Кіріспе

Испаниядағы жыл сайынғы регги фестивалі

Rototom Sunsplash – 1994 жылы Италияның Порденоне облысындағы Гаио ди Спилимберго қаласында құрылған, ал 2010 жылдан бері Испанияның Валенсиядан бірнеше шақырым солтүстікке орналасқан Беникассим қаласында өтетін ірі еуропалық регги фестивалі. Ол әлемнің түкпір-түкпірінен мыңдаған жанкүйерлерді қамтитын, он күнге дейін созылатын мәдени және музыкалық бағдарламаға ие.

1991-1999: Rototom қауымдастығы және Гайо мен Зополадағы клубтар

Фестивальдің туған жері – Италияның Венецияға жақын орналасқан Фриули-Венеция-Джулия аймағындағы Порденоне провинциясының Гайо-ди-Спилимберго деген шағын қалашығы. 1991 жылдың 13 желтоқсанында Rototom мәдени бірлестігі және осы аттас түнгі клуб құрылды. Бұл панк-роктан бастап регги, инди және электрондық музыкаға дейінгі түрлі стильдерді ұсынатын балама музыкалық арена болды. Атау рототом барабанынан алынған, себебі барабан сияқты, клуб та әртүрлі дыбыстар жасайды. 1997 жылы клуб сол провинцияның Зопола муниципалитетіне көшірілді. Осы кезде Rototom клубы үш залға бөлінді, әр залда әртүрлі музыка жанрлары ойнатылды: бірінде рок, поп және рэп; екіншісінде регги және африкалық музыка; ал үшіншісі электрондық музыкаға арналды. Келесі тоғыз жыл ішінде клубта Ramones (1993), Massive Attack (1998), Bad Religion, NOFX, Suede және Soulfly сияқты топтар өнер көрсетті; сондай-ақ Afrobeat-тің әкесі атанған Fela Kuti және реггинің көрнекті өкілдері – Burning Spear, Steel Pulse, Black Uhuru, Inner Circle, U Roy, Yellowman, Itals, The Meditations, Junior Reid, Linton Kwesi Johnson, Misty in Roots, The Gladiators, Pablo Moses, Shaggy және Buju Banton та сахнаға көтерілді.

1994: Rototom Sunsplash пайда болды

Rototom Sunsplash фестивалі 1994 жылы Rototom клубында өз қаржысына негіделген жоба ретінде дүниеге келді. Sunsplash атауы 1978 жылдан бері Жамайкада жыл сайын өткізіліп, 1998 жылы тоқтатылған әлемдегі ең ірі регги шарасы – Reggae Sunsplash-тен алынған. Шара 2 және 3 шілде күндері 14 әртіс қатысуымен өтті, олардың ішінде Africa Unite, Almamegretta және Buju Banton болды. Фестивальдің алғашқы нұсқасына мыңға жуық адам, негізінен музыканттар мен продюсерлер келді. Бұған қоса, Radio Rototom деп аталған арнайы радиостанция құрылды. Екінші жылы екі күн ішінде 3000 адам қатысты, ал үшінші және төртінші жылдары бұл көрсеткіш арта түсті. 1998 жылы фестиваль көрермендердің санының өсуіне және үлкен аумақ қажеттігіне байланысты Латисана қаласына көшірілді. Сондай-ақ, осы жерде алғаш рет «Италиялық регги сыйлықтары» ұйымдастырылды. Ямайкалық Reggae Sunsplash фестивалінің директоры Рей Баррет фестивальдегі ең үздік итальяндық топтарды таңдауға шақырылды, олар Жамайкадағы фестивальде Италияны өкілдік етуге лайық деп есептелді. Сол жылы Reggae National Tickets тобы осы құрметке ие болды, бұл Альборозидің жеке карьерасын бастауға себеп болды. Бұл заң, басқалармен қатар, демалыс және мәдени шаралар өткізілетін орындарда марихуана сияқты есірткілерді қолданғаны үшін он жылға дейін бас бостандығынан айыруды қарастырды. Заң жүзінде бұл шара қылмыстық қылмыс деп танылды, бірақ 2015 жылы ол Италиядан Испанияға көшіруге мәжбүр болды.

