Кіріспе

Американдық футболшы (1908–1993)

Рой "Wrong Way" Ригелс (4 сәуір, 1908 – 26 наурыз, 1993) 1927 жылдан 1929 жылға дейін Калифорния университеті, Беркли футбол командасы үшін ойнады. 1929 жылғы Роуз-боулдағы оның қате бағыттағы жүгіруі әдетте университет футболы тарихындағы ең ірі қателік ретінде еске алынады. Осы бір эпизод Ригелстің футболдағы дағдыларын басып тастады, себебі ол бірінші құраманың «Америка құрамасы» атағын алды және 1929 жылы «Айғырлар» командасының капитаны болды. Ригелстің танымалдылығын мотивациялық спикерлер де бөлісті, олар оның өмірін кері қайтара оралудың мысалы ретінде пайдаланады.

Өмірбаян

1920 жылдары Калифорния футболының алғашқы алтын дәуірі болды, өйткені «Алтын аюлар» 1920 жылдан 1925 жылға дейін 50 ойынды жеңіліссіз өткізді, 46 жеңіске және 4 теңдікке қол жеткізді. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, бұл NCAA тарихындағы ең ұзақ жеңіліссіз (жеңіске шатастырмау керек) 3-ші көрсеткіш. 1920–1924 жылдардағы командалардың үстемдігі соншалықты болғандықтан, оларды «The Wonder Teams» деп атады, ал оларды Энди Смит жаттықтырды. Осы дәуірдегі жұлдыздардың бірі Брик Мюллер болды, ал кейін университет Брик Мюллер қоғамы деп аталатын жаңа студенттердің басшылық тобын құрды. «Калифорния» бұл онжылдықта төрт рет Тынық мұхиты жағалауы конференциясында жеңіске жетті және үш рет «Роуз Боулға» қатысты: 1921 жылы (Огайо штатын 28:0 есебімен жеңіс), 1922 жылы (Вашингтон және Джефферсонмен 0:0 тең түсу), 1929 жылы (Джорджия Техникасына 8:7 есебімен жеңіліс). Ригелс 1928 жылы «Калифорнияның Алтын аюлары» футбол командасында орталық шекілде ойнады, команда «Роуз Боулға» 6–1–2 есебімен барды. Ригелс сол маусымдағы конференция ойындарында өткізген уақыты бойынша команданың көшбасшысы болды және «All-Coast» командасына сайланды. Ол жақсы қорғаушы болды, бірақ оның күші қорғаныстағы «қозғалмалы орталық» рөлінде болды, бұл қазіргі орталық қорғаушы позициясына ұқсас. «Калифорнияның» жаттықтырушысы Нибс Прайс Ригелсті өзі жаттықтырған ең ақылды ойыншы деп атады. «Калифорнияның» «Роуз Боулдағы» қарсыласы жеңіліссіз болды және тоғыз ойыннан кейін қарсыластарын 213:40 есебімен ұтып алды. Бұл кезде «Роуз Боул» ойыны радио арқылы бүкіл елге таратылды.

Ойын

1929 жылдың 1 қаңтарында «Голден Бэрз» командасы АҚШ-тың Калифорния штатындағы Пасадена қаласындағы «Роуз Боул» стадионында «Джорджия Тех» командасының «Сары жакеттеріне» қарсы ойын өткізді. Екінші таймның ортасында, шабуыл және қорғаныс сызықтарындағы орталық қорғаушы және қазіргі заманғы қорғаныс мұрын күзетшісі немесе мұрын tackle ролінде ойнаған Ригелс, «Тех» командасының ойыншысы Джек «Стампи» Томассонның добын ұстап алды. «Сары жакеттердің» эндзонасына 30 ярд қашықтықта Ригелс бірден бұрылып, кері бағытта 69 ярдқа жүгіріп кетті. Ригелстің өзінің көзқарасынан оқиғаның қалай болғанын төменде сипаттаймыз:

Ригелстің қате бағытта жүгірген кезінде «Джорджия Тех» командасының жаттықтырушысы Билл Александр қуанып секіріп тұрған ойыншыларына, «Тех» командасының жанындағы төбешікте: «Отырыңдар. Отырыңдар. Ол жай ғана қате бағытта жүгіріп бара жатыр. Оның әр қадамы бізге тиесілі» деді. NBC радиосының тікелей эфирде ойынды баяндаған Грэм МакНами Ригелстің қате бағытта жүгірген сәтінде: «Мен не көріп тұрмын? Менің немем бар? Мен ақылдан безгенмін ба? Мен ақылдан безгенмін ба? Мен ақылдан безгенмін ба?» деді. Ойыннан кейін Ригелс қатты шаршап, екінші таймда жаттықтырушы Нибс Прайспен ойынға қайта оралуға көнді. Рой: «Жаттықтырушы, мен мұны істей алмаймын. Мен сізді, өзімді және Калифорния университетін құлаттым. Мен өмірімді сақтап қалу үшін сол көрермендерге бет көрсетуге батам жетпейді» деді. Прайс жаттықтырушы: «Рой, тұр да қайта алаңға шық, ойынның жартысы ғана өтті» деп жауап берді. Ригелс ойынға қатысты және екінші таймда керемет өнер көрсетті, тіпті «Тех» командасының соққысын тойтарды. Сонымен қатар, Лом тачдаун жасап, қосымша ұпай алды, бірақ бұл жеткіліксіз болды. «Тех» командасы ақыры ойынды жеңіп, екінші ұлттық чемпионатын 8:7 есебімен жеңіп алды. Ригелстің қате бағытта жүгіргеннен кейін «Тех» командасы алған қауіпсіз ұпайлары ойынның нәтижесін шешті, бұл Ройдің қателігінің маңыздылығын арттырды. Жеңіліске қарамастан, шаршаған Ригелстің өзін жинап, алаңға оралып, екінші таймда тамаша ойын көрсетуі кейде мотивациялық спикерлер тарапынан кері соққыларды жеңуді көрсету үшін қолданылады.

