Кіріспе
Тарзан сияқты кейіпкерлерді сипаттау үшін қолданылатын термин. Тарзандық (француз тілінде: Тарзанид) – француз Франсис Лакассен жасаған термин, ол Тарзаннан шабыттанған комикс кітаптардағы кейіпкерлерді сипаттау үшін пайдаланылады. Тарзандық кейіпкер физикалық ептілігімен Тарзанға ұқсайды, оның ішінде джунглидегі қаһармандық өмір, жануарларды түсіну және олармен тіл табысу қабілеті, жоғалған цивилизациялармен байланыс және табиғатпен күресуге дайындықпен үйлесім тапқан батылдық бар. Мұндай кейіпкерлерді құру 1912 жылы әдебиетте пайда болғаннан бергі Тарзанның жетістіктерімен байланысты болуы мүмкін, бұл 1929 жылы күнделікті комикстердің жарыққа шығуымен аяқталды, ол белгісіз ортаның тартымдылығын, қаһарманның архетиптік қасиеттеріне деген қажеттілікті және оның танымалдылығын біріктіретін жанрдың дамуына жол ашты. Тарзандық Тарзанның іс-әрекеттерінің жолын ұстанады, бірақ әртүрлі батырларды, әйелдер мен еркектерді қамтиды, олар халықтың ой-қиялындағы джунгли стереотипін құрайтын элементтер жиынтығында орналасқан оқиғаларға бейімделген, оған Африка джунглилерінен басқа Амазонка джунглилері және тіпті полярлық аймақтардағы ерекше джунглилер де кіреді.
Этимологиясы мен ерекшеліктері
"Тарзанид" терминін француз әдеби сыншысы Фрэнсис Лакассен жасаған, ол маймыл адам туралы үш кітаптың авторы: "Тарзан: жеңімпаз миф, кемсінтілген миф" және "Тарзан жырлары" (2000). Ол көптеген көршілес тайпалар тарапынан құрметке ие және жиі жоғалған өркениеттерді табады. Португал тіліндегі "Tarzânico" нұсқасы да осылай. "Тарзанид" және "Тарзаниди" терминдері франко-бельгиялық және итальяндық туынды кейіпкерлерге қатысты қолданылса, Wiktionary дерегінше, "Тарзандық" сөзі жабайы, ормандық өмір салтын білдіреді.
Алғашқы көріністері
1928 жылы шыққан Тарзан комикстерінің табысы (оларды "жунгли әйелдері" деп те атайды). Осы туындылардың кейбіреулері 1931 жылы тәуелсіз жобаларға айналды. Жазушы Джерри Сигел, кейіннен Суперменнің авторларының бірі болғанымен, сол кезде әлі де орта мектепте оқып жүрген ол, Гленвилл орта мектебінің газеті "The Torch" үшін Тарзан пародиясын жасады, ал қалғандары кәсіби мақсатта жасалды. 1933 жылы филиппиндік суретші Франсиско Рейес және комикстер жазушысы Педрито Рейес Тарзанның бірінші көшірмесі – Кулафуды жасады. 1934 жылы Алекс Реймонд Бак Роджерс және Тарзанмен бәсекелесу үшін "Flash Gordon" және "Jungle Jim" комикстерін жарыққа шығарды. Алайда Джим "Жангалдың патшасы" емес, Азияның джунглилерінде оқиғалар бастан кешіретін аңшы еді. Серияның басында Зоби, орман баласы кейіпкері болды. 1936 жылы "Timely Comics" (қазіргі "Marvel Comics") "Ka Zar" журналының алғашқы нөмірін шығарды, онда басты рөлде Бельгиялық Конгода арыстан Зармен бірге өскен жас Дэвид Рэнд болды. 1938 жылы Киогаға "Жайлаудың шоқысы" сериясы берілді, оның кейіпкерін Герман Брикс сомдады, ол 1935 жылы түсірілген "Тарзанның жаңа оқиғалары" фильмінде де Тарзан рөлін ойнаған еді. "New Comics" журналының бесінші санында (1936 жылғы маусым) Гомер Флемингтің Солтүстік-Шығыс Үндістанда оқиғалар бастан кешіретін Сандор кейіпкері таныстырылды. 1937 жылы Уилл Эйснер мен Джерри Айгер "Джунгли патшайымы" Шинаны, ең танымал "жунгли қыздарының" бірін жасады. Шина бұл архетиптің алғашқы өкілі болмаса да, 1904 жылы У.