреуде орналасқан. Рұқсат етілген кейіпкерлер бейнеленген карусельдер де кездеседі. "Томас және достық локомотивтер" каруселінің бар екені мәлім, сондай-ақ британдық балалар телешоуы "Play School" бойынша да жасалған. "The Wiggles", "Bob the Builder", "Sesame Street" және "Hi 5" кейіпкерлері бейнеленген карусельдер де тіркелген.
Гидравликалық аттракциондар
Еуропалық, Automatic Toys Modena (ATM) сияқты балаларға арналған аттракциондарды шығаратын фирмалар көбінесе гидравликалық аттракциондар салады. Гидравликалық аттракциондар – бұл гидравликалық механизмге орнатылған, іске қосылғанда жоғары-төмен қозғалатын балаларға арналған аттракциондар. Әдетте, аттракционмен өзара әрекеттесу мүмкіндігі жоғары/төмен батырмалар немесе тұтқалар арқылы шектеулі болады, бұл жүргізушіге аттракционды жоғары немесе төмен көтеруге нұсқау беруге және өзінің тәжірибесіне қандай да бір деңгейде бақылау сезімін беруге мүмкіндік береді.
Базалық аттракциондар
Бұл көлік түрі, әдетте, ең көп таралған түр болып табылады: вакуумдық қалыпта жасалған негізге орналасқан жануар немесе көлік, ол іске қосылғанда жоғары-төмен, оң-солға немесе екеуінің бірдей қозғалады; кейбіреулері илеу сияқты қозғалыс жасайды. Әдетте, осы конфигурациядағы көліктерде мотор негізде жасырылады, бірақ кейбір үлкен көліктерде мотор көліктің өзіндегі фигурада жасырылады. Ең танымал көліктердің бірі – атпен жүру. Жақында "Пони Экспресс" көлігі пайда болды, оны алғаш рет итальяндық Cogan компаниясы өндірді. Бұл көлік нағыз ат сияқты шауып, кейде жүгіріп, кейде секіріп, аттың қозғалысын имитациялайды. Бұл типті испандық Falgas компаниясы өздерінің "Пони Экспресс" нұсқасы үшін, ал тағы бір итальяндық компания Memo Park батыс стиліндегі ат түрлері үшін бейімдеді; Falgas саундтрекке аттың дыбыстарын қосады, ал Memo Park нұсқасында мінген адамның әрекеттеріне жауап беретін жүйе бар, яғни мінген адам жетектегішті кергенде, ат бірнеше секундқа тоқтап, содан кейін жылдамдығына байланысты шауып немесе жүгіріп кетеді. Тағы бір танымал көлік – "Кідди Костер". Оның бірінші нұсқасын Amutec компаниясы жасап, 2000 жылы шығарды. Ал 2002 жылы Innovative Concepts in Entertainment компаниясы тағы бір нұсқасын шығарды. Бұл көлік екі түрлі американдық тау-кен көлігін имитациялайды. Innovative Concepts in Entertainment нұсқасында Blue Streak және Gemini көліктері, ал Amutec нұсқасында екі түрлі Six Flags көліктері имитацияланады.
Еркін қозғалыс (бумперлік көлік тәрізді)
Көліктердің осы түрі әдетте жануарлар немесе көліктер пішіндесiнде болады. Олар Азия елдерінде, әсіресе Қытайда кең таралған. Әдетте ойын-сауық парктерінде кездесетін нағыз бампер көліктерден өзгеше, монетаға жұмыс істейтін нұсқасы электр қуатын жоғарыдан тартып алудың орнына батареяда жұмыс істейді, сондай-ақ оператордың іске қосуын күтудің қажеті жоқ, кез келген уақытта мінуге болады.
Тетер-тоттерлік аттракциондар
Бұл көліктер әдетте бір адамға арналған серіппелі ойыншықтар. Көліктің екінші жағында әдетте жансыз фигура орналасқан. Көлік стандартты серіппелі ойыншықтың қозғалысын еліктейтін жұмсақ жоғары-төмен қозғалыс жасайды. Jolly Roger Amusement Rides компаниясы мұндай үш көлік жасады: біреуі "The Mr. Men Show" мультсериалының Мистер Бэмп кейіпкерімен, біреуі – Қоңыр Пантерамен, ал үшіншісі – Мистер Блоббимен.
