Кіріспе
Американдық джаз трубашысы және әншісі (1901–1971)
Луи Дэниел Армстронг (4 тамыз 1901 – 6 шілде 1971), «Сатчмо», «Сатч» және «Попс» лақаптарымен белгілі болған американдық трубашы және вокалист. Ол джаздың ең ықпалды тұлғаларының бірі еді. Оның мансабы бес онжылдыққа созылды және джаз тарихының бірнеше кезеңін қамтыды. Ол көптеген марапаттарға ие болды, соның ішінде 1965 жылы «Hello, Dolly!» үшін «Жылдың үздік әншісі» номинациясында «Грэмми» сыйлығын, сондай-ақ 1972 жылы өмірінің жетістіктері үшін «Грэмми» сыйлығын және 2017 жылы Ұлттық ритм-энд-блюз залына енгізілді. Армстронг Нью-Орлеанда туып өскен. 1920 жылдары талантты кернейші және корнетші ретінде танымал болған Армстронг джаздың дамуына зор үлес қосты, музыканың назарын ұжымдық импровизациядан жеке орындауға ауыстырды. 1922 жыл шамасында ол өзінің ұстазы Джо «Кинг» Оливердің соңынан Чикагоға Креол джаз тобында ойнауға кетті. Ол «музыкалық жарыстарда» (cutting contests) атаққа ие болды, оның даңқы топ жетекшісі Флетчер Хендерсонға жетті. Ол Нью-Йоркке көшіп, танымал және музыкалық жағынан ықпалды топ солисі және студиялық музыкант болды. 1950 жылдары ол ұлттық музыкалық иконаға айналды, радио және теледидар хабарларында, сондай-ақ фильмдерде жиі пайда болды. Оның ең танымал әндері: «What a Wonderful World», «La Vie en Rose», «Hello, Dolly!», «On the Sunny Side of the Street», «Dream a Little Dream of Me», «When You're Smiling» және «When the Saints Go Marching In». Ол Элла Фицджеральдпен бірлесіп үш альбом шығарды: «Ella and Louis» (1956), «Ella and Louis Again» (1957) және «Porgy and Bess» (1959). Ол сондай-ақ «A Rhapsody in Black and Blue» (1932), «Cabin in the Sky» (1943), «High Society» (1956), «Paris Blues» (1961), «A Man Called Adam» (1966) және «Hello, Dolly!» (1969) сияқты фильмдерде ойнады. Армстронгтың ерекше, дауысының құбылыстық тембрі, оны ықпалды әнші және шебер импровизатор етті. Ол сондай-ақ скэт ән салуда да шебер болды. Армстронгтың өмірінің соңына қарай оның ықпалы халық музыкасына да тарады. Армстронг ақ және халықаралық тыңдарман арасында кең танымалдылыққа ие болған алғашқы афроамерикандық артистердің бірі болды. Ол нәсілдік мәселелерді көпшілік алдында талқыламады, бірақ Литтл-Рок дағдарысы кезінде нәсілдік сегрегацияға қарсы белсенді түрде ұстаным білдірді. Ол қара нәсілді адамдар үшін қиын болған кезде американ қоғамының жоғарғы эшелондарына қол жеткізе алды.