2010 жылдан қазіргі уақытқа дейін: Беникассим

2010 жылы Rototom Sunsplash тағы бір рет Испанияның Беникассим жағажай қаласына көшірілді. 2009 жылдың 12 шілдесінде Осопподағы соңғы шарадан кейін фестиваль ұйымдастырушылары жаңа орын іздестірді. Испанияның түрлі аймақтарын жеті ай бойы аралағаннан кейін, 2010 жылдың ақпан айында Иберия жартыаралының шығыс жағалауындағы Беникассим қаласымен келісімге келді. Іс-шара үшін ұсынылған кең кемпинг алаңы осы шешімді қабылдауда маңызды рөл атқарды. Кастельон провинциясындағы 20 мыңнан аз тұрғыны бар қалада Rototom Sunsplash фестивалінің 17-шы басылымы өтті және осы күнге дейін фестивальдің орны болып табылады. Жаңа орынға көшкеннен кейін фестивальге қатысушылар саны артып, әр шараға орташа есеппен 230 000 адам келді. Фестиваль енді тек еуропалық көрермендерді ғана емес, бүкіл әлемнен келген жанкүйерлерді қызықтырды, ал испан тіліндегі орын, әсіресе Латын Америкасынан келген регги жанкүйерлері үшін тартымды болды. Фестивальдің тағы бір артықшылығы – жаңа жағажай орны, бұл бұрынғы Альпілік аймақтан өзгеше, әдетте суық, желді және жаңбырлы болатын.

Сын-пікірлер мен даулар

Berliner Zeitung газеті фестиваль музыкалық қызығушылықтардан өзге, «Африкаға деген құштарлық, империализмге қарсылық және эзотеризмнің дөңгелек араласуы» сияқты күмәнді мәдени бағдарлама ұсынатынын сынады. Мысалы, фестивальдің «әлеуметтік форумында» химиотрассалардың қаупі талқыланды. 2015 жылдың тамызында фестиваль американдық регги әншісі Матисяхуды Израиль-Палестина дауына қатысты екі мемлекеттік шешімге жеке пікірін білдіруден бас тартқандықтан шақырудан бас тартып, саяси позиция алды. Матисяху израильдік емес, бірақ еврей. Әртіс өзінің саяси көзқарастарын концерттеріне ешқашан қоспайтынын және бұл тақырыптағы бұрынғы мәлімдемелерін нақтылаудан бас тартқанын мәлімдеді. Сондай-ақ, басқа музыканттар Матисяху Палестина мемлекетін қолдау туралы мәлімдеме жасамайынша өнер көрсетуден бас тартумен қорқытқан. Көптеген адам құқықтары ұйымдары мен Испания үкіметі бұл тыйымның антисемиттік сипаттамаға ие екенін айтты. Испанияның сыртқы істер министрі: «Матисяхудан (жария мәлімдеме талап ету) барлық көпұлтаралық және әртүрлі қоғамдардың негізі болып табылатын кемсітушілікке қарсы тұру принципіне күмән тудырады» деді. Концертте гейлер мен лесбиянкаларды өлтіруге шақыратын мәтіндері бар әнші Каплтон да болды, бірақ ол шақырудан алынбады. Әртүрлі сыншылардың қарсылығы мен антисемитизм айыптауларынан кейін Rototom Sunsplash Матисяхудың өнерін тоқтатудың қате шешім болғанын мойындады. Содан кейін әртіс фестивальге қайта шақырылды. Rototom Sunsplash өз веб-сайтында жариялаған ресми мәлімдемесінде: «Rototom Sunsplash антисемитизмді және еврей қауымына қатысты кез келген кемсітушілікті жоққа шығарады; біз олардың мәдениетіне де, діни сенімдеріне де құрметпен қарастырамыз және болған жағдай үшін шын жүректен кешірім сұраймыз» деді. Өз өнерінде Матисяху «Иерусалим» әнін орындады, ал бірнеше палестиналық белсенділер палестиналық туларын желбіретіп, оған шабуыл жасады. Матисяху дауының аясында Jungle World «адам құқықтарына баса назар аударатын фестивальде» Каплтонның зорлық-зомбылық, гомофобиялық мәтіндеріне ешкімнің назар аудармағанының ирониясын атап өтті.