Кіріспе

Балық түрлері

Бөртпелі қол балық (Brachionichthys hirsutus) – қол балықтар тұқымдастығына (Brachionichthyidae) жататын, IUCN Қызыл тізімінде 2020 жылы аса қауіпті түр ретінде тіркелген, сирек кездесетін австралиялық балық. Оның таралған аймағы өте шектеулі, тек Тасманиядағы Дервент өзенінің сағасында және жақын жерлерде ғана кездеседі. Оның өмір сүруіне ең басты қауіп – Солтүстік Тынық мұхитының теңіз жұлдызы (Asterias amurensis) сияқты бөгетті түр. Бөртпелі қол балық ерекше балық, себебі оның жоғары дамыған кеуде қанаттары бар, олар қолдарға ұқсайды (содан аты шыққан) және теңіз түбінде қозғалуға мүмкіндік береді.

Таксономия

Дақты қолбалық алғаш рет 1804 жылы француз натуралисі Бернард Жермен де Ласепедпен Lophius hirsutus деп сипатталды, оның түбіртек орны "Австралияның оңтүстік жағалауы" деп көрсетілген, бұл, басы арнасы Тасманияны білдіреді. 1854 жылы Питер Бликер L. hirsutus үшін жаңа, бір түрден тұратын Brachionichthys туысын ұсынды, сондықтан бұл түр монотипия бойынша сол туыстың типтік түрі болып табылады. "Дүние жүзіндегі балықтар" кітабының 5-ші басылымы Brachionichthys туысын, оның ішіндегі екі түрдің бірін – қолбалықтар отбасына жататын Brachionichthyidae отбасына жатқызады.

Этимология

Дақты қолбалықтың туыс аты Brachionichthys, бұл "қол" деген мағына беретін brachium мен "балық" деген мағына беретін ichthys сөздерінің қосындысы. Блекеттер түсіндірмегенімен, бұл аталған туыс аты, көліктің жүзбе қанатына сілтеме жасайды деп болжам жасауға болады. Ал түрлік аты, hirsutus, "шашықты" дегенді білдіреді және бұл терідің кем дегенде ішінара кішкентай тікендермен жабылуына сілтеме жасайды.

Сипаттама

Бендеме қол балығы – қол балықтар тұқымдасына жататын, Brachionichthyidae тұқымдасына жататын сирек кездесетін түр. Қол балықтар – Австралияға тән, бірегей балықтар тұқымдасы, Австралияға ғана ендемік бірнеше теңіз балықтарының ең көп түрлі тұқымдасы. Қол балықтар ерекше, кішкентай (ұзындығына қарай), баяу қозғалатын, жүзуден гөрі "қадам басуды" ұнататын балықтар. Олардың кеуде қанаттары аяқ сияқты, ал олардың ұштары қолға ұқсайды (сондықтан олардың жалпы атауы осылай). Әйелдер 2-3 жылдан кейін, ұзындығына қарай, жыныстық пісілігіне жетеді деп саналады. Ол жыртқыштардан қашу үшін қабықшалармен толтырылған ойыстар мен толқынды құрылымдар сияқты күрделі орталарды таңдайды. B. hirsutus көбейтілу маусымы кезінде қалаған ортасын таңдайды. B. hirsutus таңдаған ортасынан аз қозғалуына байланысты басқа B. hirsutus-пен кездесу сирек болады, бұл жұптасу мүмкіндігін азайтады. Бұл популяциялардағы аллель әсерлерінен туындаған төмен көбеюге байланысты қауіптерге әкелуі мүмкін. Кейбір B. hirsutus аз қозғалуына байланысты жұптасқан серігін табу үшін көп күш жұмсауға мәжбүр.

Диета

Олардың тамақтануы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ жабайы табиғатта олар ұсақ моллюскаларды, креветкаларды және көпқыртысты құрттарды жейтіні белгілі. Аквариумда ұсталатын қоңыр қол балықтары мисидтер, амфиподтар және кішкентай тірі балықтармен қоректенеді. Жаңадан шайқаған қол балықтары кішкентай амфиподтармен жақсы тамақтанады. және қазірге дейін осылай классификацияланады (lc=yes, соңғы бағалау 2018 жылғы). Барлық қол балық түрлері Тасманияның 1995 жылғы Тірі теңіз ресурстарын басқару заңымен қорғалады, бұл заң мемлекеттік суларда рұқсатсыз оларды ұстауға тыйым салады. Түрдің сақталуы үшін ең маңызды мәселе – жапондық суларда таралған Солтүстік Тынық мұхиты теңіз жұлдызының (Asterias amurensis) таралуынан туындайтын қауіпті жою, ол балық жұмыртқаларын ғана емес, сонымен қатар балықтардың шағылысуына көмектесетін теңіз құрттарын (аскидияларды) да жейді. 1980-ші жылдардан бері Дервент өзені мен сағасында осы теңіз жұлдызының таралуын бақылауға күш салынып келеді.