Кіріспе

Австралия армиясының офицері (1920–1990)

Реджинальд Уолтер Сондерс, МБЭ (7 тамыз 1920 – 2 наурыз 1990) – Австралия армиясында офицерлік шен алған алғашқы абориген австралиялық. Ол әскери отбасында өскен, оның ата-аналары Бур соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен. 1940 жылы солдат болып әскери қатарға тұрған ол, Екінші дүниежүзілік соғыста Солтүстік Африка, Греция және Критте шайқасты. Кейін лейтенант шеніне көтеріліп, 1944–1945 жылдары Жаңа Гвинеяда взвод командирі болып қызмет етті. Оның кіші інісі Гарри де армияға қосылып, 1942 жылы Кокода жолындағы шайқас кезінде қаза тапты. Соғыстан кейін Сондерс демобилизацияланып, бейбіт өмірге қайта оралды. Ол кейін Корея соғысы кезінде 3-ші Австралиялық полкінің (3 RAR) рота командирі болып қызмет етті, онда Капйон шайқасында күресті. Сондерс 1954 жылы армиядан кетіп, орман шаруашылығы және металлургия салаларында жұмыс істеді, ал 1969 жылы Аборигендер істері жөніндегі кеңсеге (кейін Аборигендер істері департаменті) байланыс офицері болып орналасты. 1971 жылы ол қоғамдық қызметтері үшін Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атанды. Ол 1990 жылы 69 жасында дүние салды.

