Кіріспе
Джон Гилл (16 ақпан 1937 жылы туған) – американдық математик, сонымен қатар тауға өрмелеудегі жетістіктерімен де танымал. Ол америкалық боулдерингтің негізін қалаушысы деп есептеледі.
John Gill (born 16 Feb 1937) is an American mathematician who has achieved recognition for his rock climbing. He is widely considered to be the father of American bouldering.
Ерте өмір және кәсіби мансап
Бала кезінде Гилл АҚШ-тың оңтүстік аймағындағы бірнеше қалада, соның ішінде Атланта, Джорджияда өмір сүрді, онда ол 1954 жылы Басс орта мектебін бітірді. 1954 жылдан 1956 жылға дейін Джорджия Техникалық институтында оқыды, ал 1958 жылы Джорджия университетін математика мамандығы бойынша бітірді. Ол АҚШ Әуе күштеріне екінші лейтенант болып қабылданды, сондай-ақ 1958 және 1959 жылдары Чикаго университетіндегі арнайы метеорология бағдарламасын оқыды. 1962 жылға дейін Монтана штатындағы Глазго Әуе базасында қызмет етті, ал бірнеше жылдан кейін Әуе күштері резервінен капитан шенімен отставкаға шықты. 1964 жылы Алабама университетінен математика магистрі дәрежесін алғаннан кейін Гилл 1964 жылдан 1967 жылға дейін Мюррей мемлекеттік университетінде оқытушы болып жұмыс істеді. 1967 жылы Колорадо мемлекеттік университетінің аспирантурасына түсіп, 1971 жылы классикалық комплекс талдауы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Оның Мёбиус түрлендірулері туралы диссертациясын Арне Магнус жетекшілік етті. Колледж профессоры ретіндегі мансабында Гилл үздіксіз бөлшектердің, комплекс функциялардың, сызықтық бөлшектік түрлендірулердің және осымен байланысты тақырыптардың аналитикалық теориясы бойынша шамамен отыз ғылыми мақала жазды. Сонымен қатар, ол Санкт-Эндрюс университетінің Джон Маккейбпен бірлесіп «Үздіксіз бөлшектердің аналитикалық теориясындағы хабарламалар» атты шағын математикалық журналды іске қосты. Математика кафедрасының меңгерушісі, Сигма Си (зерттеу) клубының президенті, Америка математикалық қоғамының басқарма мүшесі болды және «Үздік оқытушы» сыйлығын алды. Гилл 2000 жылы Оңтүстік Колорадо университетінің математика профессоры қызметінен зейнетке шықты.
Тас қалау
Джон Гилл 1953 жылы тау мен жартастарға дәстүрлі альпинист ретінде шыға бастады. 1950 жылдардың ортасына қарай ол өте қысқа, акробатикалық бағыттарға маманданды, 1950 және 1960 жылдардың басында сол кездегілерге қарағанда әлдеқайда қиын маршруттарды жасады.
Қазіргі заманғы көзқарас
Гимнаст болғандықтан және тауға жаяу жүру емес, гимнастиканың жалғасы ретінде тауға өрмелеуді қарастырған ол, 1950 жылдардың ортасында американдық тау шаруаларына гимнастикалық борпыны енгізді. Борпы қолдану кейіннен бүкіл тау өрмелеуші әлеміне тарады. Сонымен қатар, ол басқарылатын динамиканы енгізіп, оны таңдаудың және қажеттіліктің әдісі ретінде ұсынды. "Альпинист" журналында айтылғандай: "Оның борпыны және динамикалық қозғалысты енгізуі Америкадағы қазіргі заманғы тау өрмелеудің басталуын белгіледі". Гиллдің тау өрмелеу стилі формальды гимнастиканың ықпалын көрсетті. Ол қазіргі заманғы тау өрмелеудің негізі болып табылатын қарапайым тиімділіктен гөрі форма мен қозғалыстың көркемдігін бағалады. Оның қырық және қырық бес жасында түсірілген фильмдердегі (Disciples of Gill, 2009) өнер көрсетулері тура сызықтар мен тасқа минималды жанасуды көрсетеді. Ол күш қолдануды ұнатты және тұяқ ілгісі сияқты тиімді қимылдардан, оны эстетикалық емес деп есептегендіктен, кейде жаңылды. Гиллдің боулдерингке қатысты көзқарасы – қиындықпен тең көркемдік стиль – оның құрбыларының арасында сирек кездесіп, бүгінде ерекше саналады, қиындық басты орынды иеленеді. Ол сондай-ақ боулдерингті қозғалыс медитациясының бір түрі ретінде тәжірибеледі. 2023 жылы ол клубтың ең жоғары наградасы – Құрметті мүшелік атағын алды.
Бастапқы боулдеринг және қысқа өрлеу
Тетон тауларында 1958 жылы Джон Гилл Бакстердің шыңындағы қысқа маршрутқа көтерілді, ол 5.10 деңгейіндегі еді, бұл деңгей ресми түрде мойындалмас бұрын – Америкада жасалған алғашқы маршруттардың бірі. 1950 жылдардың соңына қарай Гилл бірнеше қиындықтарда V9 деңгейіне жетті. (Ол кейіннен өзінің альпинизм карьерасы бойы V10 деңгейінен асып кетпегенін айтты.) Оның Тетондағы Қызыл Крест тасындағы екі қиындығы – 1957 жылы V8 және 1959 жылы V9 – қалыңдықтың қиындығын жаңа деңгейге көтерді. Ал 1961 жылы Thimble (Оңтүстік Дакотаның инелері) деп аталатын кішкентай гранитті шпильдің тік бетіндегі маршруты – дайындықсыз және арқансыз 30 футтық 5.12a еркін жеке көтерілу (немесе V4 немесе V5 биіктігіндегі қиындық) – қазіргі альпинизмнің ең танымал маршруттарының бірі саналады, және егер бұл маршрут деп есептелсе (Гилл солай ойлаған), онда 5.12 деңгейіндегі алғашқы маршрут болуы мүмкін. Гилл бұл маршрутқа қазіргі заманғы альпинизм аяқ киімдерінсіз көтерілді, бұл көтерілудің қиындығын едәуір арттырды.
"B" сыныптама жүйесі
1950 жылдары Джон Гилл боулдерингке арналған, нақты бір аймаққа шектелмеген, ең алғашқы – болмаса, бірінші – сыныптау жүйесін енгізді. Ол бір маршрутты аяқтағаннан кейін (көптегендері жарияланбаған), оған қайта оралуы мүмкін, тіпті бірнеше рет, жалғасқан қозғалыстың өзін және өрлеудің ағынын сезіну үшін. Ол рингтерде көптеген қиын трюктар жасады, оның ішінде кері және олимпиадалық айқыштар, алып серпілістер, және ілуден қолға тұруға дейінгі баяу қозғалыстар. Сонымен қатар, ол қазіргі кезде дене салмағымен жаттығулар деп аталатын, гимнастикаға ұқсас жаттығулармен айналысып, оң қолымен жеті рет, сол қолымен бес рет бір қолмен тартты, бірнеше рет бір саусақпен бір қолмен тартты, бір қолмен жиырма фунт салмақ көтеріп, жарты дюймдік тіреуде бір қолмен тартты және бір қолмен алдыңғы рычаг жасады.