Кіріспе

АТФ-ға тәуелді хроматин қайта құрылымдау кешендерінің кіші туысы

Молекулалық биологияда SWI/SNF (SWItch/Sucrose Non Fermentable) – эукариоттарда кездесетін АТФ-ға тәуелді хроматин қайта құрылымдау кешендерінің кіші туысы. Басқаша айтқанда, бұл ДНК-ның қапталуын өзгертетін ақуыздар тобы. Бұл кешен SWI және SNF гендерінің (, /, , , ) өнімдерінен, сондай-ақ басқа полипептидтерден тұрады. Ол ДНК-ны стимуляциялайтын АТФ-аза активтілігіне ие, бұл АТФ-қа тәуелді түрде қайта құрылған нуклеосомалардағы гистон-ДНК өзара әрекеттесуін тұрақсыздандыра алады, бірақ осы құрылымдық өзгерістердің нақты мәні әлі белгісіз. SWI/SNF кіші туысы нуклеосомаларды маңызды түрде қайта орналастыруды қамтамасыз етеді, бұл шығару және/немесе жылжу түрінде көрінеді. Нуклеосомалардың қозғалысы хроматинге оңай қол жеткізуді қамтамасыз етеді, бұл белгілі бір транскрипция факторларының байланысуына және гендерді белсендіруге немесе басуға мүмкіндік береді. Drosophila-да SWI/SNF-тің "Брахма байланысқан ақуыз" немесе BAP және "Полибромо байланысқан BAP" деп аталатын аналогтары да бар.

Әрекет ету механизмі

SWI/SNF кешенінің (ашытқыда) ДНҚ бойымен нуклеосомалардың орналасуын өзгерте алатыны анықталды. Бұл өзгерістер үш түрлі жолмен жіктеледі: нуклеосомалардың сығу арқылы жылжуы, нуклеосомаларды толығымен шығару және нуклеосоманың белгілі бір компоненттерін ғана шығару. Бірінші модель бойынша, нуклеосомалық ДНҚ-ның ішіндегі бұрылыс ақауларының бір бағытта таралуы, нуклеосомаға кіретін жерден басталатын ДНК-ның октамер бетінде спираль тәрізді таралуына әкеледі. Екіншісі "бұлж" немесе "циклді қайтадан ұстау" механизмі деп аталады, ол нуклеосома шетінде ДНҚ-ның ыдырауымен және нуклеосома ішінде ДНҚ-ның қайтадан бірігуімен байланысты, нәтижесінде октамер бетінде ДНҚ бұлжасы пайда болады. ДНҚ циклы гистон октамерінің бетінде толқын тәрізді таралып, гистон-ДНҚ байланыстарының жалпы саны өзгермей, ДНҚ-ның қайта орналасуына себеп болады. Жақында жасалған зерттеу бұрылыс таралу механизміне қарсы мықты дәлелдер келтірді және циклді қайтадан ұстау моделін одан әрі нығайтты.

Ағзаның ісікті басушы ретінде рөлі

Сүтқоректілердің SWI/SNF (mSWI/SNF) кешені көптеген адамдардың қатерлі ісіктерінде ісікке қарсы қызмет етеді. Алғашқы зерттеулер SWI/SNF құрамдас бөліктерінің қатерлі жасуша желілерінде жиі жоқ екенін көрсетті. SWI/SNF алғаш рет 1998 жылы балаларда сирек кездесетін қатерлі ісік – рабдоидтық ісіктерде ісікке қарсы бейімделуші ретінде анықталды. SWI/SNF-тің ісікке қарсы қызмет етуінің басқа мысалдары BAF47 гетерозиготалық жойылуы немесе BAF47 өзгерісінен туындайды. Бұл жағдайлардың нәтижесінде созылмалы және жедел КМЛ, ал сирек жағдайларда Ходжкин лимфомасы пайда болады. BAF47, SMARCB1 ретінде де белгілі, ісікке қарсы бейімделуші ретінде әрекет ететінін дәлелдеу үшін, BAF47-нің толық жойылуы арқылы егешқұйрықтарда рабдоидтық ісіктердің пайда болуына әкелетін тәжірибелер жүргізілді. ДНҚ тізбектеу құны төмендеген кезде, көптеген ісіктер 2010 жылға қарай алғаш рет тізбектелді. Осы зерттеулердің бірнешеуі SWI/SNF-тің түрлі қатерлі ісіктерде ісікке қарсы бейімделуші екенін көрсетті. Бірнеше зерттеулер сүтқоректілер кешенінің құрамдас бөліктерін, соның ішінде ARID1A, PBRM1, SMARCA4 және ARID2 анықтады. Көптеген тізбектеу зерттеулерінің мета-талдауы SWI/SNF-тің адамдардың шамамен 20% қатерлі ісігінде мутацияланғанын көрсетті.