Ерте өмір

Саундерс 1920 жылғы 7 тамызда Виктория штатының батысындағы Фрамлингэмдегі аборигендердің резерватында, Пурнимге жақын жерде дүниеге келді. Ол Гундитжмара тайпасының мүшесі болды. Оның әкесі Крис Бірінші дүниежүзілік соғыста Австралия императорлық күштерінде пулеметші болып қызмет еткен. Оның ағасы Уильям Реджинальд Роулингс Франциядағы 29-ші батальонмен шайқасқандығы үшін әскери медальмен марапатталған, соғыста қаза тапқан және Саундерстің құрметіне оның есімімен аталған. Тағы бір атасы Джон Брук Бур соғысында Викториялық мылтықтар және Австралияның ортақ атты әскерлерімен шайқасқан. Саундерстің анасы 1924 жылы үшінші баласын, қызды туған кезде пневмонияның асқынуларынан қайтыс болды, ол да қайтыс болды. Осыдан кейін әкесі Рег және оның 1922 жылы туған інісі Гарримен бірге Викториядағы Конда көліне көшіп барды. Әкесі түрлі жұмыстар істегендіктен, екі баланы әжесі тәрбиеледі. Осылайша ол 14 жасында ағаш кесетін зауытта жұмыс істеуге кірісті. Осы кезде жұмыс берушілер абориген жұмысшыларына жалақыны үнемі ұстап отырды, бірақ Саундерс толық төленбесе жұмыс істеуден бас тартты, ал жұмыс беруші оған мойынсұнды. Саундерс 1940 жылғы 24 сәуірде Екінші Австралия императорлық күштеріне қосылды. Ол Австралиялық футбол ойнаған достарымен бірге қосылғанын еске алды. Оның айтуынша, оның әріптес сарбаздары "тері түсіне қарамады", және солтүстік Квинслендте оқу кезінде оның ақ достары кинотеатрлардағы "аборигендерге" арналған бөлімде оның қасында отырды. Оның табиғи көшбасшылық қасиеттері оны тез арада уақытша жоғарылауға алып келді: алты апта ішінде ол сарбаз болды, ал үш айдан кейін сержант болды. Оқуын аяқтағаннан кейін Саундерс сол кезде Солтүстік Африкада шетелде қызмет етіп жүрген 2/7-ші батальонға тағайындалды. 2/7-ші батальонға келгеннен кейін Саундерс қайтадан жеке сарбаздық шеніне төмендеді. Оның соғыстағы алғашқы тәжірибесі Бенгази маңында итальяндықтармен шайқаста болды. Бірақ кеме Суда шығанағында неміс авиациясының шабуылына ұшырап, батқан кезде, 2/7-ші батальонның сарбаздары, соның ішінде Саундерс та, осы шайқаста алғашқы қарсыласын өлтірді: "Мен 30 метрдей қашықтықта тұрған неміс сарбазын көрдім. Ол менің бірінші нақты өлтіргенім болды. Мен бір сәт ол кенгуру ату сияқты еді деп еске аламын, соншалықты алыс еді". Одақтастар аралды эвакуациялай бастаған кезде, 2/7-ші батальон басқа бөлімдерді алып кету үшін рейдтік іс-қимылдарды жүргізуге шақырылды. 1941 жылғы 1 маусымда одақтас кемелер аралдан кеткеннен кейін батальон қалдырылды. Саундерс 1942 жылғы мамыр айында британдық теңіз асты қайығымен Криттен эвакуацияланған ер адамдардың тобының бірі болды және қазан айында Австралияға оралды. Гарри де қосылғанда, Рег былай деп есіне алады: "Мен ашуландым, өйткені тек мен ғана баруым керек еді. Екеуміздің ішінде біреуі өлді". Саундерс кейіннен Жаңа Гвинеяда да қызмет етті, 1943 жылдың ортасында Саламауа-Лае жорығында шайқасты, онда ол уақытша сержант болып тағайындалды, взвод командирі жарақат алғанда взводтың басқаруын өз қолына алды. Көшбасшылық қабілеті үшін оны өзінің командирі, подполковник Генри Гинн офицерлік шенге ұсынды. Гинн оған жоспарын айтқанда, Саундерс күліп: "Мен офицер болғым келмейді, мен полк сержанты болғым келеді" деді. Гинн: "Иә, олар жігіттерді РСМ-ға айналдырмайды" деп жауап берді. Саундерс Квинсленд штатындағы Атертон таулы аймағында құрылған офицерлерді іріктеу комиссиясына барды, онда Жаңа Гвинеядан оралғаннан кейін 6-шы дивизияның бөлімшелері орналасқан. Сұхбат комиссиясы үш аға офицерден тұрды, олардың барлығы тәжірибелі жаяу әскер батальонының командирлері, оларға кандидаттың жаяу әскер офицері ретінде қызметке орналасуына жарамдылығын анықтау міндеті жүктелген. Саундерс қолайлы кандидат болып табылды және Виктория штатының Сеймур қаласында офицерлік оқу бөліміне жіберілді. Оның офицерлік шен алуының прецеденті "ерекше маңыздылығы" үшін Армияны алаңдатты, нәтижесінде оның расталуы үшін құжаттар ақырында Бас қолбасшы, генерал сэр Томас Блэмиге мақұлдау үшін жіберілді. Бламей "әдеттегі тәртіпті ұстануға" деген пікірде болды, өйткені ол Саундерстің офицерлік шеніне қатысты ешқандай ерекшелік болмауы керек деп сенді. Ол жоғарылатуды растағаннан кейін, Саундерс Жаңа Гвинеяға оралды және саясатқа қайшы келсе де, өзінің бұрынғы батальонына қайта қосылды. Кейіннен ол Айтапе-Вейвак жорығына қатысып, соғыс аяқталғанға дейін взводқа қолбасшылық етті. Сол кездегі дискриминациялық заңдарға байланысты Саундерс өзінің басшылығымен ақ австралиялықтарға қарағанда азаматы ретінде аз құқыққа ие болды. Ол Маприк маңында болған ұрыста жапондықтардан атылып, салдарынан үш апта ауруханада жатты.

