Кіріспе

Баку қаласындағы жылдам көлік жүйесі, Әзірбайжан.

Тарих

Ресей империясының соңғы онжылдықтарында Каспий теңізінде мұнайдың табылуы Баку портын үлкен мегаполиске айналдырды. 1930 жылдары қала Әзербайжан КСР-нің астанасы және Советтік Кавказдың ең ірі қаласы болды. Жылдам транзиттік жүйеге қатысты алғашқы жоспарлар 1930 жылдарға қарай қала құрылысының жаңа бас жоспары қабылдануымен жасалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін халық саны миллионнан асып, метро жүйесін салу үшін совет заңнамасының талабы орындалды. 1947 жылы Совет Министрлер Кабинеті құрылысын рұқсаттайтын декрет шығарды, ол 1951 жылы басталды. 1967 жылдың 6 қарашасында Октябрь революциясының 50 жылдығына орай алғашқы 6,5 шақырымдық жол мен депо ашылғанда Баку метрополитені Совет Одағының бесінші жылдам транзиттік жүйесіне айналды. Қаланың ерекше ландшафтының арқасында Баку метрополитені кеңестік типтік «үшбұрыш» құрылымын пайдаланбады, оның орнына Баку теміржол вокзалының орталығында қиылысатын екі эллипстік желі болды. Бір желі қаланың оңтүстік-батыс шетінен басталып, солтүстік-шығыс бағытында қаланың солтүстік шетіндегі тұрғын аудандарды басып өтіп, содан кейін оңтүстік-шығыс және оңтүстік шетке дейін иреліп созылатын болды. Бұл үш кезеңде іске қосылды: Ульдуз (1970) және Нефтчилер (1972), содан кейін Ахмедли (1989) және ақырында Хази Асланов (2002) станциялары бірінші желіні аяқтады. Сонымен қатар, 1970 жылы Бакмилдегі депода салынған станцияға қосымша желі ашылды. Екінші желі Каспий теңізінің жағалауымен Хази Аслановтан Бакудің өнеркәсіптік аудандары арқылы өтіп, Баку теміржол терминалында бірінші желімен кездесіп, содан кейін Бакудің солтүстік-батыс аудандарына қосылу үшін батысқа бұрылып, содан кейін солтүстікке қарай жол тартатын болды. Құрылысты жеделдету үшін 1968 жылы 28 мамыр станциясынан Хатайға дейін, ал 1976 жылы Низамиға қарама-қарсы бағытта қосымша желілер ашылды. Екінші және бірінші желілер бір станцияны (28 мамыр) пайдаланды. Бастапқыда бұл үлкен мәселе тудырмады, өйткені желі екі станциядан тұрды, бірақ 1985 жылы екінші кезең ашылғанда, желі 8 станцияға дейін (Memar Ajemi) ұзартылып, ауыстыру станциясын салу қажеттігі туды. 1993 жылы Жафар Жаббарлы ауыстыру станциясының бірінші кезеңі пайдалануға берілді, бірақ Совет Одағының ыдырауы, саяси тұрақсыздық, Бірінші Таулы Қарабақ соғысы және одан кейінгі қаржылық дағдарыс Бакудегі құрылыс жұмыстарын тоқтатты. Сонымен қатар, 1990 жылдардың ортасында үш ірі трагедия орын алды: 1994 жылдың 19 наурызы мен 3 шілдесінде болған террористик шабуылдар 27 адамның өмірін алып, 91 адамды жарақаттады, ал келесі жылдың 28 қазанында көп адам толысқан пойыздың өртінде 289 адам қаза тауып, 265 адам жарақаттанды, бұл әлемдегі ең қасіретті метро апаты болды. 1990 жылдардың соңында құрылыс қайта басталды. Бірінші жоба – Еуропалық Одақпен бірлесіп қаржыландырылған Хази Асланов станциясын аяқтау. 2000 жылдардың ортасында 1994 жылдан бері тоқтап тұрған екінші желінің солтүстік бөлігінің құрылысы қайта басталды, ал Насими станциясы 2008 жылдың 9 қазанында ашылды.

Желілер

Сызық сегментіАшылған күніСоңғы кеңейту ҰзындығыСтанцияларҚызыл 196710 желтоқсан 200220.1 км13Жасыл 197629 маусым 201112.2 км8Жасыл 196827 қазан 19932.3 км2КөкХоджасан 201623 желтоқсан 20226.1 км4

Уақыт шкаласы

Сегмент Ашылған күні Ұзындығы – 1967 жылғы 6 қарашада 6,5 км – 1968 жылғы 22 ақпанда 2,3 км – 1970 жылғы 5 мамырда 2,1 км – 1970 жылғы 25 қыркүйекте (1978–79 жылдары қайта құрылды) 0,5 км – 1972 жылғы 7 қарашада 5,3 км – 1976 жылғы 31 желтоқсанда 2,2 км – 1985 жылғы 31 желтоқсанда 6,5 км – 1989 жылғы 28 сәуірде 3,3 км – 1993 жылғы 27 желтоқсаны – 2002 жылғы 10 желтоқсанда 1,4 км – 2008 жылғы 9 қазанда 2,1 км – 2009 жылғы 30 желтоқсанда 1,3 км – 2011 жылғы 29 маусымда 1,5 км – 2016 жылғы 19 сәуірде 2,1 км – 2021 жылғы 29 мамырда 1,6 км – Ходжасан, 2022 жылғы 23 желтоқсанда 2,4 км Барлығы 27 станция 40,7 км

