Кіріспе
Австралиялық генерал, генерал-майор Джордж Алан Вази (29 наурыз 1895 – 5 наурыз 1945) – Австралия армиясының офицері. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде генерал-майор шеніне көтерілді, ал 1945 жылы Кэрнс маңындағы ұшақ апатында қаза тапты. Кәсіби әскери, Вази 1915 жылы Дантрондағы Корольдік әскери колледжді бітірді және Австралия императорлық күштерінің құрамында Батыс майданында қызмет етті, осы қызметі үшін «Еңбегі үшін орден»мен марапатталды және екі рет құрметті түрде еске алынды. Шамамен жиырма жыл Вази майор шенімен қызмет етті, Австралияда және Үндістан армиясында штабтық лауазымдарда болды. 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, генерал-лейтенант сэр Томас Блейми Вазиді 6-шы дивизия штабына тағайындады. 1941 жылдың наурыз айында Вази Грекия шайқасы мен Крит шайқасында басшылық еткен 19-шы жаяу әскер бригадасына қолбасшылық етті. 1942 жылы Австралияға оралғаннан кейін Вази генерал-майор болып тағайындалды және Бас штаб бастығының орынбасары болды. 1942 жылдың қыркүйегінде ол 7-ші дивизияға қолбасшылық етті, Кокода жолындағы науқанда және Буна-Гона шайқасында жапондықтармен күресті. 1943 жылы ол Жаңа Гвинеядағы екінші жорығына шықты, 7-ші дивизияны Наджабқа түсіруде және одан кейінгі Финистерь жорығында басқарды. 1944 жылдың ортасына қарай оның денсаулығы нашарлап, Австралияға эвакуацияланды, біраз уақытқа дейін өміріне қауіп төнді. 1945 жылдың басында ол 6-шы дивизияға қолбасшылық етуге жететіндей жағдайға келді. Жаңа қолбасшылыққа ұшып бара жатқанда, ол мінген RAAF Lockheed Hudson ұшағы теңізге құлап, барлық жолаушылары қаза тапты.
Major General George Alan Vasey, (29 March 1895 – 5 March 1945) was an Australian Army officer. He rose to the rank of major general during the Second World War, before being killed in a plane crash near Cairns in 1945. A professional soldier, Vasey graduated from Royal Military College, Duntroon in 1915 and served on the Western Front with the Australian Imperial Force, for which he was awarded the Distinguished Service Order and twice Mentioned in Despatches. For nearly twenty years, Vasey remained in the rank of major, serving on staff posts in Australia and with the Indian Army. Shortly after the outbreak of Second World War in September 1939, Lieutenant General Sir Thomas Blamey appointed Vasey to the staff of the 6th Division. In March 1941, Vasey took command of 19th Infantry Brigade, which he led in the Battle of Greece and Battle of Crete. Returning to Australia in 1942, Vasey was promoted to major general and became Deputy Chief of the General Staff. In September 1942, he assumed command of the 7th Division, fighting the Japanese in the Kokoda Track campaign and the Battle of Buna Gona. In 1943, he embarked on his second campaign in New Guinea, leading the 7th Division in the Landing at Nadzab and the subsequent Finisterre Range campaign. By mid 1944, his health had deteriorated to the extent that he was evacuated to Australia, and for a time was not expected to live. By early 1945 he had recovered sufficiently to be appointed to command the 6th Division. While flying to assume this new command, the RAAF Lockheed Hudson aircraft he was travelling in crashed into the sea, killing all on board.
