Кіріспе
Австралиялық саясаткер (туған 1959)
Ник Ксенофонт (Николас Ксенофоу; 29 қаңтар 1959 жылы туған) – 2008 жылдан 2017 жылға дейін Оңтүстік Австралия Сенаторы болған австралиялық саясаткер және заңгер. Ол екі саяси партияның төрағасы болды: федералды деңгейде Ник Ксенофон командасы, ал Оңтүстік Австралияда Ник Ксенофонның SA BEST партиясы. 2017 жылдың қазан айында Ксенофон 2018 жылғы Оңтүстік Австралия штатының сайлауында Ассамблея палатасына өту үшін Австралия Сенатынан қанағаттану себебімен кетті. 1997 жылдан 2007 жылға дейін ол Оңтүстік Австралияның Заң шығару кеңесінің мүшесі болды және No Pokies саясаты платформасында тәуелсіз саясаткер ретінде қызмет етті. Ник Ксенофон командасы атын Орталық Альянс деп өзгерткен кезде, Ксенофон партиямен тікелей байланысын тоқтатты. Ксенофон бастапқыда негізгі құмар ойындарға қарсы саясатына баса назар аударды, бірақ сонымен қатар азаматтық бостандықтар, қорғаныс, білім беру, сыртқы саясат, денсаулық сақтау, инфрақұрылым, өндіріс, ұлттық қауіпсіздік және аймақтық мәселелер сияқты федералды парламенттегі басқа да мәселелерді қолдады. Ксенофон покер машиналарын тұрақты түрде шектеу немесе жою мақсатына толыққанды қол жеткізе алмады, бірақ Рудд үкіметінің WorkChoices заңнамасын күштен шығаруына, экономикалық ынталандыру пакетін қабылдауына, сондай-ақ Эбботт үкіметінің 2011 жылғы Таза энергия заңын жоюына зор үлес қосты. Бұған қоса, Ксенофон Эбботт үкіметінің 2014 жылғы үнемдеу бюджетіне, жаңа буын суасты кемелерін шетелде салу жоспарына және Пайннің жоғары білім реформаларына қарсылық көрсетуде маңызды рөл атқарды.
Ерте өмір
Ник Ксенофонт (туған есімі Николас Ксенофоу) Оңтүстік Австралияның Аделаида қаласында дүниеге келді. Ол Кипрден келген Тео Ксенофоу мен Грециядан келген Джорджияның үлкен баласы. 2015 жылы бұрынғы Еңбек партиясының премьер-министрі Джулия Гиллардтың 2014 жылғы "Менің тарихым" атты естелік кітабының баспагерлері Ксенофонттың "бір кезде белгілі бір мерзімге университеттен қуылғаны, себебі ол бірнеше дауыс беру қағаздарын алып, оларды сайлау жәшігіне тығып қойған" деген мәлімдемеден бас тарды.
Заң мансабы
1982 және 1983 жылдары Ксенофонт Якоб ван Дисселдің жеке практикасында заңгер болып жұмыс істеді. 1994 және 1997 жылдары Ксенофон Австралиялық талапкерлер адвокаттары қауымдастығының Оңтүстік Австралия бөлімшесінің президенті қызметін атқарды. Осы кезеңде ол Оңтүстік Австралия университетінде заң пәнін оқытты, оның студенттерінің арасында оның болашақ саяси қарсыласы Кристофер Пайн де болды. 2019 жылы Australian Financial Review басылымы оның заң фирмасының қытайлық Huawei телекоммуникациялық компаниясын қорғап отырғанын, ал Ксенофон оларға «өте әділетсіз қараған» деп мәлімдегенін хабарлады. Ол сондай-ақ әскери құпияны ашқан Дэвид МакБрайдтің да өкілі болып табылады.