Х. Хадсонның "Жасыл сарайлар: тропикалық орманның романсы" кітабында "Рима Джунгли қызы" кейіпкері пайда болған. Шина леопард терісінен тігілген бикини киген алғашқы "жунгли қызы" болды, бұл кейіннен клишеге айналды, сонымен қатар ол 1942-1953 жылдар аралығында "Fiction House" баспасынан шыққан және 1974 жылы "DC Comics" баспасынан жарық көрген өзінің комиксіне ие болған алғашқы қаһарман болды. 1940 жылы "Fiction House" "Жұңғар патшасы Каанганың" оқиғаларын жариялай бастады. Каанга мен Шинадан басқа, "Fiction House" баспасы "Jungle Stories" журналында "Ки Гор" кейіпкерін де жариялаған еді. 1941 жылы "Republic Pictures" Африкада әкесі тәрбиелеген жас Нёка Мередит (Франсис Гиффорд) туралы "Жангел қызы" сериалын шығарды. Студия Эдгар Райс Берроуздың романынан атау алған, алайда оқиға мен кейіпкер студияның өзінде жасалған. Келесі жылы студия "Нёканың қауіп-қатері" атты жаңа ситкомды шығарды, онда Нёканың тегі Гордон болып өзгертілді және оны Кей Олдридж сомдады. Гаитилік Андре ЛеБланк бразилиялық "жунгли қызы" Морена Флорт жасады, ол күнделікті комикстерде және "Capitão Atlas" комиксінде жарияланды, бұл радио шоу үшін жасалған "Jungle Jim" сияқты бразилиялық аңшы. ЛеБланк Ли Фолк жасаған тағы бір орман батыры – "Фантомның" авторы Си Барридің көмекшісі болды. 1949 жылы актер Стив Ривз "Кимбар джунгли" телесериалының пилоттық эпизодында ойнады, бірақ жоба мақұлданбады. 1950 жылдары "Fiction House" баспасынан Тарзанға ұқсас кейіпкерлерді салған екі суретші – Джон Селардо (Каанганың оқиғаларын суреттеген) және Боб Лабберс (Камилланың оқиғаларын суреттеген) Тарзан комикстерінде жұмыс істеді.
Sheena was the first "jungle girl" to wear a leopard skin bikini, which would soon become a cliché, and was also the first heroine to get her own comic book, published by Fiction House between 1942 and 1953. and a regular series in 1974, by DC Comics, and even appeared in three episodes of the cartoon Super Friends. In 1940, Fiction House started publishing the stories of "Kaanga, Jungle King" Besides Kaanga and Sheena, Fiction House had already published, in the pulp magazine Jungle Stories, the character "Ki Gor". In 1941, Republic Pictures released the film serial Jungle Girl, about young Nyoka Meredith (Frances Gifford), raised in Africa by her father. The studio used a title from a novel by Edgar Rice Burroughs, however, the story and character were created by the studio. The following year it released a new sitcom, Perils of Nyoka, this time, Nyoka had her last name changed to Gordon and was played Kay Aldridge. The Haitian Andre LeBlanc creates the Brazilian jungle girl Morena Flor, published in daily comic strips and in the comic book of Capitão Atlas, a kind of Brazilian hunter similar to Jungle Jim created for a radio show. LeBlanc was Sy Barry's assistant on another jungle hero: The Phantom, created by Lee Falk. In 1949, actor Steve Reeves starred in the pilot episode of the TV series Kimbar of the Jungle, however, the project was not approved. In the 1950s, two artists who drew Tarzanesque heroes from Fiction House would work on Tarzan comic strips: John Celardo (who illustrated stories starring Kaanga) and Bob Lubbers (who illustrated stories featuring Camilla).