Ерте өмір
Джордж Алан Вази 1895 жылғы 29 наурызда Виктория штатының Малверн-Ист қаласында, адвокат Джордж Бринсден Вази мен оның әйелі Элис Изабель (қыз фамилиясы МакКатчон) отбасында алты баланың үшіншісі болып дүниеге келді. Әкесі де Джордж Вази болғандықтан, Джордж Алан Вазидің отбасы оны әрдайым Алан деп атады. Ол Мельбурн қаласындағы Камбервелл грамматикалық мектебінде және Уэсли колледжінде оқыды, оның сыныптастары Роберт Мензиз және Эдвард Джеймс Милфорд болды. Уэслиде Вази Австралия армиясының кадеттері қатарында қызмет етіп, екінші лейтенант шеніне жетті. 1913 жылы ол Канберрадағы Корольдік әскери колледжге (Дантроун) түсті. Оның курсының 33 түлегінің тоғызы Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты. Алтысы кейін генерал болды: Лесли Бивис, Фрэнк Хортон Берриман, Уильям Бриджфорд, Джон Чапман, Эдвард Джеймс Милфорд және өзі Вази. 1914 жылдың тамызында басталған соғыс оның курсын 1915 жылдың маусым айында мерзімінен бұрын бітіруге себеп болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Вази Тұрақты әскери күштердің (кәсіби армияның) лейтенанты болып тағайындалды және Австралия императорлық күштеріне (АИФ) қосылды. Ол 2-ші дивизияның артиллерия бөліміне жіберілді және 1915 жылдың желтоқсанында Мысырға жол тартты. 1916 жылдың наурыз айында 2-дивизия Францияға көшті, онда Вази тамыз айында капитан болып тағайындалды және қарашада 13-ші далалық батареяға қолбасшылық етті. 1917 жылдың ақпан айында Вази бригадир генерал Джеймс Каннанның 11-ші жаяу әскер бригадасына стажер штаб капитаны ретінде жіберілді. 1917 жылдың тамызында Вази 11-ші жаяу әскер бригадасының бригад майоры болды, генерал Каннан оны жоғары бағалады. Бригада генерал-майор Джон Монаштың 3-дивизиясының құрамына кірді, Мессин және Пасшендейл шайқастарында қатысты, осы шайқастар үшін Вази 1917 жылдың қыркүйегінде майор болып тағайындалды және "Еңбегі үшін орден"пен марапатталды. Оның ұсынымында былай делінген: 1918 жылдың шілдесінде Вази штаб офицері (GSO3) ретінде 3-ші дивизия штабына тағайындалды, бірақ бұл тағайындама қысқа ғана болды; 11-ші жаяу әскер бригадасындағы оның ізбасары жараланды және Вази бұрынғы лауазымына қайта оралды. Осылайша, ол 1918 жылдың тамызында Амиенді қорғауға, Амиен шайқасына және қыркүйекте Гинденбург шебіне шабуылға қатысты. Ол екі рет құрметті мақтау қағазында аталды. 1919 жылдың 14 қыркүйегінде Австралияға аттанғанға дейін ол 3-ші дивизияның GSO2 қызметін атқарды.
In July 1918 Vasey was assigned to 3rd Division Headquarters as a staff officer (GSO3) but this appointment was brief; his successor at the 11th Infantry Brigade was wounded and Vasey returned to his former post. As such, he participated in the defence of Amiens, the Battle of Amiens in August 1918 and the attack on the Hindenburg Line in September. He was also twice Mentioned in Despatches. He served for a time as GSO2 of the 3rd Division before embarking for Australia on 14 September 1919.
Соғыс аралығы
Васи ПМФ-қа оралды, онда ол лейтенант шеніне ие болды, ал құрметті шені – майор еді. Армиядағы болашағына көңілі толып, түнгі сабақтардан кейін ол бухгалтер ретінде біліктілік алды. 1921 жылдың 17 мамырында ол Гленройдағы Англия шіркеуі Сент-Мэтьюде Джесси Мэри Хальбертқа үйленді. Олар Виктория штатының Кью қаласында Соғыс қызметіне қарызбен үй сатып алды. Васи Австралия мен Үндістанда түрлі штабтық қызметтер атқарды. 1928 жылдан 1929 жылға дейін ол Бернард Монтгомери оқытушы болған Үндістанның Кветта қаласындағы Штаб колледжіне оқуға түсті. 1934 жылдың қазан айында ол қайтадан бригада командирі болып тағайындалды. 1-ші Үндістан дивизиясы штабында GSO2 қызметін қысқа ғана атқарғаннан кейін, оның Үндістандағы соңғы қызметі 1936 жылдың сәуірінен 1937 жылдың наурызына дейін бригада командирі болды. 1934 жылдың қарашасына қарай оның негізгі шені капитан еді, бірақ майордың мерзімдік және жергілікті шенін иеленгенімен, ол 1935 жылдың 1 наурызына дейін майордың негізгі шеніне көтерілген жоқ. Вази 20 жылға жуық майор болғаннан кейін, 1937 жылдың 12 мамырында, ақыры подполковник шеніне ие болды, бірақ ол тек 1939 жылдың 2 қарашасында ғана негізгі шенге көтерілді. Мұндай жағдай сирек кездеспесе де, ол тұрақты офицерлер арасында әділетсіздік пен наразылық тудырды, олар жылдам жоғарылаған CMF офицерлерімен тең дәрежеде болды.