Саяси көзқарастар
Ксенофонт өзін покер автоматтарындағы құмар ойынына қарсы пікірі бар орталықшыл саясаткер деп санайды. 2008 жылы The Australian газеті көптеген либералдық және лейбористік саясаткерлердің пікірінше, Ксенофонт он жылдық штаттық саясатында өзін "жеңіл салмақты" саяси мүмкіндік іздеуші ретінде көрсеткен. 2012 жылы Ксенофонт Виктория штатының сенаторы Джон Мадиганмен бірлесіп, жел электр станцияларына мемлекеттік субсидияларды шектеу туралы заң жобасын ұсынды. Ксенофонттың жел турбиналарына қатысты алаңдаушылығы көбінесе денсаулыққа қатысты айтылған деректерге және желден алынған энергияның сенімділігіне байланысты болды. 2015 жылы Ксенофонт жеке өтініш жасап, Индонезияның ең ірі ислам ұйымынан Балиде өлім жазасына кесілген екі австралиялық есірткі тасымалдаушысының жазасын кейінге шегеруді қолдауды сұрады. Ксенофонттың аудармашысы: "Біз өлім жазасы Индонезия үкіметінің құқығы екенін жақсы білеміз. Сондықтан біз оны жоюды емес, тек кейінге қалдыруды өтінеміз". 2018 жылы Оңтүстік Австралия штатындағы сайлау кезінде Ксенофонт және оның партиясы Оңтүстік Австралиядағы кристалл метамфетамин қолданушыларын есірткіге тәуелділіктен емдеуге мәжбүрлейтін заң қабылдауды қолдады.
Оңтүстік Австралияның Заң шығарушы кеңесі (1997-2007)
1997 жылғы штаттық сайлауда Ксенофон покер машиналарын азайту және жою (көбінесе "покилер" деп аталады) мақсатымен тәуелсіз "No Pokies" тізімі бойынша Оңтүстік Австралия заң шығару кеңесіне кандидат болды. Ол 2,86 пайыз дауыс жинады, яғни штат бойынша 25 630 дауыс – өзінің сайлануы үшін қажетті 8,33 пайызбен салыстырғанда әлдеқайда аз болды. Бірақ, алдымен шағын партиялардан, содан кейін Grey Power ұйымынан көптеген дауыстарды алғаннан кейін, ол 0,34-тен 1,08 квотаға жетіп, сайланды. Осылайша Ксенофон 60 жыл ішінде заң шығару кеңесіне сайланған алғашқы тәуелсіз депутат атанды. Кэмерон мен Кротерс либералдық үкіметпен бірге дауыс берген соң заң қабылданды, бірақ Ксенофон заңның соңғы нұсқасына қарсы дауыс берді. 2002 жылғы штаттық сайлауда Раннның лейбористік үкіметі сайланғаннан кейін, заң қабылдау үшін үкіметке лейбористік емес жоғарғы палатадан қосымша бес депутат қажет болды. Бұл демократтарға үш орын, қазіргі тәуелсіз депутаттар Ксенофон мен Кэмеронға, ал "Family First" партиясы алғашқы орынды жеңіп алып, билік тепе-теңдігін қамтамасыз етті. Ксенофон покер машиналарын жоюдан өзге де көптеген мәселелер бойынша белсенділік танытты, тұтынушылардың құқықтары, маңызды қызметтер, қоршаған орта, салық салу және саясаткерлерге берілетін жеңілдіктер туралы пікір білдірді. 2006 жылғы штаттық сайлауда ол қарқынды науқан жүргізіп, көптеген есімдерді қозғаған әрекеттер арқылы көп назар аударды. Олардың ішінде парламент үйінің алдында локомотивтің ("гравитациялық пойыз") моделін тебіретіп, депутаттардың зейнетақысына наразылық білдіру, науқанын жарнамалау үшін Rundle Mall көшесімен сэндвич тақтасын иеленіп жүру және сайлаушыларды дауыстарында "әсте жоқтамауға" шақырып, парламентке кішкентай ешкі әкелу болды. Бұқаралық ақпарат құралдарында оның қайта сайлануы қиынға соғады деген болжамдарға қарамастан, ол сайлау күні штаттың көптеген бөлімшелерінде жұмыс істеуге жеткілікті қаржы мен еріктілерді тартты. Ол 190 958 бірінші басымдылық дауысын немесе жалпы дауыс берудің 20,51 пайызын алды, бұл өзінің қайта сайлануы үшін ғана емес, сонымен қатар "No Pokies" тізімінен келген екінші кандидат Энн Брессингтонды сайлауға жеткілікті болды. Оның жалпы көрсеткіші Либералдық партиядан 5,46 пайызға төмен болды, және ол кейбір бөлімшелерде, соның ішінде Энфилд сайлау округінде либералдардан жоғары нәтиже көрсетті. Еңбек үкіметі заң қабылдау үшін төрт лейбористік емес жоғарғы палата депутатына мұқтаж болғандықтан, "No Pokies" екі орынмен, "Family First" екі орынмен, демократтар бір орынмен, ал SA Greens алғашқы орынды жеңіп алып, билік тепе-теңдігін бөлісті.