Видео ойындар гибридтері
Бұл аттракциондар балалар ойын-сауықтары мен аркадалық бейнеойындардың қоспасы болып табылады. Әдетте, бұл аттракциондар бейне экранымен жабдықталады, ал қозғалыс экрандағы оқиғалармен синхронды болғанымен, аттракцион экрандағы оқиғалар аяқталғаннан кейін басталып, аяқталады. Аттракцион көбінесе интерактивті болады және экрандағы әрекеттерге қатысуға мүмкіндік беретін батырмалары бар. Мұндай аттракциондарды бейнеойындардың әрекетін қайталайтын, бірақ қосымша өзара әрекеттесу мүмкіндігі жоқ симуляторлармен шатастырмау керек. Сонымен қатар, гибридтік бейнеойын уақыт бойынша жұмыс істейді және пайдаланушының әрекеттеріне қарамастан, белгіленген уақытта тоқтатылады. Гибридтік аттракционға мысал – Sega компаниясының өндірген «Ваку Ваку Соник Патрульдік көлігі» және басқа «Ваку Ваку» мен «Ванпаку» сериялары. Тағы бір мысал – OMC Electronics компаниясы жасаған «Mario Kart» аттракционы. Бұл аттракцион 1990 жылдары шығарылып, онда Марио бала отырғызылатын орындықтың артына мінеді және қозғалғанда «Super Mario World» телесериалының әні ойнатылады.
Қасиетті аттракциондар
Көп жағдайда, танымал фильмдер мен телешоулардағы авторлық құқықпен қорғалған кейіпкерлерге немесе заттарға ұқсас балалар аттракциондарын, әсіресе үлкен сауда орталықтарында кездесуге болады, себебі олардың сатып алу құны жоғары. Классикалық мысал – "Бэтмобиль" аттракционы.
Jolly Roger ойын-сауық автокөліктері
1994 жылы Р.Г. Митчелл 4 түймесі бар «Томас танк локомотиві» атты балаларға арналған көлік құралын шығарды. Түймелердің әрқайсысы «Сіз өте пайдалы локомотивсіз!» (Томас: көк), «Мен сіздің басқа локомотивтерге көмектесуіңізге мұқтажмын» (Сэр Топхэм Хэтт: сары), сыбызғының үні (Джеймс: қызыл) және будың үнін (Перси: жасыл) шығарады. Орын жеткіліксіз болған жайлар үшін аталған көліктің кішкентай нұсқасы да бар. 2006 жылы Ұлыбританияның Jolly Roger Amusement Rides компаниясы «Томас танк локомотиві» балалар көлігінің стандартты және бейне нұсқаларындағы өнімдерін шығарды. Jolly Roger Amusement Rides басқа лицензияланған балалар көліктерін де жасаумен белгілі, олардың ішінде Вуди Вудпекер мен Чили Вилли бейнеленген өрт сөндіру машинасы және ұшақ, Роза Пантера мен Инспектор Клузо бейнеленген тартыс, пойыз және полиция фургоны, сондай-ақ Попай бейнеленген желкенді қайық бар. Тағы бір мысал – Ұлыбританияның Jolly Roger Amusement Rides компаниясы жасаған «Клиффорд үлкен қызыл иттің» балалар көлігі. Бұл көліктің АҚШ-та жаңасын сатып алғанда бағасы шамамен 5000 доллар тұрады. Ол қозғалғанда PBS Kids телесериалының тақырып әні ойнатылады. Көліктің түймесін басқанда Клиффордтың қауғаны естіледі. Тағы бір мысал – «Боб құрылысшы» көлігі, онда Боб 4 дыбыспен Scoop-қа мінеді және Пилчард оның қазығында болады. Бұл көлікті де Jolly Roger Amusement Rides компаниясы жасап, 2000 жылдың қаңтарында шығарды. Тағы бір мысал – Суперменнің балалар көлігі, онда Темір адам сіз отырған пойызды «тоқтатады» (бұл пойыздың туннельден шығып, тас құламаға тап болғандай көрінеді). Ол қозғалғанда «Супермен: Анимациялық серия» тақырыбы ойнатылады (PAL нұсқасында төменгі тембрде) және төрт түймесі бар: «Караңыз! Аспанда! Бұл құс, бұл ұшақ, бұл Супермен!!», «Супермен! Оқтан жылдам!», «Супермен! Локомотивтен де күшті!» және «Супермен! Бір секірісте биік ғимараттарға секіре алады!» (бұл сөздердің барлығы Супермен радиохабарынан алынған, бірақ Дон Кеннеди дауыстаған). Бұл көлікті де Jolly Roger Amusement Rides компаниясы жасады. Ол 2000 жылдың қаңтарында шығарылды, бірақ авторлық құқығы 1999 жылы тіркелген.
