Кіріспе

1964 жылы құрылған Үндістанның ең жоғары мемлекеттік органы, мемлекеттік сыбайлас жемқорлықпен күресу үшін құрылған. 2003 жылы Парламент Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссияға (СЖҚК) заңдық мәртебе беру туралы заң қабылдады. Комиссия кез келген атқарушы биліктің бақылауынан тәуелсіз, автономды орган мәртебесіне ие және Үндістанның Орталық үкіметіне қарасты барлық қадағалау қызметін бақылаумен, сондай-ақ орталық үкіметтік ұйымдардың түрлі органдарына қадағалау жұмыстарын жоспарлау, орындау, қарау және реформалау бойынша кеңес берумен жүктелген.

Тарих

Ол 1964 жылғы 11 ақпандағы Үндістан Үкіметінің қаулысымен, Қ. Сантанам басқарған Сыбайлас жемқорлықты алдын алу комитетінің ұсынысы бойынша құрылды. Мақсаты – орталық мемлекеттік органдарға қадағалау саласында кеңес беру және басшылық ету. Ниттоор Сринаваса Рау Үндістанның бірінші Бас қадағалау комиссары болып тағайындалды. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссияның жылдық есебі оның атқарған жұмысының егжей-тегжейін ғана емес, сонымен қатар түрлі министрліктер мен ұйымдарда сыбайлас жемқорлыққа себеп болатын жүйелік кемшіліктерді, жүйелерді жақсартуды, түрлі алдын алу шараларын және комиссияның кеңестері назардан тыс қалған жағдайларды да көрсетеді. Правин Кумар Шривастава президенттің жарлығымен Орталық қадағалау комиссары қызметіне ант берді. Ол 1988 жылғы Ассам-Мегалая кадрындағы ИАС офицері және бұрын қадағалау комиссары болып та қызмет атқарған.

Тағайындау

Орталық қадағалау комиссары және қадағалау комиссарлары Президенттің, Премьер-Министрдің (төраға), Ішкі істер министрінің (мүше) және Лок Сабхадағы Оппозиция жетекшісінен құралған комитеттің ұсынысы бойынша тағайындалады.

Ұйым

+Қазіргі құрам Атауы Тұлға Орталық қадағалау комиссары Правин Кумар Шривастава Қадағалау комиссары Арвинд Кумар Қадағалау комиссары А. С. Ражиев

Орталық қадағалау комиссиясының өз хатшылығы, бас техникалық сарапшылар бөлімі (CTE) және ведомстволық сауалдаулар жөніндегі комиссарлар бөлімі (CDI) бар. 2012 жылдың 21 наурызына қарай, CVC штат саны бекітілген 299 орынның 257-сін құрайды (CVC және 2 ҚК лауазымдары қоса алғанда).

CVC-нің шектеулері

CVC – тек кеңесші орган. Орталық мемлекеттік органдар сыбайлас жемқорлыққа қатысты істерде CVC-нің ұсынымын қабылдауға не қабылдамауға еркін. CVC-ге келіп түсетін шағымдар санына қарағанда жеткілікті ресурстар жетіспейді. Бұл – штат саны 299 адамнан тұратын шағын құрылым, ал оның 1500-ден астам министрлік пен ведомстводағы сыбайлас жемқорлықты тексеруі тиіс. CVC ортақ хатшы лауазымынан жоғары деңгейдегі қызметкерлерге қатысты тергеуді бастауға ҚІІБ-ге тікелей нұсқау бере алмайды. Мұндай рұқсатты тиісті ведомстводан алу қажет. Алайда, 2014 жылы Жоғарғы сот бұл ережені конституцияға қайшы деп жариялады. Сот адамның лауазымы оны заңнан жоғары қоймайды деп мәлімдеді, сондай-ақ Дели арнайы полициясының 6-бабы 14-баптың негізгі құқығын бұзады деп атап өтті. CVC-нің қылмыстық іс тіркеуге құқығы жоқ. Ол тек қана сақтық немесе тәртіптік істермен айналысады. CVC-нің ҚІІБ-ге қадағалау құқығы бар. Алайда, CVC ҚІІБ-ден кез келген құжатты сұратуға немесе ҚІІБ-ге қандай да бір іс бойынша тергеу жүргізуге тапсырма беруге құқығы жоқ. ҚІІБ – Персонал және оқыту департаментінің (DoPT) әкімшілік бақылауында, яғни ҚІІБ қызметкерлерін тағайындау, ауыстыру және қызметтен шеттету құқығы DoPT-ге тиесілі.