Таяу Шығыс және Грекия
1939 жылы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай генерал-лейтенант сэр Томас Блэй Вейсиді 6-шы дивизияға өзінің көмекші генерал-адъютанты және генерал-квартирмейстері (AA&QMG) ретінде тағайындады, бұл дивизияның аға логистикалық штаб офицері болды. Ол екінші АИФ VX9 тізімдік нөмірін алды. Вейси 1939 жылдың желтоқсан айында дивизияның алдыңғы отрядының командирі ретінде Палестинаға аттанды. Гавин Лонг Вейсидің "қатты жанданушы, белсенді, еңбекқор, сырттан кербез, тіке сөйлейтін болғанымен, іштей терең сезімтал, тіпті романтикалық жарасы бар екенін" атап өтті. Ол әкімшілік штабқа басшылыққа тағайындалса да, оның ішінде австралиялық әскерлерді командир ретінде жетектеуге деген құштарлығы күшті болды. 1941 жылдың қаңтар айында Тобрукты басып алғаннан кейін ол Фрэнк Берриманды GSO1 лауазымына алмастырды. 1941 жылдың наурыз айында Вейси уақытша бригадир болып тағайындалды және Хорас Робертсонның медициналық себептермен Австралияға қайтқаннан кейін 6-шы дивизияның 19-шы жаяу әскер бригадасының құрамына басшылық етті. Ол Грекияда Vevi шайқасында жеңіліске ұшырады. Вейсидің солдаттарына берген нұсқаулары оның әдеттегі стильінде болды: "Міне, сендер осындасыңдар, осында қаласыңдар! Егер бір неміс солдат сіздердің және келесі бекетіңіздің арасына өтсе, мылтығыңды кері бұрып, оны түбінен атып өлтіріңдер!" 19-шы жаяу әскер бригадасы Критке эвакуацияланды, онда Крит шайқасында күресті. Вейси Криттегі қызметі үшін мақталып, Египетке эвакуацияланған соңғылардың бірі болды, бірақ шамамен 3000 австралиялық тұтқынға алынды. Бұл ауыр жеңіліс болғанымен, Вейсидің көрсеткен өнері ерекше деп есептелді; ол Британ империясы орденінің командирі (CBE) болып тағайындалды, DSO орденіне қосымша тағайындалды және кейіннен Грек соғыс кресімен марапатталды.
Папуалық науқан
1941 жылдың желтоқсан айында Вази Австралияға оралып, 1942 жылдың 1 қыркүйегінде генерал-майор шенімен Отандық күштер штабының бастығы болды. 46 жасында ол бір кезде Австралия армиясының ең жас генералы атанды. Оның жаңа басқаруының міндеті – Австралиядағы армияны даярлау және ұйымдастыру болды, бұл міндет Жапонияның соғысқа қатысуымен өте маңызды болды. 1942 жылдың наурыз айында Вази генерал-майор Эдмунд Херринг пен бригадалық генерал Клайв Стилмен бірге Армия министрі Франк Фордқа 50 жастан асқан барлық офицерлерді дереу зейнеткерлікке шығарып, генерал-майор Хорас Робертсонды Бас қолбасшы етіп тағайындау туралы ұсыныс жасады. «Генералдардың бүлігі» Бламейдің Таяу Шығыстан Бас қолбасшы ретінде оралып келе жатқаны туралы жақсы жаңалықпен тоқтатылды. Оралғаннан кейін болған қайта ұйымдастыру кезінде Бламей Вазиді Бас штабтың орынбасары (DCGS) қызметіне тағайындады. Екеуі тығыз жұмыс істеді, Вази Бламейдің бұйрықтарын дала командирлеріне жеткізді. Сент-Люсияда (Квинсленд) Advanced Land Headquarters (Landops) құрылғаннан кейін Вази ондағы жетекші операциялық штаб офицері болды. 1942 жылдың қыркүйегінде Бламей 6-дивизияны Папуаға Кокода жолындағы жапондықтардың шабуылын тоқтатуға жөнелтті. Ол Порт-Морсбиде Жаңа Гвинея күштерінің және I корпустың қолбасшысы генерал-лейтенант Сидни Роуэллге барып, дивизияны кімнің басқаруын қалатынын сұрады. Роуэлл Вазиді таңдады, сондықтан Вази 6-дивизияның командирі болды және DCGS қызметінен Берриманмен ауыстырылды. Сол айдың соңында генерал Дуглас Макартур мен премьер-министр Джон Кертин Бламейге Жаңа Гвинея күштеріне жеке басшылық етуді бұйырды. Даудан кейін Бламей алдымен Роуэллді, оны Херрингпен ауыстырды, содан кейін 7-дивизияның генерал-майоры Артур «Табби» Алленді қызметтен босатыды. 27 қазанда Вази Алленді алмастыру үшін Майолаға ұшты. Вазидің басшылығымен 7-дивизия 2 қарашада Кокоданы қайта басып алды. Олар Папуаның солтүстік жағалауына қарай жылжыды, бірақ жапондықтар оларды соңғы мақсатына жетпей тоқтатты. Дивизия Буна маңында қанды шайқасқа түсуге мәжбүр болды және генерал-лейтенант Роберт Л. Эйхелбергер басқаратын американдық әскерлермен бірлесіп, жапондықтарды жеңіп, Гонаны басып алды. Науқаннан кейін 7-дивизия Австралияға оралды. Сайындар Атертон таулы аймағындағы жаттығуларға қайта жиналғанға дейін демалысқа шықты. Вази Мельбурнге демалысқа кетті, бірақ безгекке шалдыққандықтан Хайдельберг әскери госпиталіне жатқызылды.