Қара тарзандар
1947 жылы қара нәсілді адамдардың комикстерде бейнеленуіне (әсіресе Африкадағы батырлар туралы оқиғаларда) алаңдаған афроамерикалық журналист Орин С. Эванс All Negro Comics комиксін жасады, оны қара нәсілді аудиторияға бағыттап, өндіріспен және режиссурамен айналысты (1910-1950 жылдар аралығындағы «нәсілдік» фильмдер мен 1970 жылдардағы Blaxploitation фильмдері сияқты). Осы комиксте Ориннің інісі Джордж Дж. Эванс-младший БҰҰ қызметіндегі афроамерикалық ғалым Арыстан Адамды жасады. Ол Африканың Алтын жағалауына жіберілгенде уран кеніне тап болады және кені жаман қолға тиеді деп қорқып, оны қорғауға бел буады, соның салдарынан қара Тарзанға ұқсас кейіпке айналады. Бар күш-жігеріне қарамастан, комикс тек бір ғана санымен шектелді. Бұл қара Тарзанды жасауға жасалған алғашқы әрекет емес; 1945 жылы афроамерикалық Мэтт Бейкер де Golfing/McCombs Publisher's Crown Comics комиксінің үшінші саны үшін мұндай кейіп жасаған. Бесінші санының мұқабасында Вуда ақ нәсілді адам ретінде бейнеленген (дегенмен, ішкі беттерде ол әлі де қара болған), ал келесі санында Вуда ішкі беттерде де ақ түсті болып суреттелген.
Үндістандық тарзандар
Fiction House 1940 жылы қаңтарда «Jungle Comics» №1 басылымында «Wambi the Jungle Boy» сияқты үнді текті кейіпкерлерді жариялады. Генри Кифердің бірлесіп жасаған Вамби африка және үнді джунглилерінің элементтерін біріктірген джунглиде өмір сүрді. «Jungle Comics»-тен басқа, Вамби жеке комиксінде де жарық көрді. Әйел кейіпкерлердің мысалы ретінде, анонимді автордың туындысы «Jungle Comics» №57 (1944) және Энрико Багнолидің бірлесіп жасаған «Jan of the Jungle» комиксі «Rangers Comics» №42 (тамыз 1948) басылымында жарық көрді. «Buster Brown Comics» №11 (1948) комиксінде алғашқыда Гханга деп аталған, кейін Гунга деп жазылатын кейіпкер пайда болды. Сонымен қатар, үнді-американдық актер Сабу Дастагир Рудярд Киплингтің «Піл баласы» (1937) және «Жұңғақ кітабы» (1942) фильмдерінде Томай мен Могли рөлдерін ойнады, сондай-ақ осы рөлдерден шабыттанған комикс кейіпкеріне айналды: «Сабу, піл баласы» («Red Circle Comics» №4, сәуір 1945) және Уолли Вуд салған суреттерімен «Fox Feature Syndicate» баспасынан шыққан екі комикс саны. 1946 жылы француз комиксі «Fillette» беттерінде Рене Тевенен жазған және Рене Пеллос салған Дурга Рани кейіпкері пайда болды.
1950 жылдары
1950 жылы Аким итальяндық әмиян форматындағы Albo Gioello комиксінде пайда болды. 1991 жылға дейін жарық көрген кейіпкер тек қана джунглиде ғана емес, сонымен қатар «цивилизацияланған әлем» деп аталатын ортақ қылмыскерлермен де күресті, тіпті ол үшін үлкен қалаларда қолданылатын қарапайым киімдер киді. (Тарзанды 1933 жылы «Қорқытсыз Тарзан» сериясында ойнаған актер). Тун’да (нағыз аты Роберт Драм) – Конгода жоғалып кеткен және комикстерде динозаврлар мен тарихқа дейінгі жаратылыстарға тап болған американдық әуе күштерінің ұшқышы, бірақ бюджет қысқартуларының салдарынан бұл элементтер серияда болған жоқ. 1960 жылдары Фразетта Ace Books баспасында жарық көрген Тарзанның әңгімелерінің мұқабаларын суреттеді. 1953 жылы Джо Куберт Торды шығарды, ол Тарзаннан өзгешелігі, өзінің оқиғаларын тарихқа дейінгі дәуірде (дәлірек айтқанда, б.з.б. 1 миллион жылда, палеонтологтардың пікірінше, алғашқы адамдар пайда болған кез – Кватернал кезеңіне сәйкес келеді; бірақ автор поэзиялық еркіндік қолданып, Тордың оқиғаларына динозаврларды қосты). Кейін Куберт Тарзан комикстерін де салған болатын. Сол жылы Atlas Comics (1950 жылдары Marvel қолданған атау) «Жангелдер патшайымы» Лоринаны бейнелейтін комикс-кітапты және «Жангелдер туралы аңыздарды» жарыққа шығарды. Жангел қызы, Жангелдің Жаннысы, сондай-ақ Jungle Action #1 комиксінде пайда болды, ал 8-ші нөмірінен бастап комикс «Жангелдің Жаннысы» деп аталды. 1972 жылы, енді Marvel Comics ретінде, баспа жаңа комикс-кітапты шығарды, оның алғашқы төрт саны Тхарн, Жанна және Лоринаның түпнұсқа комиксте жарияланған оқиғаларының қайталануын қамтыды. 1973 жылы жарық көрген бесінші санында Қара пантераның оқиғалары жарияланды. Жапонияда Джонни Вайсмуллер ойнаған фильмдерден шабыттанған «Бруба» фильмі шықты.
