Баку метросы: тарихы, құрылысының бастауы 1930-жылдарға дейін барып жетеді. Мұнай өндірісінен қаланың өсуі, халық санының миллионға желуі метро құрылысын қажет етті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Баку қаласындағы жылдам көлік жүйесі, Әзірбайжан.
Rapid transit system in Baku, Azerbaijan
Тарих
Ресей империясының соңғы онжылдықтарында Каспий теңізінде мұнайдың табылуы Баку портын үлкен мегаполиске айналдырды. 1930 жылдары қала Әзербайжан КСР-нің астанасы және Советтік Кавказдың ең ірі қаласы болды. Жылдам транзиттік жүйеге қатысты алғашқы жоспарлар 1930 жылдарға қарай қала құрылысының жаңа бас жоспары қабылдануымен жасалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін халық саны миллионнан асып, метро жүйесін салу үшін совет заңнамасының талабы орындалды. 1947 жылы Совет Министрлер Кабинеті құрылысын рұқсаттайтын декрет шығарды, ол 1951 жылы басталды. 1967 жылдың 6 қарашасында Октябрь революциясының 50 жылдығына орай алғашқы 6,5 шақырымдық жол мен депо ашылғанда Баку метрополитені Совет Одағының бесінші жылдам транзиттік жүйесіне айналды. Қаланың ерекше ландшафтының арқасында Баку метрополитені кеңестік типтік «үшбұрыш» құрылымын пайдаланбады, оның орнына Баку теміржол вокзалының орталығында қиылысатын екі эллипстік желі болды. Бір желі қаланың оңтүстік-батыс шетінен басталып, солтүстік-шығыс бағытында қаланың солтүстік шетіндегі тұрғын аудандарды басып өтіп, содан кейін оңтүстік-шығыс және оңтүстік шетке дейін иреліп созылатын болды. Бұл үш кезеңде іске қосылды: Ульдуз (1970) және Нефтчилер (1972), содан кейін Ахмедли (1989) және ақырында Хази Асланов (2002) станциялары бірінші желіні аяқтады. Сонымен қатар, 1970 жылы Бакмилдегі депода салынған станцияға қосымша желі ашылды. Екінші желі Каспий теңізінің жағалауымен Хази Аслановтан Бакудің өнеркәсіптік аудандары арқылы өтіп, Баку теміржол терминалында бірінші желімен кездесіп, содан кейін Бакудің солтүстік-батыс аудандарына қосылу үшін батысқа бұрылып, содан кейін солтүстікке қарай жол тартатын болды. Құрылысты жеделдету үшін 1968 жылы 28 мамыр станциясынан Хатайға дейін, ал 1976 жылы Низамиға қарама-қарсы бағытта қосымша желілер ашылды. Екінші және бірінші желілер бір станцияны (28 мамыр) пайдаланды. Бастапқыда бұл үлкен мәселе тудырмады, өйткені желі екі станциядан тұрды, бірақ 1985 жылы екінші кезең ашылғанда, желі 8 станцияға дейін (Memar Ajemi) ұзартылып, ауыстыру станциясын салу қажеттігі туды. 1993 жылы Жафар Жаббарлы ауыстыру станциясының бірінші кезеңі пайдалануға берілді, бірақ Совет Одағының ыдырауы, саяси тұрақсыздық, Бірінші Таулы Қарабақ соғысы және одан кейінгі қаржылық дағдарыс Бакудегі құрылыс жұмыстарын тоқтатты. Сонымен қатар, 1990 жылдардың ортасында үш ірі трагедия орын алды: 1994 жылдың 19 наурызы мен 3 шілдесінде болған террористик шабуылдар 27 адамның өмірін алып, 91 адамды жарақаттады, ал келесі жылдың 28 қазанында көп адам толысқан пойыздың өртінде 289 адам қаза тауып, 265 адам жарақаттанды, бұл әлемдегі ең қасіретті метро апаты болды. 1990 жылдардың соңында құрылыс қайта басталды. Бірінші жоба – Еуропалық Одақпен бірлесіп қаржыландырылған Хази Асланов станциясын аяқтау. 2000 жылдардың ортасында 1994 жылдан бері тоқтап тұрған екінші желінің солтүстік бөлігінің құрылысы қайта басталды, ал Насими станциясы 2008 жылдың 9 қазанында ашылды.