Wi-fi және ұялы телефонмен қамту

Қазір Короғлу станциясында тегін Wi-Fi қызметін орнату жұмыстары жүріп жатыр. Жергілікті ұялы байланыс операторы Nar Mobile Сахил, Насими, 28 мамыр, Мемар Әжəми, Азадлыг проспектісі және Дәрнəгүл станцияларында 3G байланысын қамтамасыз етуді бастады. Мамыр айына дейін қызмет барлық станцияларға, сондай-ақ туннельдерге де таратылады.

Жылжымалы құрам

2020 жылдың басына қарай 81 717/714 (соның ішінде кейінгі модификациялар .5, .5B және .5M) және олардың жаңғыртылған нұсқалары 81 717M/714M, 81 760B/761B/763B "Ока" және 81 765.Б/766.Б метрода жүріп жатыр. 81 710 («Еж3») және 81 704/81 705/81 706 («Ем, Ема, Емх») пойыздары 2008 жылы қызметтен шығарылғанға дейін метрода жұмыс істеді. Сонымен қатар 2001 жылы қызметтен шығарылған 81 703 («Е») және 81 707 («Еж») пойыздары да болды. Баку метрополитеніндегі барлық жылжымалы құрам Metrowagonmash компаниясы Alstom компаниясымен бірлесіп өндірді. 2014 жылдан бастап 81 717/714 (олардың модификациялары .5, .5B және .5M) Тбилисидегі ZREPS филиалында жаңарту жұмыстары жүргізілуде. Жаңарту кезінде алдыңғы вагонға Прага метросындағыдай жаңа шыны талшықтан жасалған кабина орнатылады. Пойыздың ішінде жаңа кабиналық аспаптар мен жаңа орындықтар орнатылған, бірақ интерьері көбінесе бұрынғы қалпында сақталған. Бұдан өзге, пойыз жаңа электр жабдықтарымен жабдықталған. Бағдарлама басталғаннан бері алдыңғы бөліктің дизайны өзгертілді, фаралардың пішіні мен түрі сәл өзгеше болды. 2012 жылдың соңында Баку метрополитені бір 81 760/761 "Ока" үлгісіндегі пойызды сынау үшін қарызға алды. 2013 жылдың 21 қаңтарында пойыз Қызыл желіде ("Ичери Шехер" – "Хези Асланов"/"Бакмил") қызметке кірді. Сынақ барысында бірнеше бұзылулар тіркелді және 2013 жылдың шілдесінде пойыз Мәскеуге қайтарылды. Кейін Баку метрополитені бес вагондық үш "Ока" типті пойызды сатып алуға шешім қабылдады. Бірақ, осы жобадан бас тартып, Metrowagonmash және Alstom компаниялары қайта жаңартылған "Ока" типті пойызға көшті. Пойыз 81 760B/761B/763B "Ока" деп белгіленді, алдыңғы бөлігі жаңартылып, ішкі және электр жабдықтары жаңадан орнатылды. 2015 жылдың сәуір айында барлық үш пойыз Бакуға жеткізіліп, Қызыл желіде қызмет ете бастады. 2018 жылдың ақпан айында Баку метрополитені "Метровагонмаш" компаниясымен 81 765 "Мәскеу" типті екі жаңа пойыз жеткізу туралы келісімге келді. Бірінші пойыз 2018 жылдың наурыз айында Әзірбайжанға жеткізіліп, 2018 жылдың 20 сәуірінен бастап коммерциялық режимде жұмыс істеді. Пойыздар 81 765.Б/766.Б деп белгіленді және жолаушылар тасымалын тиімді ету үшін тек моторлы және бас вагондардан тұрады, аралық вагондары жоқ. Екінші пойыз сол жылы жеткізілді. Олар "Ока" типті пойыздардың түсіне ұқсас қызғылт түске боялған, бірақ сұр түс жоқ. 2020 жылдың соңына қарай Баку депосына тағы бес пойыз жеткізілді және олар қызметке жіберу үшін сертификаттаудан өтуде.

1994 жылғы бомбалаулар

1994 жылдың 19 наурызы мен 3 шілдесінде болған жарылыстарда 27 адам қаза болып, 91 адам жарақаттанды. Кейіннен үш армян ұсталды, айыпталып, осы оқиғамен байланысты түрмеге қамалды.

1995 жылғы өрт

1995 жылы 28 қазанда "Ульдуз" және "Нариман Нариманов" станциялары арасында өрт шығып, 289 адам қаза болып, 265 адам жарақаттанды. Өрт электрлік бұзудың нәтижесі деп саналды, бірақ диверсия мүмкіндігі де мүлдем жоққа шығарылмады. Бұл өрт әлемдегі метро тарихындағы ең көп адам қаза болған апат болып табылады.