Кіріспе

1971–1974 жылдарғы грек-қыптық ультраұлттық жарымәскери ұйым, 1955–1959 жылдарғы топ.

EOKA B немесе Этники Органозис Киприон Агонистон Б (EOKA B /eɪ/'/oʊ//k//ə///; Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών) – 1971 жылы генерал Георгиос Гривас ("Дигенис") құрған грек-қыптық жарымәскери ұйым. Ұйым ультраоңшыл ұлтшыл идеологияны ұстанды және Кипрдің Грекиямен бірігуі (энозис) мақсатын көздеді. Ұйымның қысқа тарихындағы басты міндеті – Кипр мәселесі бойынша ұйым қабылдауға болмайтын деп санайтын шешімді Кипр халқына күштеп таңу әрекеттеріне кедергі келтіру болды. Сонымен қатар, ұйым президент Макариосты құлату жоспарларын жасады. Ұйым 1978 жылғы 11 ақпанда ресми түрде таратылғанға дейін қызметін жалғастырды. Азаматтарға жасаған шабуылдары (Гривастан кейін) салдарынан қылмыстық ұйым деп танылды және Джордж Гривастың қайтысынан кейін Кипр Республикасы тарапынан тыйым салынды. Ұйым Маратха, Санталарис және Алода қырғындарына жауапты. EOKA B мүшелері президент Спирос Киприянудың ұлын ұрлағаны үшін де тұтқындалды, сонымен қатар АҚШ елшісі Роджер Пол Дэвистің қазасына қатысқандары анықталды. Кипр соты 1977 жылғы 4 маусымда елшіні өлтірді деген айыпты екі күдіктіге қатысты алып тастады. The Washington Post газетінің 1970 жылдардағы Кипр тілшісі Джозеф В. Фитчетттің мәлімдемесіне сәйкес, EOKA B мүшелерін "патриотизм, ақша және ержүректілік қоспасы" ынталандырған.

Құрылу

EOKA B-ді генерал Джордж Гривас 1974 жылғы 17 қаңтарда қайтыс болғанға дейін жасаған соңғы ұйымдастыру әрекеті ретінде құрды. Грек азамат соғысы кезінде коммунистерге қарсы күрескен әскери лидер Гривас 1950 жылдардың басында ЭОКА құрылтайшыларының бірі болды. Кипр тәуелсіз мемлекет деп жарияланғаннан кейін, ол 1960 жылдардың басында Ұлттық гвардия құрамындағы және грек әскери бөлімшесіндегі кипрлік грек күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы қызметін атқарды. 1967 жылғы қарашада Түркия берген ультиматумнан кейін, Грек хунтасы оны Афинаға шақыртып алды, бірақ 1971 жылы жасырын түрде қайта оралды. Гривас 1971 жылы Кипрге оралғаннан кейін, 1959 жылғы энозис саясатынан Архиепископ Макариостың бас тартуына және 1968 жылғы қайта сайлауда осы позицияны қайта бекітуіне жауап ретінде EOKA B құрды. Гривас және оның жаңа EOKA B ұйымы Грекиямен энозис мақсатын іске асыру үшін Макариосты күшпен биліктен ығыстыруға тырысты. EOKA (1955–1959) көптеген кипрлік гректер үшін антиколониалдық бостандық күрескерлері ретінде қарастырылса, EOKA B кипрлік грек халқының кең қолдауын алмады, себебі Макариос оған жасалған сәтсіз қастандықтан кейін сайлау жариялап, оның коалициясы 35 орынның 27-сін жеңіп алды. EOKA B-нің негізгі қолдаушылары – өткен сайлауда 7 орын алған энозис жақтастары, көтерілістен кейін лайықты құрмет көрмеген ескі EOKA саяхатшылары, оңшыл әскери шенеуніктер және Кипр шіркеуінің энозис идеясын қолдайтын топтары болды. Никос Сампсон Кипрдің жаңа президенті болып тағайындалды. Бұл әрекет 1974 жылғы 20 шілдеде Түркияның Кипрге басып кіруіне әкеп соқты, нәтижесінде мыңдаған адам қаза тапты немесе жоғалып кетті.

1974 жылдың 14 тамызындағы зұлымдықтар

14 тамызда, басып кіру кезінде, EOKA B Марата, Санталарис, Алода, Тохни және Китиде түрік кипрліктеріне қарсы жаппай қырғындар мен қылмыстар жасады. Олар Тохни ауылынан 84 түрік кипрлігін – еркектер мен балаларды – өлтіріп, бір адамды ғана тірі қалдырды. Маратха, Санталарис және Алода ауылдарында 126 адам қаза болды.

Кейінгі куәлік

1991 жылдың 17 сәуірінде АҚШ Сенатының Сыртқы қатынастар комитеті алдында елші Нельсон Ледски куәлік беріп, "көптеген 'жоғалып кеткен адамдар' 1974 жылдың шілде айының басында, 20-сы күні түрік басқындығынан бұрын жоғалып кеткен. Грек жағында өлтірілгендердің көпшілігі Макарий және Самсонның қолдаушылары арасындағы қақтығыста кипрлік гректердің қолынан қаза тапқан" деді.