During the final decades of the Russian Empire the port city of Baku became a large metropolis due to the discovery of oil in the Caspian Sea. By the 1930s, it was the capital of the Azerbaijani SSR and the largest city in Soviet Transcaucasia. The first plans for a rapid transit system date to the 1930s, with the adoption of a new general plan for city development. After World War II, the population passed the one million mark, a requirement of Soviet law for construction of a metro system. In 1947, the Soviet Cabinet of Ministers issued a decree authorizing its construction, which began in 1951. On November 6, 1967, Baku Metro became the Soviet Union's fifth rapid transit system when the first 6.5 kilometers of track and a depot were inaugurated, in honor of the fiftieth anniversary of the October Revolution. Due to the city's unique landscape, Baku Metro did not have the typical Soviet "triangle" layout of development, and instead had two elliptical lines which crossed each other in the center of the city at the Baku railway station. Thus, one line would begin at the southwestern end of the city, and cross on a northeastern axis to follow the residential districts on the northern edge of the city and then snake along to the southeastern and ultimately southern end. This was inaugurated in three stages: Ulduz (1970) and Neftçilər (1972), followed by Ahmedli (1989) and finally Hazi Aslanov (2002), completing the first line. Additionally, in 1970 a branch was opened to a station built in a depot, Bakmil. The second line was to parallel the Caspian coast from Hazi Aslanov through Baku's industrial districts, meeting the first line again at the Baku Railway Terminal, and then continuing westwards before turning north to join Baku's northwestern districts. To accelerate construction, a branch was opened from May 28 station to Khatai in 1968, and in 1976 in the opposite direction towards Nizami. The second and first line used the same station (May 28). This posed no serious problems initially, as the line was two stations long, but when the second stage opened in 1985, lengthening the line to 8 stations (Memar Ajemi), construction of a transfer was desperately needed. In 1993, the first stage of the transfer station Jafar Jabbarli came in operation, but the end of the Soviet Union, political unrest, the First Nagorno Karabakh War and the financial collapse which followed effectively paralyzed any construction attempts in Baku. Furthermore, during the mid 1990s, three mass casualty incidents took place: on March 19 and July 3, 1994, terrorist attacks killed 27 people and injured another 91, and on October 28 of the following year a fire in a crowded train killed 289 and injured 265 others, the world's deadliest subway disaster. In the late 1990s, construction restarted. The first project was the completion of Hazi Aslanov station, partly sponsored by the European Union. In the mid 2000s, construction of the northern end of the second line, abandoned since 1994, was restarted with Nasimi station opening on October 9, 2008.
Желілер
Сызық сегментіАшылған күніСоңғы кеңейту ҰзындығыСтанцияларҚызыл 196710 желтоқсан 200220.1 км13Жасыл 197629 маусым 201112.2 км8Жасыл 196827 қазан 19932.3 км2КөкХоджасан 201623 желтоқсан 20226.1 км4
LineSegmentDate openedLast extensionLengthStationsRed ↔ 196710 December 200220.1 km13Green ↔ 197629 June 201112.2 km8Green ↔ 196827 October 19932.3 km2PurpleKhojasan ↔ 201623 December 20226.1 km4
Уақыт шкаласы
Сегмент Ашылған күні Ұзындығы – 1967 жылғы 6 қарашада 6,5 км – 1968 жылғы 22 ақпанда 2,3 км – 1970 жылғы 5 мамырда 2,1 км – 1970 жылғы 25 қыркүйекте (1978–79 жылдары қайта құрылды) 0,5 км – 1972 жылғы 7 қарашада 5,3 км – 1976 жылғы 31 желтоқсанда 2,2 км – 1985 жылғы 31 желтоқсанда 6,5 км – 1989 жылғы 28 сәуірде 3,3 км – 1993 жылғы 27 желтоқсаны – 2002 жылғы 10 желтоқсанда 1,4 км – 2008 жылғы 9 қазанда 2,1 км – 2009 жылғы 30 желтоқсанда 1,3 км – 2011 жылғы 29 маусымда 1,5 км – 2016 жылғы 19 сәуірде 2,1 км – 2021 жылғы 29 мамырда 1,6 км – Ходжасан, 2022 жылғы 23 желтоқсанда 2,4 км Барлығы 27 станция 40,7 км
Segment Date opened Length – November 6, 19676.5 km – February 22, 19682.3 km – May 5, 19702.1 km – September 25, 1970 (reconstructed in 1978–79)0.5 km – November 7, 19725.3 km – December 31, 19762.2 km – December 31, 19856.5 km – April 28, 19893.3 kmDecember 27, 1993 – December 10, 20021.4 km – October 9, 20082.1 km – December 30, 20091.3 km – June 29, 20111.5 km – April 19, 20162.1 km – May 29, 20211.6 km – KhojasanDecember 23, 20222.4 kmTotal27 stations40.7 km
Wi-fi және ұялы телефонмен қамту
Қазір Короғлу станциясында тегін Wi-Fi қызметін орнату жұмыстары жүріп жатыр. Жергілікті ұялы байланыс операторы Nar Mobile Сахил, Насими, 28 мамыр, Мемар Әжəми, Азадлыг проспектісі және Дәрнəгүл станцияларында 3G байланысын қамтамасыз етуді бастады. Мамыр айына дейін қызмет барлық станцияларға, сондай-ақ туннельдерге де таратылады.