1960 жылдары
1962 жылы бразилиялық актер Уилсон Вианна мексикалық тарзандық Барудың екі фильмінде: «Бару, el hombre de la selva» және «El mundo salvaje de Barú» фильмдерінде ойнады. Бразилия телеарнасында Вианна Капитан Атлас рөлін сомдады. 60-шы жылдардың ортасында бразилиялық басқа баспагерлер де жанрдың табысын пайдаланып, өз тарзандық кейіпкерлерін жасады. Солардың бірі – Хели Отавио де Моура Ласерданың «Editora Outubro» баспасынан шыққан Тарго (кейін Тайка деп аталды). Тарго – Амазонка тропикалық ормандарында (нақтырақ айтқанда, Амазонас штатының Перумен шекарасында, бірақ оның оқиғалары Бразилия платосында да болды) ұшақ апатынан аман қалған жетім бала. Оны жергілікті тайпалар тәрбиеледі. Тарго кейіпкерінің оқиғаларын Хелена Фонсека, Джейме Кортез, Гедеон Малагола, Нико Россо, Родольфо Залла, Моасир Родригес Соарес сияқты суретшілер жасады. Таргоның Тарзан сияқты әйелі Арима, оның інісі Ауричи және ягуардан тұратын отбасы болды. Айтқандай, Тарго аты француз тарзандық комиксінде де қолданылған. Гедеон өзі «Тамбу» деп аталатын тағы бір Тарзанға шабыттанған кейіпкерді жасады және «Gráfica Novo Mundo» үшін Джо Куберттің Tor оқиғаларын жазды. Тағы бір мысал – Пауло Фукуэнің Tarun комиксі, ол «EDREL» баспасының «Magia Verde» комикс кітабында жарық көрді. Комикс суретшісі Эдмундо Родригес Тарзанның анаграммасы – Антар туралы оқиға салды, бұл журнал Тарзан фильмдерінің фотокомикстерін, «Jungle Jim» және басқаларын қамтыды. 1963 жылы Марсель Наварро «Akim» комиксімен бәсекелесу үшін француз кейіпкері Зембланы «Spécial Kiwi» комиксінде пайда етті, тіпті онда «Akim» комиксінің авторларының бірі Аугусто Педраза салған суреттер де болды. Дегенмен, Зембланың оқиғалары пародияға жақын болды, себебі ол арыстанмен өсті және барс терісінен жасалған киім киді, ал оның одақтастары арыстан, жабайы мысық, кенгуру, пигмей және фокусник (Ли Фолктің «Мандраке» кейіпкерінен анық шабыттанған) болды. Кейіпкер 1994 жылға дейін жарық көрді. Тағы бір француздық туындысы – Амазонка орманында туған Yataca, Америкада жиырма саны бойы баяндалған оқиғаларынан кейін, түсініксіз себептермен Африкаға көшті. Оның басты кейіпкері 1926 жылдан 1938 жылға дейін жарық көрген кітаптар сериясында пайда болды. Тарзан сияқты, Бомба да 1949 және 1955 жылдар аралығында фильмдерге бейімделді, оның оқиғалары Оңтүстік Американың ормандарында өрілді. Кейіпкерді 1939 жылғы «Тарзан ұлын табады!» фильмінде Тарзан мен Джейннің асырап алған ұлы Бой рөлінде Джонни Шеффилд сомдады. «Бomba» фильмдер сериясында Бой кітап сериясындағы Тарзанның нағыз ұлы Коракты алмастырды, ал Оңтүстік Америка Африкамен ауыстырылды, 1930 жылдардан қалған көріністер қайта қолданылды.