2007 жылғы сайлау науқаны
2007 жылдың 11 қазанында Ксенофонт Аделаида зообағында жирафтардың жанында баспасөз мәслихатын өткізіп, 2007 жылғы федералды сайлауда Австралия Сенатына сайлану үшін Оңтүстік Австралия Заң шығару кеңесінен отставкаға кететінін жариялады, соның арқылы "Оңтүстік Австралия үшін мойнын тікелей ұсынатынын" мәлімдеді. Оның сайлау платформасы құмар ойындарға қарсы шаралар, тұтынушылардың құқықтарын қорғау, Мюррей өзеніндегі су дағдарысына назар аудару, Киото келісімін ратификациялау, "мемлекеттік құқықтардың азаюына" қарсылық және WorkChoices-ке қарсылықтан тұрды. Оңтүстік Австралиядан сенатор Ник Минчин халықты Ксенофонтқа дауыс бермеуге шақырды. Тәуелсіз кандидат болғандықтан, Ксенофонттың аты бюллетеньде жоғарыда көрсетілмеді, оның орнына жоғарыда тек "S" әрпі көрсетілді, сайлаушылар оның аты-жөнін іздеуге мәжбүр болды. Ксенофонт Сенатқа үміткер болу үшін Заң шығару кеңесіндегі мандатын босатқандықтан, Оңтүстік Австралия Парламенті 2007 жылдың 21 қарашасында Ксенофонттың орнын толтыру үшін бірлескен отырыс өткізді. 2006 жылы Ксенофонттың тізімі бойынша үшінші кандидат болған бұрынғы бағалаушы Джон Дарли тағайындалды. Тағайындауды бекіту үшін өткізілген бірлескен отырыста Энн Брессингтон Ксенофонтты сынап, оның адалдығы мен федералды парламентке лайықтылығына күдік келтірді, оның "саясатқа қарсы" бейнесі шындықтан гөрі жасанды екенін айтты. Сондай-ақ, Ксенофонт 2006 жылғы сайлауда науқан шығындарына 50 000 австралиялық доллар жұмсауды талап еткенін мәлімдеді. Ксенофонт бұған жауап ретінде "оның жеке өзімен алаңдаушылықтарын бөліспегеніне қатты қайғырғанын" және "жеке және көпшілік алдында оны үнемі қолдағанын" айтты. Ксенофонттың мүддесін қорғағандардың арасында Ди Гилкрист те болды, оның күйеуінің жол апатынан кейін Капунда жолы бойынша патшалық комиссия құрылған еді. Ертесі күні сұхбатта Гилкрист: "Менің тәжірибем бойынша, Никпен байланыста болған құрбан ғана емес, сонымен қатар Никпен және оның кеңсесімен жұмыс істеген адам ретінде, Ник өте жаны ашық, қамқор және көңілді. Ол шынымен адал" деді. Төменгі палатаның тәуелсіз депутаты Крис Ханна да Ксенофонтты қорғады, Брессингтонның "әдейі зиян келтіруге тырысқанын" және Ксенофонттың сайлау мүмкіндіктерін жоюға тырысқанын айтты. Науқан соңында Ксенофонт өзінің жақындығын көрсету үшін Рундл-Молл көшесімен үлкен есекпен жүрді. Ол дауыстардың 14,78 пайызын алды. Бұл көрсеткіш 2006 жылғы сайлаудағы 20 пайыздан астам нәтижесінен төмен болды.
Бірінші мерзім (2008-2014 жж.)
