Кіріспе

Тұрақты мандамус, құрылымдық тыйым салу немесе құрылымдық бұйрық – бұл соттың жалпы қоғамдық мүддедегі міндетті орындауға немесе міндеттемелерді орындауға бағытталған, ұзақ мерзімді бұйрықтар арқылы берілетін шара. Мұндай шара қажеттілік туғанда, сот істі қарау кезеңінде мемлекеттік органдарға орындау үшін нұсқау береді, бірақ істі түпкілікті шешуден бас тартады. Бұл бірден түзетуге келмейтін, бірақ ұзақ уақытқа созылатын, кейде жылдарға жалғасатын жағдайларда қолданылады. Осы процессуалдық жаңалық – мандамус бұйрығы арқылы сот өзінің бұйрықтарының орындалуын қадағалайды және оларды іске асырудағы прогресс туралы мемлекеттік органдардан мерзімді есептер сұрайды. Сот іс процесінде аға адвокаттарды amicus curiae ретінде немесе сот комиссарлары ретінде шақырып, іс бойынша фактілер мен жағдайларды баяндау үшін сарапшыларды немесе сарапшылық ұйымдарды тарта алады. Атқарушы биліктен тәуелсіз сот комитетін немесе комиссиясын қадағалау агенттігі ретінде тағайындауға құқылы. Іс бойынша қарастырылатын мәселені мектептер мен университеттерде оқытуға, оқулықтар мен оқу жоспарларына енгізуге немесе бұқаралық ақпарат құралдары арқылы кеңінен жариялауға болады. Сот бұйрықтарына бағынбаған немесе нашар орындаған жағдайда, билік өкілдеріне қатысты қорлық шараларын қолдануға құқылы. Заң шығарушы органға болашақта осы мәселе бойынша саясатты әзірлеуді ұсынуға болады.

Үндістан

1970 жылдардың соңында алғаш рет ұсынылған үздіксіз мәнді бұйрық (continuing mandamus) доктринасы Винет Нарайн Үндістан Одағына қарсы және Бандхуа Мукти Морча Үндістан Одағына және басқа да тараптарға қарсы істерде талқыланып, қарастырылды. Ол Тадж Махал маңындағы ауаны тазалауға, Ганг өзенінің суын қорғауға, сондай-ақ қалалардағы қалалық пойыздардағы және жолдардағы қозғалыс, көлік жағдайларын жақсартуға қолданылды. Бұл доктрина саяси жүйені айналып өтіп, бюрократияны тікелей бақылауға бағытталғандықтан, Үндістанда белгілі бір табысқа жеткенімен, сонымен қатар күшті қарсылыққа да тап болды. Егер айыптау актісінде айыпталушыға қарсы негізді айып тағылмаса, іс дереу жабылып, сотқа жіберілуі керек. Мұндай жағдайларда соттар айыптаудың мән-жайымен айналыспайды, тек тергеу органдарының оны жылдам және логикалық аяқталуға дейін тергегеніне қарайды.

Филиппин

Манила шығанағы ісі Филиппиндегі заңдар жинағына үздіксіз мәнді бұйрық (continuing mandamus) рәсімдік жаңаруын ресми енгізуге әкелді, және оны басқа да істерде дауласушы тараптар пайдалануда.

Оңтүстік Африка

2002 жылы Оңтүстік Африка Конституциялық соты декларативтік шешімдер орындалмаған кезде, қадағалау құзыреті шеңберінде құрылымдық тыйым салулардың қажеттігін мойындады. Бұл қажеттілік, әлеуметтік-экономикалық құқықтарды қамтамасыз ету үшін сот процесіне қатысқан барлық тараптардың мағыналы қатысуымен байланыстырылуы керек.

Канада

Соттар күшін жою туралы жарияламаларды тоқтата тұру немесе кейінге шегеру арқылы билік органдарына талаптарды орындау үшін уақыт береді. 2003 жылы Канаданың Жоғарғы Соты Doucet Boudreau v Nova Scotia (Білім министрі) ісінде конституциялық дауларда сот шешім шығарғаннан кейінгі қадағалау құзыретінде істің соңғы нәтижесін қарауды қалдыра алатынын және сот өкілеттігін толық қолданбаған болып танылмайтынын мәлімдеді.

Америка Құрама Штаттары

Құрылымдық бұйрық, мүмкін алғаш рет американдық соттарда қалыптасқан, мектептерді, түрмелерді, қоршаған ортаны тазалауды және жергілікті халықтардың дәстүрлі құқықтарын қорғауға бағытталған шара ретінде қолданылып келді.