Салдары

Ойыннан кейін жаттықтырушы Нибс Прайс Ригелсті қорғап: "Бұл кез келген адамға оқитын жағдай еді" деді. Ригелс өзінің соңғы курсында команда капитаны болып, All America құрметіне ие болды және келесі маусымда 7–1–1 есебін көрсетті. Кейіннен NCAA футбол ережелері комитеті бірнеше онжылдықтар бойы қолданыста болған, ойыншының қалпына келтірілген допты жерге тигеннен кейін алға жылжытуына тыйым салатын ережені қабылдады. Бір заманауи мақалада Ригелстің қате жолы туралы АҚШ газеттерінде шамамен 4500 мақала, барлығы 250,000 колонкалық дюйм жазылғаны айтылады. 1965 жылы "Джон Голдфарб, үйге қайтып келші" фильмі шықты, онда басты кейіпкер студенттік кезінде ұқсас қателік жасайды және "Wrong Way" Голдфарб деген лақап алады. 2011 жылы Дэн Гутманның "Рой Ригелс қате жолмен жүрген күн" атты сурет кітабы жарық көрді, ол осы спорт тарихының сәтін толық сипаттайды. Оқиғаны еске алғанда, Ригелс: "Мен не істегенімді түсінгенде ұялдым. Жердің жарылып, ішіне кіріп кетсем дейді. Бірақ бұл тез өтті және осы туралы әңгіме естігенде ашуым келетін кез келді. Содан кейін ол да басылып, маған ешқандай ыңғайсыздық тудырмады, тек адамдар оны пайдалануға тырысқанда ғана" деді. Ригелс өмірі бойы осы қателігін есінде сақтап жүрді. Ригелс бірде: "Мен адамдармен кездескенде немесе олардың "қате жол" деп айтқанын естігенде, тіпті олар мені еске алмаса да, бірден кері бұрылып, олар мен туралы айтып жатыр ма деп қарап қоятынмын. Мен оны қалай істегенімді әлі де түсінбеймін" деді. Ригелс осыған ұқсас қателіктер жасаған спортшыларға хаттар жіберді. Мысалы, 1957 жылы ол Парамаунт орта мектебінің Ян Бандрингасына хат жазып, ол пас ұстап алып, 55 ярдқа өз энд зонасына жүгіріп, Centennial High командасының 9–7 есебімен жеңіске жетуіне себеп болды. Ригелс хатында: "Көп жылдар бойы менің қате жолым туралы айтылғанда, оны тыңдап, оқып шаршасам да, оған қосылып күліп отыратынмын. Бірақ бұл әлемдегі ең маңызды нәрсе емес еді. Мен оны істегенім үшін өкіндім, сіз де солай сезінесіз, бірақ одан арылуға тырысыңыз" деп жазды. Кейінгі жылдары Ригелс өзінің қателігі оны жақсырақ адам еткенін айтты. "Мен Роуз Боулдағы қателігімнен өмірдің шынайы мәнін түсіндім", - деді ол "Пасадена Стар" газетіне берген сұхбатында. "Бақытсыздықтан қалай еңсеруге болатынын және оны жай ғана басыңа келген жағымсыз жағдай ретінде қарауға болатынын білдім". 1991 жылы Ригелс Роуз Боулдың Даңқ залына енгізілді. 1998 жылы ол Cal-дың Даңқ залына қайтыс болғаннан кейін сайланды. Ригелстің төрт баласы болды: Дэвид, Ричард, Алекса Ричмонд және Хелен Макки. Ригелс 1931 жылы Калифорния университетін ауыл шаруашылығы мамандығы бойынша бітірді. Ригелс мұғалім болып жұмыс істеді және Калифорнияда, сондай-ақ жоғары мектептерде және колледждерде футболдан жаттықтырды, онда оның ойыншылары жаттығу кезінде жиі қате жолға түсетін. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әуе корпусында офицер болып қызмет етті, кейін ауыл шаруашылығы саласында және консервілеу зауытының директоры болып жұмыс істеді.