Ксенофонт Сенатта Австралияның Жасылдар партиясымен және «Отбасы бірінші» партиясымен билік тепе-теңдігін бөлісті. Бірінші Радд үкіметі заң қабылдау үшін екі тәуелсіз сенатордың немесе оппозицияның қолдауына мұқтаж болды. 2009 жылдың ақпан айында Радд үкіметі 42 миллиард австралиялық долларын құрайтын экономикалық ынталандыру пакетін қабылдауы тиіс болды. Ксенофонт бастапқыда пакетке қарсы дауыс берді, бірақ түзетулер енгізілгеннен кейін ақырында жақтап дауыс берді. Ксенофонт үкіметті Мюррей-Дарлинг бассейнінің қаражаты мен басқа да су жобаларына 900 миллион австралиялық доллар жұмсауға көндірді, оның ішінде суды қайта сатып алуға үш жыл ішінде 500 миллион австралиялық доллар бөлінді. 2009 жылдың қарашасында Ксенофонт Саентология шіркеуін қылмыстық ұйым деп атады, оның мүшелері шантажға, азаптауға және зорлық-зомбылыққа, еңбек лагерьлеріне және мәжбүрлі түрде қамауға алуға, сондай-ақ мәжбүрлі түсік тастауға ұшырағанын мәлімдеді. 2010 жылдың 7 қыркүйегінде Сенат комитеті қайырымдылық ұйымдарының ашықтығын тексеру және бақылау мақсатында қайырымдылық комиссиясын құруды ұсынды. Бұл ұсыныс екі партияның қолдауына ие болды. 2011 жылдың шілдесінде Ксенофонт билік тепе-теңдігін Жасылдар партиясына жоғалтты, бірақ оның ойын автоматтарына қарсы ұстанымы 2010 жылғы сайлауда тәуелсіз Эндрю Уилки төменгі палатаға сайланғанда нығайтылды, нәтижесінде парламенттің тұрақсыздығы туды. Уилки сайлауда ойын автоматтарына қарсы белсенді науқан жүргізді. Уилкидің қолдауы үшін Гиллард үкіметі міндетті алдын ала міндеттемелер технологиясын заңдастырды, бұл жоғары ставкалы машиналарды пайдаланатын адамдар ойын ойнамас бұрын машинаға қанша ставка жасауға дайын екендерін алдын ала міндеттеуге мәжбүр етеді, сондай-ақ алдын ала міндеттемелерді қажет етпейтін айналым машиналарын пайдалану үшін ең көп 1 австралиялық долларлық ставканы енгізді. Бұл жоспар спорттық клубтар мен покер машиналарын пайдаланудан қаржылай пайда көретін әртүрлі бизнес өкілдерінен қарсылық көтерді. 2011 жылдың қыркүйегінде Ксенофонт 1960 жылдардағы оқиғаларға қатысты бір католик діни қызметкерін зорлауда айыптау үшін парламенттік иммунитетін пайдаланды. Ол сондай-ақ 2007 жылы Монсиньор Дэвид Каппо мен Аделаиданың католик архиепискобы Филипп Уилсонды бұл айыптамаларды тиісінше тергемеген деп айыптады. Үшеуі де сенатордың мәлімдемесін жоққа шығарды. Ксенофонт өзінің ниеттері мен соңғы талабы туралы шіркеуге хабарлағаннан кейін алған «қанағаттандырмас» жауабынан кейін мұндай қадамға барды. Кейіннен Каппо өзінің бірнеше мемлекеттік лауазымдарынан бас тартты. Бірнеше күннен кейін, жоғары деңгейдегі БАҚ жариялағаннан кейін, Ксенофонт, егер ол айыптаған адам демалысқа шығуға дайын екенін білген болса, парламенттік иммунитетін пайдаланбаған болар еді деп мәлімдеді. 2011 жылдың қарашасында Ксенофонт Таза энергия заңына қарсы дауыс берді. Көміртегі бағасын белгілеу схемасы Лейбористік үкіметтің Сенатта Жасылдар партиясының қолдауымен қабылданды. 2012 жылдың мамырында оппозиция жетекшісі Анвар Ибрагимнің жақтасы Ксенофонт Малайзияға барып, үкіметке қарсы наразылық акцияларын өздігінен бақылады. New Straits Times газеті Ксенофонттың бейтараптығына күмән келтіретін мақала жариялады, онда оның 2009 жылғы Саентологияны сынаған сөзінің бір бөлігі келтірілді. Газет Саентология сөзін Ислам сөзімен ауыстырды. Ксенофонт қорлау үшін сотқа берумен қорқытты, ал мақала газеттің веб-сайтынан алынып тасталды. 2013 жылдың ақпан айында Ксенофонт Малайзияға қайта баруға тырысты, бірақ Куала-Лумпур әуежайында иммиграциялық қызметкерлермен ұсталды. Кейіннен ол Австралияға қайтарылды. Ксенофонт Малайзияның парламенттік істер министрімен кездесуге жоспарланған Австралиялық делегацияның тізіміне енбегені расталды.