Жаңа Гвинеялық науқан
1943 жылдың шілдесіне қарай 7-дивизия Порт-Морсбиге қайта оралды. Васей Нью-Гвинеядағы әуе командирі, АҚШ-тың 5-ші әуе күшінің генерал-майоры Эннис Уайтхедпен келісімдерді жасау үшін ұшып келді. Криттегі тәжірибесінен шабыттанған Васей десантшыларды пайдалануды ұсынды және бастапқыда берілген батальонның орнына толық полк беру үшін жоғары жақтағыларына қысым жасады. Жаңа науқан 1943 жылдың 5 қыркүйегінде керемет түрде басталды: АҚШ-тың 503-ші парашюттік жаяу әскер полкі Маркхэм аңғарындағы Наджаб әуежайын басып алу үшін күндіз парашютпен түсірілді. Көп ұзамай олар Уодан құрлықпен жылжыған австралиялық және папуалық әскерлермен, содан кейін әуемен жеткен 7-дивизияның 25-ші жаяу әскер бригадасымен күшейтілді. 25-ші жаяу әскер бригадасы Маркхэм аңғары бойымен төмен жылжып, 16 қыркүйекте Лэйге кірді. Содан кейін дивизия Маркхэм аңғарынан жоғары және Раму аңғарынан төмен жылжыды. Одан кейін бірқатар операциялар жүргізілді. Біріншіден, 2/6 тәуелсіз ротасының коммандостары 19 қыркүйекте Каяпит шайқасында Каяпитті басып алды. Васей 21 қыркүйекте Пайпер Кьюб ұшағымен сол жерге ұшып барды, одан кейін бригадир Иван Догерти басқаратын 21-ші жаяу әскер бригадасы келді. 21-ші жаяу әскер бригадасы Гусапқа, содан кейін Думпуға жылжыды, онда Васей 10 қазан күні штабын құрды. Соңында, ол Финистерр тауларына қарай жылжыды, бірақ логистикалық қиындықтар оны тоқтатты. Финистерр тауларындағы науқанда 7-дивизия Шагги қырқасын басып алып, Мадангқа қарай таулар арқылы жылжыды.
Өлім және мұра
Жетістіктерге қарамастан, Вази екі рет жоғарылаудан бас тартылды. 1943 жылдың қарашасында генерал-лейтенант Ивен Маккейдің Үндістанға жоғарғы комиссар болып тағайындалуы және генерал-лейтенант Лесли Морсхедтің Жаңа Гвинея күштері мен Екінші армияға қолбасшылық етуі туралы хабарлама II корпус тағы бір бос орынды тудырды, ол Вазидің бұрынғы қарсыласы Франк Берриманмен толтырылды. Содан кейін 1944 жылдың ақпанында генерал-лейтенант сэр Эдмунд Херрингтің Виктория Жоғарғы сотының бас судьясы болып тағайындалуы I корпус тағы бір бос орынға себеп болды, онда генерал Блэми Вази мен генерал-майор Стэнли Савиджиді ұсынды, бірақ соңғысын жақсы көріп ұсынды. Армия министрі Франк Форд Блэмидің ұсынысын сұрады, бұл өте ерекше жағдай еді, және кімнің жоғары офицер екенін білгісі келді. Савиджи Вазиден жоғары екенін естіген соң, Артур "Табби" Аллен немесе Джеймс Каннан сияқты емес болса да, ол наразылығын қайтарды. Генерал Дуглас Макартур Вазидің орнына тағайындалуын "ақылға сыймас" деп санады. Блэми Вазиге деген сенімін жоғалтпады; әлеуметтік іс-шарада Вази туралы пікірін сұрағанда, Блэми оны бөлменің арғы жағына шақырды. "Мырзалар мен ханымдар, - деді Блэми, - міне, менің идеалды жауынгерлік қолбасшым". Блэми Вазидің денсаулығына алаңдады. Вази көп ішіп, 1944 жылдың ақпанында тері ауруымен Жаңа Гвинеяда, 1944 жылдың наурыз айында Аустралияда тыныс алу жолдарының инфекциясымен ауруханаға жатты. 