Work to install free wi fi service at Koroğlu station is now underway. Local mobile service provider Nar Mobile has started to provide 3G coverage at Sahil, Nəsimi, 28 May, Memar Əcəmi, Azadlıq prospekti and Dərnəgül. Service will expand to all stations as well as to tunnels by May.
Жылжымалы құрам
2020 жылдың басына қарай 81 717/714 (соның ішінде кейінгі модификациялар .5, .5B және .5M) және олардың жаңғыртылған нұсқалары 81 717M/714M, 81 760B/761B/763B "Ока" және 81 765.Б/766.Б метрода жүріп жатыр. 81 710 («Еж3») және 81 704/81 705/81 706 («Ем, Ема, Емх») пойыздары 2008 жылы қызметтен шығарылғанға дейін метрода жұмыс істеді. Сонымен қатар 2001 жылы қызметтен шығарылған 81 703 («Е») және 81 707 («Еж») пойыздары да болды. Баку метрополитеніндегі барлық жылжымалы құрам Metrowagonmash компаниясы Alstom компаниясымен бірлесіп өндірді. 2014 жылдан бастап 81 717/714 (олардың модификациялары .5, .5B және .5M) Тбилисидегі ZREPS филиалында жаңарту жұмыстары жүргізілуде. Жаңарту кезінде алдыңғы вагонға Прага метросындағыдай жаңа шыны талшықтан жасалған кабина орнатылады. Пойыздың ішінде жаңа кабиналық аспаптар мен жаңа орындықтар орнатылған, бірақ интерьері көбінесе бұрынғы қалпында сақталған. Бұдан өзге, пойыз жаңа электр жабдықтарымен жабдықталған. Бағдарлама басталғаннан бері алдыңғы бөліктің дизайны өзгертілді, фаралардың пішіні мен түрі сәл өзгеше болды. 2012 жылдың соңында Баку метрополитені бір 81 760/761 "Ока" үлгісіндегі пойызды сынау үшін қарызға алды. 2013 жылдың 21 қаңтарында пойыз Қызыл желіде ("Ичери Шехер" – "Хези Асланов"/"Бакмил") қызметке кірді. Сынақ барысында бірнеше бұзылулар тіркелді және 2013 жылдың шілдесінде пойыз Мәскеуге қайтарылды. Кейін Баку метрополитені бес вагондық үш "Ока" типті пойызды сатып алуға шешім қабылдады. Бірақ, осы жобадан бас тартып, Metrowagonmash және Alstom компаниялары қайта жаңартылған "Ока" типті пойызға көшті. Пойыз 81 760B/761B/763B "Ока" деп белгіленді, алдыңғы бөлігі жаңартылып, ішкі және электр жабдықтары жаңадан орнатылды. 2015 жылдың сәуір айында барлық үш пойыз Бакуға жеткізіліп, Қызыл желіде қызмет ете бастады. 2018 жылдың ақпан айында Баку метрополитені "Метровагонмаш" компаниясымен 81 765 "Мәскеу" типті екі жаңа пойыз жеткізу туралы келісімге келді. Бірінші пойыз 2018 жылдың наурыз айында Әзірбайжанға жеткізіліп, 2018 жылдың 20 сәуірінен бастап коммерциялық режимде жұмыс істеді. Пойыздар 81 765.Б/766.Б деп белгіленді және жолаушылар тасымалын тиімді ету үшін тек моторлы және бас вагондардан тұрады, аралық вагондары жоқ. Екінші пойыз сол жылы жеткізілді. Олар "Ока" типті пойыздардың түсіне ұқсас қызғылт түске боялған, бірақ сұр түс жоқ. 2020 жылдың соңына қарай Баку депосына тағы бес пойыз жеткізілді және олар қызметке жіберу үшін сертификаттаудан өтуде.