Ракқа тәуелділік рөлі

Сүтқоректілердің SWI/SNF кешенінің функциясы тіндік ерекшеліктеріне ие, және жоғарыда сипатталған ісікке қарсы басушы рөлінен өзге, SWI/SNF кешендері бірнеше түрлі қатерлі ісік жағдайында тәуелділік ретінде де әрекет етеді, оның ішінде жіті миелоидты лейкемия, простата қатерлі ісігі, нейробластома және синовиялық саркома. SWI/SNF кешендері SWI/SNF белсенділігіне тәуелді ісіктерді емдеу үшін потенциалды түрде қолданылатын дәрілік мақсаттар ретінде қарастырылғандықтан, фармацевтикалық индустрия мен академиялық ортада бірнеше бағдарламалар жұмыс істеп жатыр. Бұл сала қарқынды дамып келеді және осы кешендерге бағытталған дәрілерді әзірлеу жұмысы жалғасуда.

SWI/SNF кешенінің құрылымы

SWI/SNF және RSC (SWI/SNF B) электронды микроскопиялық зерттеулерінде ірі, лобтарлы 1.1 – 1.3 MDa құрылымдары анықталды. Бұл құрылымдар RecA-ға ұқсас келіп, АТФаза доменінің сақталған бөлігінің екі жағын жабады. Доменде актинге байланысуға қабілетті және N-терминальды орналасқан жеке HSA домені де бар. Бром домені ацетилделген лизиндерді тануға және байланыстыруға жауапты. Сүтқоректілердің АТФазасы SMARCA4 моделі де ұқсас ерекшеліктерді көрсетеді.

SWIB/MDM2 ақуыздық домені

SWIB/MDM2 белок домені SWI/SNF B кешені/MDM2-нің қысқартылған атауы болып табылады. Бұл белок домені SWI/SNF B кешенінде де, p53 ісікке қарсы генинің теріс регуляторы MDM2-де де кездеседі. MDM2 SWIB кешенімен гомолог екені көрсетілген.

Функция

SWIB ақуыз доменінің басты қызметі гендік экспрессияға көмектесу болып табылады. Ашытқыда бұл ақуыз домені белгілі бір гендерді, атап айтқанда BADH2, GAL1, GAL4 және SUC2 гендерін экспрессиялайды. Ол транскрипцияны арттыру арқылы жұмыс істейді. Онда АТФ-азалық белсенділік бар, яғни ол АТФ-ты – энергияның негізгі бірлігін – ыдыратады. Бұл ДНК мен гистондар арасындағы байланысты әлсіретеді. Осы әлсіреу хроматин құрылымын бұзып, транскрипцияға байланысатын аймақтарды ашады. Содан кейін транскрипция факторлары осы аймаққа байланысып, транскрипцияның жоғарылауына себеп болады. SWI/SNF туысқан ақуыздар отбасындағы көптеген өзара әрекеттесулерінен өзге, SNF5 және BAF155 сияқты кейбір суббірліктер c MYC және AP 1 кешенінің FOS және JUN отбасы ақуыздары сияқты транскрипция факторларымен де өзара әрекеттесе алады.

Құрылымы

Бұл белок доменінің құрамында бір қысқа альфа спираль бар екені мәлім.

Тарих

SWI/SNF кешені алғаш рет Saccharomyces cerevisiae ашытқысында табылды. Ол бастапқыда ашытқының жұптасу түрлерін ауыстыру (SWI) және сахарозаны ыдыратпау (SNF) жолдарына әсер ететін мутацияларды іздеу арқылы аталған.