Басқалар
Kiddie's Manufacturing компаниясы «Флинстоунс» мультфильміне негізделген үш балалар көлігі жасады: Flintmobile, Dino және Loggin Continental. Үшеуі де 1994 жылы шығарылып, қозғалыс кезінде «Meet The Flintstones» әнін ойнатады. 2015 жылы Northern Leisure компаниясы «Губка Боб» фильміндегі Krabby Patty Wagon көлігінің дизайнымен «Спонж Боб» атты балалар көлігін шығарды. Бұл көлікте Губка Боб «атқа отыратын орынның» жанында отырады, ал оның үй жануары – қарлығаш Гари көліктің артқы жағында мінеді. Бұл «Губка Боб» тақырыбындағы көлікте «Губка Боб SquarePants» мультфильмінің әнінің мәтінін көрсету экраны да бар. Әннің мәтінін көлікке отырған адам әнмен айтуы керек (қараоке режимі). Көлік жұмыс істемейтін кездегі режимі де «Губка Боб» әні болып табылады, ал көліктегі 3 түймешіктің әрқайсысы әртүрлі дыбыс ефектерін шығарады: сигнал, көпіршіктердің шуы (Губка Бобтағы көріністердің ауысу кезінде жиі қолданылады) және дельфиннің дауысы. Танымал мультфильм кейіпкерлеріне ұқсайтын фигуралары бар, бірақ лицензиясы жоқ көліктер де бар. Олар нақты лицензияланған көліктерге қарағанда арзан және көбінесе кішкентай ойын-сауық орындарында кездеседі. Бұл көліктер лицензияланбағандықтан, интеллектуалдық меншік құқығы жоғары деңгейде сақталатын аймақтарда сатып алушылар құқықтық мәселелерге тап болуы мүмкін. Көліктің фигурасы лицензияланған кейіпкерге қарағанда нашар жасалған болуы мүмкін, бұл оның танымалдылығын төмендетуі мүмкін. Кейде әртүрлі елдердегі ойын-сауық парктерінде лицензиясы жоқ кейіпкерлерді кездестіруге болады. Бұл көліктердегі суреттерде танымал кейіпкерлер бейнеленген, бірақ олардың иелерінен лицензия алынбаған.
Жеке пайдалану
Кішкентай көліктер негізінен сауда орталықтары, супермаркеттер және ойын-сауық орталықтары сияқты коммерциялық аймақтарда қосымша табыс табу үшін қолданылса да, олар көптеген дамыған елдердегі үйлерде де кең таралған. Бұл тенденцияны Денвер қаласындағы Kiddie Rides USA компаниясы бастап берді және Time, Fortune, United Airlines Hemispheres және CNBC сияқты көптеген журналдарда жарияланды. Көптеген көліктер бұрынғы иелерінен жаңа ойын немесе көліктерге орын ашу үшін есептен шығарылған, яғни түпнұсқа бағасынан әлдеқайда арзанға алынған, тікелей бұрынғы иесінен немесе eBay сияқты онлайн аукциондардан сатып алынған.