2013 жылғы сайлау науқаны
2013 жылғы федералды сайлау кезінде Ксенофонт төрт маңызды саяси мәселені атап көрсетті: ойын автоматтарына реформа жасау, пальма майының Австралияда сатылуын тоқтату, супермаркеттердің монополиясын бұзу және Мюррей-Дарлинг бассейнінің құтқару жоспарында Риверлендтің суармалы шаруашылықтары үшін жақсы шарттар жасау. Ксенофонтқа берілген дауыстардың саны 24,9 пайызға жетті, бұл екі квотадан бірнеше пайыз кем. Сайлауға рекордтық үміткерлер тіркелді. Топтық дауыс беру бюллетендері күшті сынаққа ілікті, себебі көптеген үміткерлер шартты түрде сайланды, олардың 14,3 пайыздық квотасының көп бөлігі саяси спектрдегі басқа партиялардың дауыстары есебінен түсті.
Екінші мерзім (2014-2016 жж.)
Сенаттағы билік тепе-теңдігіне оралғаннан кейін Ксенофон қорғанысқа (әсіресе Коллинз класындағы суасты кемелерін ауыстыру жобасына) және 2014 жылғы Австралияның федералдық бюджетінде Эбботт үкіметі жасаған кесімдерге назар аударды. 2014 жылдың қазан айында Ксенофон Эбботт үкіметінің климаттық өзгерістермен күресу жөніндегі «Тікелей әрекет» жоспарын қолдады, бұл жоспар Сенатта қабылдануына мүмкіндік берді. Бірақ ол кейіннен жоспар реттеулер арқылы енгізілген өзгерістердің нәтижесінде «әлсірегенін» мәлімдеді. 2014 жылдың желтоқсанында Ксенофон Австралиядағы университеттерді жекешелендіруге бағытталған білім беру және оқыту министрі Кристофер Пайн ұсынған жоғары білім реформаларына қарсы дауыс берді. 2015 жылдың наурыз айында Ксенофон ұлттық қауіпсіздік заңнамалық базасына енгізілген түзетулерге, әсіресе телекоммуникациялық деректерді сақтау мәселесіне қарсы шықты. 2014 жылы Сенатта сөйлеген «шпиондарды ұстаушы» сөзінде Ксенофон жаңа заңдар Австралиядағы зерттеуші журналистикаға қорқынышпен қарау әсерін тигізерін айтты. Ксенофон уақытша қорғау визасын қайта енгізу үшін сол кездегі иммиграция және шекараны қорғау министрі Скотт Моррисонмен келіссөздер жүргізді. 2015 жылдың наурыз айында Ксенофон Аделаида шейхымен бірге Индонезияға сапар шегіп, өлім жазасына кесілген «Бали Тоғызы» есімді екі адамға кешірім сұрауға тырысты, бірақ бұл әрекеттері көңілге сендірмеді. 2015 жылдың қарашасында Ксенофон Австралияның Шығыс Тиморға қатысты тыңшылық салдарынан туған дауға байланысты тәуелсіз комиссия құру туралы ұсыныстарға қосылды. 2016 жылдың ақпан айында Ксенофон Австралияның «Жасылдар» партиясымен және үкіметпен бірлесіп Сенат сайлау жүйесін реформалауды қолдады. Басқа сенаторлар, соның ішінде Джон Мадиган мен Дэвид Лейонхельм, жаңа дауыс беру жүйесінде қайта сайлану мүмкіндіктерінің нашарлағанын айтып, Ксенофонды «жоғары деңгейдегі саяси алаяқтықпен» айыптады.
2016 жылғы сайлау науқаны
2016 жылғы федералды сайлау науқаны барысында Ксенофонт екі үлкен саяси партияның да шабуылдарына ұшырады, соның ішінде әкесі қатысқан «Аделаида Тауэр» ЖШҚ директоры екенін жарияламағаны да осы шабуылдардың себебі болды. Ксенофонт бұл науқанды ұйымдастырушыларды «тарапты және жеке шабуыл» деп айыптады. Лейборист партиясы Австралия сайлау комиссиясынан бизнесмен Иан Мелроуздың Ксенофонға берген күмәнді қарыздарын тергеп қарауды сұрады.