1944 жылдың маусымында ол безгекпен және жедел шеттік нейропатиямен ауыр сырқаттанды, және біраз уақытқа дейін оның өміріне қауіп төнді. Ауруханадағы 7-дивизияның сарбаздары медбикелерден оның жағдайы туралы үнемі сұрап отырды. Олар оны "Қанды Джордж" деп атады, оның қаза болғандар саны үшін емес, сүйікті сөзі үшін, ал Вазидің адамгершілігі мен командалық стилі оның сарбаздарының зор адалдығын тудырды. "Жетінші дивизияның иесі - Вази, - деп жазды Мельбурн журналисі, - бірақ дивизиядағы әрбір адам Вазидің иесі екеніне сенеді". Вази бірте-бірте жазылып кетті. 1944 жылдың қазанында Блэми Вази төрағалық ететін, Корольдік әскери колледждің болашағы және штаб офицерлерінің оқытылуы мен білімі туралы есеп беруге міндеттелген Соғыстан кейінгі армия жоспарлау комитетін құрды. Вази 20 мың адамнан тұратын кеңейтілген тұрақты армияны қажет етті. Оның есебінде Дунтрондағы курсты кәсіби және академиялық тұрғыдан жоғары білім беру деңгейіне дейін тереңдету ұсынылды. Есептегі ұсыныстар үкімет тарапынан қабылданбады немесе қолдау көрсетілмеді, бірақ болашаққа бағыт көрсетті, онда армия кәсібилікке көбірек ұмтылатын болады. Армияның медициналық комиссиясы Вазиге "А" бағасын бергеніне қарамастан, оның физикалық жағдайына күмәнданып, Блэми оны 6-дивизияға қолбасшылыққа тағайындады, ол сол кезде Айтапе-Уэвак операциясында болды. Вази жаңа қызметіне бару үшін солтүстікке ұшып кетті. Вази сапарлаған RAAF Lockheed Hudson A16 118 ұшағы 1945 жылдың 5 наурызында RAAF Archerfield станциясынан түстен кейін ұшып қозғалды. Квинсленд жағалауын сол кезде қиратып жатқан циклонға байланысты, ұшақ Кейнс әуежайына жетпей, Барон өзенінің аузынан солтүстікке қарай Мачанс жағасынан теңізге құлады. Вази апатта барлық жолаушылармен бірге қаза тапты. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста генерал сэр Сирил Бруденелл Уайттан (1940 жылы басқа Хадсон ұшағының апатында қайтыс болған), генерал-лейтенант Генри Уинтерден және генерал-майор Руперт Даунстен (Вазимен бірге ұшақ апатында қайтыс болған) кейін қайтыс болған төртінші австралиялық офицер болды. Вазидің өз адамына деген қамқорлығы одан кейін де жалғасты. Джесси соғыс жесірлері гильдиясын құрды және 1966 жылы қайтыс болғанға дейін оның президенті болды. Осылайша, "Джордж Вазидің соғысының мұрасы - Австралияның мейірімді қоғамы". Әскери қолбасшы ретінде Вази тұрақты офицердің "жауынгерлік қолбасшы" бола алатынын және тек қана білікті штаб офицері емес екенін көрсетті. Вази Австралия армиясының соғыстан кейінгі кезеңін жеделдетіп, тұрақты сарбаздар басымдылық ететін кәсіби күшке айналдырды. Тарихшы Дэвид Хорнер былай деп жазды: "Оның командалық қабілеті, жаңалықтарды ойлап табу және қиялы ғана емес, сонымен қатар қиын жағдайда да керемет басшылық қасиеттерін көрсетті. Вази тек техникалық білімімен ғана емес, сонымен қатар үлгі-өнеге, мінез-құлық және өз адамына шынайы қамқорлықпен басшылық етті". Бүгінде Вазидің құжаттары Австралияның Ұлттық кітапханасында, ал оның ордендері Австралия соғыс мемориалында сақталады, оның портреті де сонда. Оның өлімінен үш күн өткен соң соңғы "Есімдер тізімі" жарияланды. Малгрейв округінің кеңесі (Кейнс) Тринити-Бичтегі жағажайды Вазидің құрметіне "Вази жағажайы" деп атады және апатта қаза болған барлық он бір қызметкерді еске алу үшін кірпіш қабырғаға орнатылған тақта орнатты.