As of the beginning of 2020, 81 717/714 (including later modifications .5 .5B and .5M) and their modernized version 81 717M/714M, 81 760B/761B/763B "Oka" and 81 765. B/766. B stock trains are operating on the metro. 81 710 («Еж3») and 81 704/81 705/81 706 («Ем, Ема, Емх») stock trains were also operating on the metro until they were retired in 2008. As well as 81 703 («Е») and 81 707 («Еж») which were retired in 2001. All rolling stock on the Baku Metro has been produced by Metrowagonmash jointly with Alstom. Since 2014, the refurbishment of 81 717/714 (and their modifications .5 .5B and .5M) has been underway in Tbilisi's branch of ZREPS. During the refurbishment, the front car is fitted with a new fibreglass cab end similar to those operating on the Prague Metro. Inside the train, it is fitted with new cab instruments as well as new seats, although the interior is kept relatively the same. Aside from the visual changes, the train is also fitted with new electrical equipment. Since the beginning of the programme the design of the front ends has been altered and now features a different headlamp design and the shape has been slightly changed. At the end of 2012, Baku Metro loaned one 81 760/761 "Oka" type train to decide whether they will renew the fleet with a new model of train. On January 21, 2013, the train entered service on the Red Line ("Icheri Sheher" to "Hezi Aslanov"/"Bakmil"). During the trial runs several breakdowns and failures occurred and in July 2013, the train was returned to Moscow. Later, the Baku Metro decided to purchase three five car "Oka" type trains with modified carriages fitted with through passage gangways. But, quickly abandoned the project and switched focus to a redesigned "Oka" type train built by Metrowagonmash and Alstom. The train was classified as 81 760B/761B/763B "Oka" with a modified front end, newer interior equipment and electrical equipment. In April 2015, all three trains were delivered to Baku and began service on the Red line. In February 2018, Baku Metro signed a contract with Metrovagonmash for the supply of two new 81 765 "Moscow" type trains. The first train was manufactured and shipped to Azerbaijan in March 2018 and from April 20, 2018, it began commercial operation. The trains are classified as 81 765. B/766. B and operate with only motor and head cars, no trailers, in order to increase traction. The second train was shipped in the same year. They are painted in a purple livery similar to the colour of the "Oka" type, just without the gray. As of 2020, five more trains have been delivered to the depot in Baku and are awaiting certification to enter into service.
1994 жылғы бомбалаулар
1994 жылдың 19 наурызы мен 3 шілдесінде болған жарылыстарда 27 адам қаза болып, 91 адам жарақаттанды. Кейіннен үш армян ұсталды, айыпталып, осы оқиғамен байланысты түрмеге қамалды.
On March 19 and July 3, 1994, bombs killed 27 people and injured 91 others. Three Armenians were later arrested, charged and imprisoned in connection with the incident.
1995 жылғы өрт
1995 жылы 28 қазанда "Ульдуз" және "Нариман Нариманов" станциялары арасында өрт шығып, 289 адам қаза болып, 265 адам жарақаттанды. Өрт электрлік бұзудың нәтижесі деп саналды, бірақ диверсия мүмкіндігі де мүлдем жоққа шығарылмады. Бұл өрт әлемдегі метро тарихындағы ең көп адам қаза болған апат болып табылады.
On October 28, 1995, a fire broke out between the Ulduz and Nariman Narimanov stations, killing 289 people and injuring 265 others. The fire was deemed to have been caused by electrical malfunction, but the possibility of sabotage was not excluded. The fire remains the world's deadliest subway disaster.