Кіріспе
Американдық математик Карен Кескулла Уленбек (ForMemRS, 24 тамыз 1942 жылы туған) – американдық математик және қазіргі геометриялық талдаудың негізін қалаушылардың бірі. Ол Остин қаласындағы Техас университетінің математика профессоры және Сид У. Ричардсон қорының регенттер кафедрасын иеленді. Қазіргі таңдағыда ол Жоғары оқу институтының (Institute for Advanced Study) ерекше қонақ профессоры және Принстон университетінің аға ғылыми қызметкері. Ол 2019 жылғы Абель сыйлығын «геометриялық дербес дифференциалдық теңдеулер, калибрлік теория және интегралдық жүйелер саласындағы жаңалықтар үшін, сондай-ақ оның талдау, геометрия және математикалық физикаға тигізген маңызды әсері үшін» жеңіп алды. 2003 жылы сыйлық тағайындалғаннан бері ол оны жеңіп алған бірінші және жалғыз әйел. Ол сыйлықтың жартысын математикалық зерттеулерге әйелдердің қатысуын кеңейтуге бағытталған ұйымдарға сыйлады.
Karen Keskulla Uhlenbeck ForMemRS (born August 24, 1942) is an American mathematician and one of the founders of modern geometric analysis. She is a professor emeritus of mathematics at the University of Texas at Austin, where she held the Sid W. Richardson Foundation Regents Chair. She is currently a distinguished visiting professor at the Institute for Advanced Study and a visiting senior research scholar at Princeton University. She won the 2019 Abel Prize for "her pioneering achievements in geometric partial differential equations, gauge theory, and integrable systems, and for the fundamental impact of her work on analysis, geometry and mathematical physics." She is the first, and so far only, woman to win the prize since its inception in 2003. She donated half of the prize money to organizations which promote more engagement of women in research mathematics.
Өмір және мансап
Уленбек Огайо штатының Кливленд қаласында инженер Арнольд Кескулла мен мектеп мұғалімі және суретші Каролин Винделер Кескулланың отбасында дүниеге келді. Ол бала кезінде отбасы Нью-Джерсиге көшіп келді. Уленбектің туған аты Кескулла, ол Кескюладан және оның эстондық әжесінен тараған, ал қазіргі тегі голландтық. Уленбек 1964 жылы Мичиган университетін бітірді. Массачусетс технология институтында және Берклидегі Калифорния университетінде уақытша жұмыс істегеннен кейін, сол кездегі "непотизмге қарсы" ережелерге байланысты күйеуімен бірге тұрақты жұмыс табу қиын болды, себебі университетте күйеу мен әйелді тіпті әртүрлі факультеттерге де жұмысқа алуға рұқсат берілмеді. 1971 жылы ол Иллинойс университетінің Урбана-Шампейн қаласындағы факультетіне орналасты. Алайда, ол Урбана қаласын ұнатпады және 1976 жылы Чикагодағы Иллинойс университетіне ауысты, сондай-ақ сол жылы алғашқы күйеуі Ольке Уленбектен ажырасты. 1983 жылы ол тағы да Чикаго университетіне көшті, содан кейін Advanced Study институтында қонақ зерттеуші және Принстон университетінде аға ғылыми зерттеуші болып жұмыс істеді.
Зерттеу
Уленбек – дифференциалдық теңдеулердің шешімдерін зерттеу үшін дифференциалдық геометрияны пайдаланатын геометриялық талдау саласының негізін қалаушылардың бірі. Ол сондай-ақ топологиялық кванттық өріс теориясы және интегралданатын жүйелерге үлес қосты. 1980 жылдардың басында Джонатан Сакспен бірге Уленбек, гармоникалық карталардың сингулярлықтарын зерттеуге және өлшеу теориясындағы Янг-Миллс-Хиггс теңдеулерінің тегіс жергілікті шешімдерінің болуына қолданылатын реттелу бағалауларын жасады. Атап айтқанда, Саймон Дональдсон олардың 1981 жылғы бірлескен мақаласын – 2 сфераның минималды батыруының болуы туралы мақаланы – «маңызды еңбек ретінде сипаттайды, ол терең талдау арқылы вариациялық аргументтерді гармоникалық карта теңдеулері үшін жалпы нәтижелер беру үшін пайдалануға болатынын көрсетті». Оның еңбегі Саймон Дональдсон Янг-Миллс геометриясына арналған шолуда Янг-Миллс функционалымен байланысты вариациялық есептеудің аналитикалық аспектілеріндегі негізгі еңбек ретінде бағаланған. Оның вариациялық есептеу саласына қосқан үлесіне толық шолу Саймон Дональдсон Американдық математикалық қоғамның 2019 жылғы наурыз айындағы хабарламаларында жарияланды. Дональдсон Уленбектің, Шинг Тунг Яу, Ричард Шоен және басқалардың еңбегін жеке жиынтықтардың өлшемдерін, монотондықты, «кішкентай энергия» нәтижелерін, жанама конустарды және т.б. қамтитын идеялар мен әдістердің толық циклын дамыту ретінде сипаттайды, бұл соңғы онжылдықтарда дифференциалдық геометрияның көптеген салаларына елеулі әсер етті және қазіргі таңдағы көптеген зерттеулердің негізгі бағыты болып табылады.
Қатысу
1991 жылы Уленбек Герберт Клеменс және Дэн Фридпен бірлесіп, математика саласының кең ауқымындағы түрлі қауымдарға терең білім беру және кәсіби даму мүмкіндіктерін ұсыну мақсатында Парк-Сити математикалық институтын (PCMI) құрды.