Тверь князі Александр Михаилұлының өмірі мен күресі

Кіріспе

Тверь князі (1326–1327; 1338–1339) Александр немесе Александр Михайлович (Александр Михайлович; 7 қазан 1301 – 29 қазан 1339) – 1326–1327 жылдары Тверь князі және Владимирдің бас князі, ал 1338–1339 жылдары Тверьдің бас князі, ұлы Федормен бірге.

Өмір

Александр Тверь князі Михаилдың Кашиндық Аннадан туған екінші ұлы еді. Жастығында оның иелігінде Холм және Микулин қалалары болды. 1322 жылы ол Тверь князьдерінің Мәскеудің күшеуіне қарсылығын жалғастырды. Ол Мәскеудің Ұлы князі Юрийді (Алтын Орда ханынан ярлык немесе патент алу үшін Александрдың әкесіне қарсы сөз сөйлеген) тосып алып, тұтқынға алды. Төрт жыл өткен соң Александр баласыз қалған ағасы Дмитрийді алмастырды. Дмитрий әкесі Юрийдің өлімінен кек алу үшін Ордада Өзбек ханның бұйрығымен өлім жазасына кесілген еді. 1327 жылы татар билеушісі, баскак Шевкал (Өзбек ханның туысы) үлкен жасақпен Тверьге келді. Олар Александрдың сарайына орналасып, қалада зорлық-зомбылық көрсетіп, қарақшылықпен айналысты. Шевкал ханзаданы өлтіріп, тақты өзі басып алып, қалаға ислам дінін енгізуді көздегені туралы әңгіме тарады. 1327 жылдың 15 тамызында татарлар Диудько есімді дияконның атын тартып алмақшы болғанда, ол көмекке шақырып, ашулы халық татарларға шабуыл жасап, оларды өлтірді. Шевкал мен оның қалған күзетшілері жасырынуға тырысқан үйдің бірінде тірідей өртеліп өлтірілді. Бұл қырғын сөзсіз татарлардың кек алуына әкелді. Шындығында, бұл оқиға Александр мен Тверь князьдерін жою үшін татарлардың жасаған қастандығы болуы мүмкін еді. 1322 жылы Дмитрий Үрейлі Көздерінен қаза тапқан Мәскеулік Юрийдің інісі Иван Калита дереу Ордаға барып, Александр Өзбек ханға өзін ақтауға үлкермес бұрын, ханға Владимир тағына ярлык беруге көндірді. Хан сондай-ақ Тверьді жазалау үшін Иванды 50 мыңдық әскермен жіберді. Александр отбасымен Новгородқа қашып келді, бірақ татарлардан қорқып, оны қабылдамады, сондықтан Псковке бет бұрды. Псков қаласы Александрды қалаға кіруге рұқсат беріп қана қоймай, оны өз ханзадасы етіп тағайындады. Ресей жерін одан әрі қиратудан сақтап қалу үшін – егер Иван Калита Александрды Псковте қалдырса, татарлар, әрине, сол қаланы жоятын тағы бір жазалау экспедициясын жіберген болар еді – Александр қаладан кетуге келісті, бірақ Псков тұрғындары оны жібермеді. Митрополит Феогност (Теогност) Новгородқа келді және ол Новгород архиепискобы Моисеймен (1325–1330; 1352–1359) бірге Иван Калитаның бұйрығымен қалаға қарсы айыптау жариялады. 1329 жылы ханның бұйрығын орындап, Иван Калита және көптеген князьдер Псковке соғыс жариялады. Александр Литваға, содан кейін Швецияға қашып кетті, ал митрополит Псковке қарсы айыптауды алып тастады. Александр бір жарым жылдан кейін Литваның Ұлы князі Гедиминастың қамқорлығымен Псковке қайта оралды. 1335 жылы Александр ұлы Федорды Ордаға кешірім сұрау үшін жіберді. Екі жылдан кейін, 1337 жылы, ол өзі де сол жерге барды. Өзбек хан, кем дегенде бір уақытқа, ескі жауына кешірім беріп, оны Тверьге қайтарды. Бұл Мәскеумен қайтадан қақтығысқа түсуіне әкеп соқты, бірақ Тверь оған шыдамады. 1339 жылдың 29 қазанында Александр мен Федор Орданың астанасы Сарайда Өзбек ханның бұйрығымен төртке бөлініп өлтірілді.

Aleksandr was a second son of Prince Mikhail of Tver by his wife, Anna of Kashin. As a young man, his appanages included Kholm and Mikulin. In 1322, he continued the Tver princes' opposition to the rise of Moscow when he rather spectacularly waylaid Grand Prince Yury of Moscow (who had schemed against Aleksandr's father to gain the yarlyk or patent of office from the khan of the Golden Horde, the Mongol kingdom which ruled Russia and much of central Asia in the 13th and 14th centuries) as Yury journeyed with the tribute from Novgorod to Moscow. Four years later, Aleksandr succeeded his childless brother Dmitry the Terrible Eyes who had been executed on behest of Uzbeg Khan in the Horde after Dmitry avenged his father's death by murdering Yury. In 1327, a Tatar official, the baskak Shevkal (the cousin of Uzbeg), arrived in Tver from the Horde, with a large retinue. They took up residence at Aleksandr's palace and, according to chronicle reports, started terrorizing the city, randomly robbing and killing. Rumors spread that Shevkal wanted to kill the prince, occupy the throne for himself and introduce Islam to the city. When, on 15 August 1327, the Tatars tried to take a horse from a deacon named Dyudko, he cried for help and a mob of furious people rushed on the Tatars and killed them all. Shevkal and his remaining guards were burnt alive in one of the houses where they had attempted to hide. The massacre led inevitably to Tatar reprisals. Indeed, the whole incident may have been a provocation by the Tatars to destroy Aleksandr and the Tver princes. Ivan Kalita of Moscow, brother of Yury of Moscow who had been murdered by Dmitri the Terrible Eyes in 1322, immediately went to the Horde and, before Aleksandr had time to justify himself to Uzbeg Khan, persuaded the khan to grant Moscow the yarlik or patent of office for the throne of Vladimir. The khan also sent Ivan at the head of an army of 50,000 soldiers to punish Tver. Alexander fled with his family to Novgorod, but he was not accepted there for fear of the Tatars, so he went on to Pskov. Pskov not only allowed Aleksandr to enter their city, but made him their prince. Desiring to save the Russian land from further devastation — had Ivan Kalita left Aleksandr in Pskov, the Tatars would have certainly sent another punitive expedition which would have destroyed that city — Aleksandr agreed to abandon the city, but the residents of Pskov would not let him go. Metropolitan Feognost (Theognostus) arrived in Novgorod and he and Archbishop Moisei of Novgorod (1325–1330; 1352–1359) excommunicated the city at the behest of Ivan Kalita. In 1329, fulfilling the order of the khan, Ivan Kalita and many other princes declared war to Pskov. Aleksander fled into Lithuania and then to Sweden, after which the metropolitan lifted the ban of excommunication against Pskov. Aleksander returned to Pskov a year and a half later under the patronage of Gediminas, Grand Duke of Lithuania. In 1335, Aleksandr sent his son, Fyodor, to the Horde in order to gain forgiveness. Two years later in 1337 he went there himself. Uzbeg Khan, at least for a time, forgave his old enemy and sent him back to Tver. This led to renewed hostilities with Moscow, which Tver' could not sustain. On October 29, 1339, Aleksandr and Fyodor were quartered (chopped into four pieces) in Sarai, the capital city of the Horde, by the orders of Uzbeg Khan.