Жоғарғы сот ҚКШ тағайындауын жоққа шығарды

П.Ж. Томас 2010 жылдың қыркүйегінде Премьер-министр төрағалық еткен Жоғары өкілетті комитеттің (ЖӨК) ұсынысымен Бас қадағалау комиссары лауазымына тағайындалды. Жаңа CVC-нің таңдалуына қатысты даулар туды, себебі үш мүшеден тұратын таңдау комиссиясының құрамындағы Сушма Сварадж Томастың кандидатурасына қарсылық білдіріп, оған қатысты күдік парағының болғанын атап өтті. Осы мәселе бойынша "Халық мүддесі үшін сот процесі" және "Үндістанды жаңарту бастамасы" орталықтары Жоғарғы Сотқа шағым түсірді. 2011 жылдың 3 наурызында Жоғарғы Сот Томасты Бас қадағалау комиссары лауазымына тағайындауды жойды, өйткені ЖӨК күдік парағы бойынша қажетті материалдарды қарастырмаған. Содан кейін Томас өзінің қызметінен кетті.

Ашытқышыларды қорғау

IIT-нің Канпурдағы түлегі, NHAI инженері өлтірілгеннен кейін бірнеше жыл өткен соң, CVC хабар берушілерді қорғауға бағытталған бастама көтерді. Дегенмен, бұл бағдарламаны Үндістанның бұрынғы Бас судьясы Р.С. Лахоти тиімсіз деп сынады. Ол бұрынғыда "Индияны жаңғырту" атты ҮЕҰ-сы арқылы CVC-нің жоғары лауазымды шенеуніктеріне оның жұмысының қанағаттандырмас деңгейде екенін білдіруге тырысқанын, бірақ ешқандай нәтижеге қол жеткізбегенін мәлімдеді.

Қ.В.Човадридің тағайындалуына қарсы арыз

Қ.В.Чодарьи тағайындалуынан бұрын Жоғарғы соттың адвокаты және Раджья Сабха депутаты Рам Джетмалани, сондай-ақ адвокат және белсенді Прашант Бушан Премьер-министрден оның тағайындалуынан бас тартуды сұрап, ескерту жасады, Чодарьдің МСҚТ төрағасы қызметін атқарған кезеңіне қатысты ауыр наразылық білдірді. Чодарь тағайындалғаннан кейін Джетмалани көңілі қалды және Чодарьдің біліктілігіне күмән тудыра отырып, Нарендра Модиге хат жазды. Прашант Бушан өкілдік еткен "Common Cause" коммерциялық емес ұйымы 22 шілдеде К.В.Чоудридің ҚВС ретінде және Т.М.Бхасиннің басқарушы вице-президент ретінде тағайындалуын шағыстырып, Жоғарғы сотқа шағым түсірді.

Жағдайларды қадағалау апталығы

Орталық қадағалау комиссиясының бастамасымен, жыл сайын Сергектік апталығы (ССЖ) аталып өтеді, ол Сардар Валлабхбхай Пательдің туған күнімен бірге келеді. Патель жоғары адалдығымен танымал болған адам. Ұлыбританиядан тәуелсіздік алған күнінің 75 жылдығына, яғни 2022 жылға қарай Жаңа Үндістан құру мақсатында, ССЖ адалдықты нығайту және сыбайлас жемқорлықты жоюға бағытталған шаралармен өткізілуде.

2019 жылдың тақырыбы: "Құқық қорғау туралы хабардарлық апталығы"

2019 жылы CVC 28 қазаннан 2 қарашаға дейін "Адалдық – өмір салты" ("ईमानदारी के साथ आत्म निर्भरता") тақырыбында әйелдерге қарсы зорлықты (ВАЗ) байқады.

2021 жылдың тақырыбы: "Бейбітшілік және қауіпсіздік"

2021 жылғы ӘҚЖ күнінің тақырыбы "Адалдықпен өздігінен қамтамасыз ету" болды.