Үшінші мерзім (2016-2017 жж.)
2016 жылдың тамызында Ксенофонт пен NXT әріптестері ұсынылып отырған бір жынысты некеге қатысты референдумға қарсылық білдірді, себебі ол міндетті емес еді және мемлекеттік ресурстарды бекер шығындауға алып келетін. 2017 жылдың наурыз айында Ксенофонт 2018 жылғы Оңтүстік Австралия штаттық сайлауына қарай жаңа партия құратынын хабарлады. 2017 жылдың шілдесінде Ник Ксенофонның SA BEST партиясы Оңтүстік Австралияның Сайлау комиссиясымен тіркелді. 2017 жылдың тамызында Ксенофонт 2017 жылғы Австралия парламенті мүшелігіне қатысты дауға қатысты және 2016 жылғы сайлауға қатысу құқығын нақтылау үшін Жоғарғы сотқа жолдануды сұрады. 2017 жылдың 27 қазанында Жоғарғы сот оның 2016 жылы үміткер болуға және заңды түрде сайлануға құқылы екенін растады. 2017 жылдың 6 қазанында Ксенофонт 2018 жылғы Оңтүстік Австралияның жалпы сайлауында Оңтүстік Австралия Парламентіне сайлану үшін отставкаға кететінін мәлімдеді. 2017 жылдың 31 қазанында Ксенофонт Сенаттан отставкаға кетті, ал оның орнына партиясының жетекші кеңесшісі Рекс Патрик келді.
Конституциялық жарамдылық (2017)
2017 жылдың 19 тамызында Ксенофон британдық билік органдары оның британдық теңіз азаматы екенін растады, себебі оның грек тегіндегі әкесі Кипр британдық колониясы болған кезде онда туған.
2022 жылғы сайлау науқаны
Ксенофон 2022 жылғы 24 наурызда 2022 жылғы Австралия федералды сайлауында Австралия Сенатына қайтадан үміткер болады деп хабарлады. Ксенофонтқа орын жеңіп алуға мүмкіндік болмады. Ол дауыстардың 3% ын алды, бұл 1997 жылы саясатқа қадам басқаннан бергі ең нашар көрсеткіші болды.
Саясатта
2019 жылдың 2 желтоқсанында Huawei Australia компаниясы Xenophon-ның қызметін "сыртқы заңгер" ретінде пайдаланғанын мәлімдеді. Австралия үкіметі компанияға 5G инфрақұрылымын ұсынуға тыйым салды. Xenophon Huawei компаниясының атынан парламент мүшелеріне лобби жасамайтынын айтты. 2022 жылы Xenophon федералды саясатқа қайта оралуға тырысты, Оңтүстік Австралиядағы Сенатқа O тобының жетекші үміткері ретінде, Centre Alliance Сенаторы Стирлинг Грифтен жоғары орналасып, қайтадан үміткер болды, алайда екеуі де сайлана алмады. Xenophon покер автоматтарындағы құмар ойындарына реформа жасауды жалғастырып қолдайды.
Жеке өмір
1990 жылы Ксенофон физиотерапевт Сандра Казубиерниске үйленді. Ксенофон 2019 жылдың басында тағы бір серіктесінен екінші баласын дүниеге келтірді. Олардың қарым-қатынасы 2022 жылға дейін аяқталды деген хабар тарады. Ксенофон 2023 жылы Аделаидада әкесінің құрметіне "Теоға рахмет" аталған грек-кипрлік мейрамханасын ашты, ол сол жылы қайтыс болды. 2024 жылы Ксенофон қатерлі емес ми ісігіне операция жасайтынын хабарлады.
Эмоционалды қорлау туралы айыптар
2017 жылы бұрынғы қызметкер Джени Лоу The Australian газетінде жарияланған мақалаға жауап ретінде, ол Ксенофонтпен жеті жылдық құпия қарым-қатынаста болғанын, оның психологиялық зорлыққа ұшыраған, "қырыққан" және мансабына зиян келтіргенін мәлімдеді. Ксенофонт 2007 жылы қарым-қатынас басталғанын мойындады, бірақ кез келген жағымсыз айғауларды жоққа шығарды. Ксенофонт өкініш білдірді, бірақ мән-жайларға қатысты түсініктеме беруден бас тартты.