Кіріспе

Мичиганның төменгі жарты аралы (ағылш. Lower Peninsula of Michigan) – АҚШ-тың Мичиган штатын құрайтын екі ірі құрлықтың арасындағы үлкені, оңтүстігі және биіктігі төменгісі; екіншісі – Маккинак бұғазымен бөлінетін Жоғарғы жарты арал. Оның барлық жағы сумен қоршалған, тек оңтүстік шекарасы Индиана және Огайо штаттарымен ортақ. Жоғарғы жарты аралды көбінесе "У.П." деп атайды, бірақ төменгі жарты аралды "Л.П." деп атау сирек кездеседі. Өзінің ерекше пішініне байланысты төменгі жарты арал "Қолғап" деп аталады, ал шығыс бөлігі "Басбармақ" деп танылады. Бұл аймаққа қатысты бірнеше халықтық мифтер бар, олардың бірі – бұл Мичиганның алып ағаш кесушісі және еуропалық-американдық халық кейіпкері Пол Буньянның қол ізбесі. Төменгі жарты аралда тұратын адамдардан қайда тұратынын сұрағанда, олар оң алақанын көтеріп, оның үстіндегі бір нүктеге сүйеніп, орнын көрсетеді. Жарты арал кейде Солтүстік Төменгі жарты аралға – халық азырақ және көбінесе орманды аймаққа – және Оңтүстік Төменгі жарты аралға – көбінесе қалалық және егістік жерлерге – бөлінеді. Оңтүстік Төменгі Мичиган кейде экономикалық және мәдени аймақтарға жіктеледі. Мәдени және экономикалық тұрғыдан алуан түрлі төменгі жарты арал Мичиган саясатына басымдық етеді, ал Жоғарғы жарты аралсыз оның карталары кейде қате түрде "Мичиган" деп көрсетіледі, бұл "йоперлердің" (Жоғарғы жарты арал тұрғындарының) наразылығына себеп болады. Йоперлер төменгі жарты арал тұрғындарын "жазық жерліктер" (аумақтың таулы еместігіне байланысты) немесе "тролльдер" деп әзілдейді (өйткені олар Маккинак көпірінің оңтүстігінде "көпірдің астында" тұрады).

География

Төменгі жартыарал батысында Мичиган көлімен, солтүстік-шығысында Макинэк бұғазымен жалғасатын Гурон көлімен шектеледі. Оңтүстік-шығысында Сент-Клэр өзені, Сент-Клэр көлі, Детройт өзені және Эри көлінен тұратын су жолы оны Канаданың Онтарио провинциясынан бөліп тұрады. Оның оңтүстігінде Индиана және Огайо штаттары жатыр. Бұл шекара дұрыс емес: Индианамен шекара Индианаға Мичиган көліне қолжетімділігін арттыру үшін оның бастапқы орналасқан жерінен солтүстікке қарай 10 мильге жылжытылды, ал Огайомен сәл бұрышталып орналасқан шекарасы Толедо соғысын аяқтаған келісімнің бір бөлігі болды. Төменгі жартыарал Ұлы көлдер жазығының бір бөлігі болып табылады, оған Висконсин және Огайоның үлкен бөліктері кіреді. Ең кең жерінде Төменгі жартыаралдың солтүстіктен оңтүстікке дейінгі ұзындығы 446 шақырым (277 миль), ал шығыстан батысқа дейінгі ені 314 шақырым (195 миль) құрайды. Бұл аймақ Мичиган штатының жер аумағының үштен екі бөлігін алып жатыр. Жартыаралдың беті көбінесе тегіс, конус тәрізді төбелермен және мұздық мореналармен тізіліп, көбінесе бірнеше жүз футтан аспайтын биіктікте болады, олар ең көп солтүстікте кездеседі. Төменгі жартыаралдағы ең биік нүкте нақты анықталмаған, бірақ ол Брайар төбесі (1705 фут (520 м)) немесе Кадиллак маңындағы бірнеше нүктелердің бірі болуы мүмкін. Ең төменгі нүкте Эри көлінің жағалауында, 571 фут (174 м) биіктікте орналасқан. Батыс жағалауында Мичиган көлі мен батыстан соққан желдің әсерінен пайда болған кең құмды жағажайлар мен құмды төбелер бар. Салыстырмалы түрде терең емес Сагино шығанағы да ұқсас су жинау алабымен қоршалған. Каламазуо, Гранд, Мускегон және Манисти өзендері (Мичиган көлі), сондай-ақ Ау Сабл және Титтабавасси–Шиавасси–Сагинау өзендері (Гурон көлі) сияқты бірнеше ірі өзен жүйелері жақын орналасқан Ұлы көлдерге құяды. Өзендер мен көптеген көлдердің желісінің арқасында құрлықтағы кез келген нүкте осы су объектілерінің бірінен 10 шақырымнан (6 миль) аспайтын қашықтықта, ал Ұлы көлдердің бірінен (Лансингке жақын) ең көп дегенде 137 шақырым (85 миль) қашықтықта орналасқан.

Геология

Төменгі жарты аралы Мичиган алабы деп аталатын геологиялық алаппен ерекшеленеді. Бұл ерекшелік аймақтағы геологиялық шөгінді қабаттардың дерлік дөңгелек пішіндес үлгісімен және жарты аралдың ортасына қарай біркелкі құрылымдық еңіспен көрінеді. Алаптың орналасқан жері – Глэдвин округі, онда Прекамбрийдің іргелі тау жыныстары 16000 фут (4877 м) тереңдікте жатыр. Шеттерінде, мысалы, Мичиган штатындағы Макино қаласының астында, Прекамбрий беті шамамен 4000 фут (1219 м) тереңдікте орналасқан. Бұл 1219 метрлік контур тау жынысының түбіндегі төменгі жарты аралдың солтүстік бөлігін кесіп өтеді және батыс жағынан Мичиган көлінің астымен жалғасады. Ол Мичиганның оңтүстік округтері арқылы өтіп, Хьюрон көлінің астында солтүстікке қарай созылады.

Климат

Төменгі жарым аралдың көптеген айлық температуралары 14 градустан 84 градус Фаренгейтқа дейін ауытқиды.