Қа-Зар мен Шанна
1965 жылы Стэн Ли мен Джек Кирби Тарзан мен Джо Куберттің Тор кейіпкерлерінен шабыдаланып, Ка Зардың жаңа нұсқасын жасады. Зарды – Зәбудың орнына арыстан етіп, Кевин Пландер үшін Дэвид Рэндті сомдады. 1973 жылы Marvel Comics тағы бір джунгли қызы – Шаннаны шығарды, оның жеке комиксі тек бес нөмірге созылды, бірақ ол Ка Зардың (кейіннен оған үйленген) комиксінде, Тарзанға ұқсас әңгімелерде пайда бола берді. Солтүстік Америка нарығы үшін жасалған бірнеше Тарзанға ұқсас кейіпкерлер осы елде авторлық құқығы жоқ. Бұл 1950-ші жылдардың ортасында Комикс кодексінің енгізілуіне байланысты, бірнеше баспагерлер жабылып, Эдгар Райс Берроуздың мұрагерлері мен The Walt Disney Company сияқты компаниялар кейіпкерлеріне құқықтарды жаңартпады. Тарзан да 2001 жылы авторлық құқығы жоқ болды, бірақ оған дейін кейбір авторлар оны өз шығармаларында пайдаланған. 1990 жылдардың ортасынан 2000 жылдардың басына дейін бұл кейіпкер Бэтмен, Супермен және Хищникпен бірге ресми кроссоверлерде пайда болды. 1999 жылы комикс жазушысы Уоррен Эллис пен суретші Джон Кассадей «Planetary» сериясы үшін бірнеше пульт стиліндегі кейіпкерлерді жасады. Кевин Сак, Лорд Блэксток (Тарзан әкесінен мұраға алған Лорд Грейстоун атағына сілтеме) және 2000 жылы Алан Мур «The League of Extraordinary Gentlemen» романында Тарзанның нұсқасын пайдаланды, бірақ оның есімі серияда ашылмады. 2005 жылы Шанна комикс суретшісі Фрэнк Чо жасаған шағын серияда пайда болды, ол сонымен қатар өзінің «Джана» атты джунгли қызын жасады, ол Dynamite Entertainment баспасынан шыққан «Jungle Girl» шағын сериясында жарияланды (авторлық құқығы жоқ кейіпкерлерді басып шығарумен танымал). 2006 жылы Marvel Comics түпнұсқа Ка Зарды «All New Official Handbook of the Marvel Universe A to Z» комиксінің алтыншы нөмірінде Marvel Universe-тің ажырамас бөлігі деп мойындады. Алайда, кейіпкер жаңа оқиғаларда пайда болған жоқ (мысалы, түпнұсқа Адам отшамыры сияқты). 2007 жылы «Шина, Джунглидің патшайымы» Devil's Due Digital баспасынан бес нөмірлік шағын серия ретінде жарық көрді, сценарийін Стивен Э. де Соуза (Брюс Уиллис фильмінің «Die Hard» сценарийімен танымал сценарийші), суреттерін Мэтт Мерхофф, ал мұқабаларын Джо Джуско, Никола Скотт, Хари Рэндольф және Тим Сили жасады. 2010 жылдың басында Devil's Due Digital Шинаның цифрлық материалдарын таратуды бастады. 2008 жылы комикс жазушысы Алекс Мир мен суретші Алекс Генаро «Валькирия» комиксін шығарды. 2011 жылы Dynamite Entertainment «Жуңғар иелері» комиксін жариялады, және ол авторлық құқығы жоқ болғанымен, Тарзан атауын атауларда рұқсатсыз пайдалануға болмайды. 2015 жылы Dynamite 2016 жылы «Lords of the Jungle» деген атпен шыққан Тарзан мен Шинаның кроссоверін жариялады. Компания сонымен қатар 2017 жылы комикс жазушылары Маргарита Беннетт пен Кристина Трухильо және суретші Моритаттың Африка орнына Амазонкада оқиғасы өтетін жаңа Шина сериясын жариялады. 2023 жылдың шілдесінде Antarctic Press «Джунгли комикс» журналының өз нұсқасында «Валькирия» кітабын жариялайтынын хабарлады.