Кіріспе

Аспергилл нидулан (жыныстық түріне немесе телеморфына қатысты Эмерицелла нидулан деп те аталады) – Ascomycota филумындағы көптеген жіпшелі саңырауқұлақ түрлерінің бірі. Ол 50 жылдан бері эукариоттық жасуша биологиясын зерттеу үшін маңызды зерттеу нысаны болып табылады, рекомбинация, ДНҚ жөндеу, мутация, жасуша циклын реттеу, тубулин, хроматин, нуклеокинез, патогенез, метаболизм және эксперименталды эволюция сияқты кең ауқымды тақырыптарды зерттеуде қолданылады. Бұл түр өз туысының арасында мейоз арқылы жыныстық споралар түзетін, зертханада штаммдарды будандастыруға мүмкіндік беретін сирек түрлердің бірі. А. нидулан гомотальді саңырауқұлақ, яғни ол өздігінен ұрықтандырылып, жұптасу серігі болмаған жағдайда да жеміс денелерін қалыптастыра алады. Оның септікті гифалары бар, олар түкті колониялық текстураға және ақ мицелийге ие. Жабайы типтегі колониялардың жасыл түсі споралардың пигментациясына байланысты, ал пигментация жолындағы мутациялар споралардың басқа түстерін тудыруы мүмкін.

Геном

А. нидуланның геномы Monsanto және Broad Institute бірлесіп жүргізген жұмыстардың нәтижесінде тізбектелді. 2003 жылдың наурыз айында 13 еселі жабынмен тізбек жарияланды; оның ұзындығы 30 миллион негіз жұбын құрайды және сегіз хромосомада шамамен 9500 ақуызды кодтайтын гендер бар деп есептеледі. Соңғы кезде A. nidulans үлгілерінен программаланған жасуша өлімі шақырылғанда бірнеше каспазаға ұқсас протеаздар бөліп алынды. Осындай жаңалықтар эукариоттық жасушада митохондрияның эволюциялық сақталуын және оның ертедегі альфапротеобактерия ретінде жасуша өлімін тудыру қабілетін анықтауда маңызды рөл атқарады.

Жыныстық көбею

Жыныстық көбею екі негізгі түрде жүзеге асырылады. Бірі – екі түрлі жеке организмдер ядроға үлес қосатын ауткроссинг (гетеротальды жыныстық қатынас), екіншісі – гомотальды жыныстық қатынас немесе өзіндік ұрықтандыру (selfing), онда екі ядро да бір организмнен шығады. А. nidulans-та өзіндік ұрықтандыру ауткроссинг түріндегі жыныстық қатынасқа тән жолдарды белсендіреді, яғни өзіндік ұрықтандыру ауткроссинг жыныстық қатынасы үшін қажетті жолдарды айналып өтпейді, керісінше, осы жолдардың бір организм ішінде белсендірілуін қажет етеді. Гаплоидты ядролардың қосылуы клистотеция деп аталатын репродуктивтік құрылымдарда жүреді, онда диплоидты зигота мейозға бөлініп, гаплоидты аскоспораларды құрайды.

Фармацевтикалық зерттеулерде қолдану

Анидулафунгин – эхинокандин В субкласының жартылай синтетикалық липопептидті саңырауқұлаққа қарсы дәрісі, ол A. nidulans var. echinulatus штаммы A 32204-тің ферментация өнімінен туындаған, 1974 жылы Германияда ашылған. Эхинокандиндер саңырауқұлақтың жасуша қабырғасын глюкан деп аталатын маңызды құраушының синтезін тежеу арқылы тұрақсыздандырады, бұл 1,3 β глюкан синтетаза ферментінің бәсекелеспейтін ингибициясы арқылы жүзеге асырылады.