Соғыс аралығы мен Корея соғысы

Сондерс Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін 1945 жылғы 5 қазанда әскерден босатылды. Еуропалық емес азаматтардың қарулы күштерге қабылдануына соғыс кезеңіндегі шектеулер 1949 жылға дейін алынбады. Сондерс отбасымен Мельбурнге көшті, ол кезде оның әйелі Дороти (1944 жылы үйленген) және үш кішкентай баласы болды. Дороти соғыс жылдары Австралия әйелдерінің әуе күшінде қызмет еткен. Сондерс соғыстан кейін "қиын жағдайға түстім, ал кешірімді Доти, ол, сіз білесіз, не істеу керектігін түсінбеді" деп еске алды. Әскерде кездеспеген кемсітушілікке тап болған ол, кейінгі жылдары трамвай жүргізушісі, қорыту цехындағы жұмысшы және кеме жөнелтпесі кеңсесінің кызметкері болып жұмыс істеді. 1950 жылдың тамызында үкімет Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлерін, арнайы құрылған "К" күшінің құрамында Корея соғысына қатысуға шақырды. Сондерс ерікті болып, лейтенант шындығында армияға қайта оралды. Пукапунял (Виктория) және Жапонияда оқығаннан кейін, Капьонға дейінгі соғыстың барысынан көңілі тоңды, кейін ол: "Соңында өзімді Анзак секілді сезіндім, және мен сияқты 600 адам болды деп ойлаймын" деп жазды. 3-ші батальонға шайқастағы рөлі үшін АҚШ Президенттік бірлік мақтау қағазы табысталды. Сондерс өзі де марапатқа ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. Қазан айында Марянг-Сан шайқасында "Викерс" пулеметшілері взводына жетекшілік еткен ол, 3 RAR офицерімен келесі әңгіме жүргізді: олар өздерінің алдындағы қатал тауға қарап тұрғанда, Сондерстің әріптесі: "Бұл ақ адамдарға арналған ел емес", - деді, ал Сондерс: "Бұл қара адамдарға да арналған ел емес" деп жауап берді. 1951 жылдың қарашасында ол Австралияға оралды.

Кейінгі өмірі

1953 жылы ардагерлер ұйымы Returned and Services League (RSL) Саундерсті Елизавета II-нің тәж кию рәсіміне Австралияның ресми делегациясына қосуды ұсынды; бірақ федералдық үкімет бұрыннан таңдалған офицерді шығарып тастау қажет болады деген себеппен бұл ұсынысты қабылдамады. Корей соғысынан кейін Саундерс армияда қызметін жалғастырып, Пукапунялдағы жаңа сарбаздардың оқуын қадағалады. Әрекетте болмағандықтан, ол көп ұзамай көңілі толып, 1954 жылы өз өтініші бойынша запасқа шықты. Саундерс Гиппслендтегі орман шаруашылығында жұмыс істеді, содан кейін Сиднейге көшіп, Austral Bronze Company компаниясында жұмысқа орналасты. Кейін ол: «Мен абориген халқына жетекшілік етемін және аборигендердің жағдайын жақсарту үшін бірдеңе жасағым келеді» деді. Оның қоғамдық қызметі 1971 жылғы маусымда Королеваның туған күніне орай Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атағымен марапатталуымен мойындалды. 1972 жылы ол «Identity» журналында жариялаған мақаласында аборигендерді алдағы сайлауда дауыс беруге шақырды. Саундерс 1980 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Канберрадағы аборигендер істері жөніндегі департаментте жұмыс істеді. 1985 жылдың шілдесінде ол Австралия соғыс мемориалы кеңесіне мүше болып тағайындалды және зейнеткерлікке шыққанға дейін осы лауазымда қызмет етті. Ол сондай-ақ RSL-де қатысты, бірақ Альф Гарланд пен Брюс Ракстон басшыларымен Гарландтың аборигендердің үкіметтен жәрдемақы алу құқығын анықтау үшін қан тексеруді ұсынғандығына байланысты келіспеушілік туды. «Олар менің қалаған қандығымды ала береді», - деді Саундерс 1986 жылғы сұхбатта, «бірақ мен кім екенімді ешқашан білмейді, тіпті мен абориген екенімді де, ақымақтық!» Ол екі рет үйленді, екеуі де ажырасып бітті, нәтижесінде он балаға әке болды, олардың екеуі одан бұрын қайтыс болды. Ол 1990 жылдың 2 наурызында дүние салды. Саундерстің балаларынан бірі әкесінің ізімен армияға қадам басты, ал төрт қызы әскерилерге үйленді.

Ескерткіштер

2001 жылдың 14 желтоқсанында Сандерс Рег Сандерс Уэйдің ашылуымен құрметтелді, ол Канберра қаласының Кэмпбелл және Рассел аудандарынан өтеді. Салтанатты шараға Қорғаныс министрлігінің хатшысы доктор Аллан Хоук және Қорғаныс күштерінің бас штабы адмирал Крис Барри қатысты. Сандерс Канберра қызметкерлер клубындағы бөлмемен және RSL-дің капитан Рег Сандерс атындағы стипендиясымен де еске алынды. Австралия соғыс ескерткіші Сандерстің медальдарын, бірнеше жеке заттарын, сондай-ақ ресми портреті мен бірнеше фотосуреттерін ұлттық коллекциясында сақтайды.