Ерте өмір
Армстронг 1901 жылдың 4 тамызында Нью-Орлеанда туған деп есептеледі, бірақ бұл дата көп пікірталас тудырды. Армстронгтың өзі көбінесе 1900 жылдың 4 шілдесінде туғанын айтқан. Оның ата-анасы Мэри Эстель "Маянн" Альберт және Уильям Армстронг болды. Мэри Альберт Луизиана штатының Бутт қаласынан шыққан және он алты жасында үйде босанған. Бір жарым жылдан кейін олардың Беатрис "Мама Люси" Армстронг (1903–1987) атты қызы дүниеге келді, оны Альберт тәрбиеледі. Уильям Армстронг отбасын көп ұзамай тастап кетті. Луи Армстронгты бес жасқа дейін әжесі тәрбиеледі, содан кейін ол анасына қайтарылды. Ол Rampart көшесінің оңтүстік бөлігінде тұрды. Алты жасында ол Литвалық еврейлердің отбасындағы "Фиск" ұлдар мектебіне бармая, олардың үйінде оқыды. Ол олардың екі ұлы, Моррис пен Алекске "мақта мен сүйектер" жинап, көмір жеткізуге көмектесті. 1969 жылы Нью-Йорктегі Бет Израил ауруханасында жүрек және бүйрек ауруларынан айыққанда, Армстронг "Луи Армстронг + Нью-Орлеандағы еврей отбасы, 1907 жыл" атты мемуарын жазды. Армстронг Карновский отбасымен бірге "Орыс ұйықтағысы" әнін шырқағанын, олардың сәби ұлы Дэвид ұйықтағанда, және отбасы оны "жүректен" ән айтуға үйреткенін жазды. 1969 жылы Бет Израил ауруханасындағы Армстронгтың дәрігері Гэри Цукер онымен Берлиннің ән мәтіндерін бөлісті, ал Армстронг оларды мемуарында келтірді. "Луи Армстронг + Нью-Орлеандағы еврей отбасы, 1907 жыл" атты мемуарында ол осы отбасының да "басқа ақ адамдар" тарапынан кемсітуге ұшырағанын анықтағанын сипаттады, олар еврейлерден өзгеше екенін сезінді: "Мен жеті жаста болсам да, мен жұмыс істеген кедей еврей отбасына ақ адамдардың жасаған зұлымдықтарын жақсы көре алдым". Олардан алған сабақтарын былай деп жазды: "нағыз өмір мен нық қадамды қалай өмір сүру керек". Кейіннен ересек болған соң Армстронг өмірінің соңына дейін еврей менеджері Джо Глазер берген Дәуіт жұлдызын тағып жүрді, оның бір бөлігі оны өсірген отбасының естелігі ретінде болды. Армстронг он бір жасында мектепті тастап кетті. Оның анасы Армстронг, Люси және оның серігі Том Лимен бірге Пердидо көшесіндегі бір бөлмелі үйге көшіп келді, ол ағасы Айк пен оның екі ұлының қасында тұрды. Армстронг ақша табу үшін көшеде ән шырқаған жігіттер тобына қосылды. Корнетист Бунк Джонсон он бір жасар балаға Даго Тонидің "хонки-тонк" клубында құлақпен ойнауды үйреткенін айтты. Кейінірек Армстронг Кіңг Оливерге алғыс айтты. Ол өзінің жастық шағы туралы былай деді: "Мен трубамды соққан сайын көзді жұмып, жақсы ескі Нью-Орлеанның жүрегіне қараймын. Ол маған өмір сүруге себеп берді". Өгей әкесінің қаруын рұқсатсыз алып, 1912 жылдың 31 желтоқсанында ауаға оқ атқандықтан тұтқындалды. Ол түнді Нью-Орлеанның кәмелетке толмағандар сотында өткізді, ал келесі күні Түсті жетімдер үйіне қамауға сотталды. Үйдегі өмір өте қарапайым болды. Матрастар болған жоқ. Тамақ көбінесе нан мен мелассадан ғана тұрды. Капитан Джозеф Джонс үйді әскери лагерь сияқты басқарды және дене жазасын қолданды. Армстронг оркестрде ойнап, корнет шеберлігін жетілдірді. Капитан Джонстың өтініші бойынша үйде жиі пайда болатын Питер Дэвис Армстронгтың алғашқы мұғалімі болды және оны оркестр жетекшісі етіп таңдады. Осы топпен он үш жасар Армстронг Кид Оридің назарын аударды. 1914 жылдың 14 маусымында Армстронг әкесі мен жаңа өгей анасы Гертруданың қамқорлығына жіберілді. Ол осы үйде екі өгей ағасымен бірнеше ай бойы тұрды. Гертруд қызын дүниеге әкелгеннен кейін Армстронгтың әкесі оны қабылдамады, сондықтан ол анасы Мэри Альбертке оралды. Ол кішкентай үйінде анасы мен әпкесімен бірге төсекте жатты. Оның анасы әлі де The Battlefield-те тұрды, оны ескі азғыруларға жол берді, бірақ ол музыкант ретінде жұмыс іздеді. Ол ұйымдасқан қылмысқа қатысы бар Генри Понс иелігіндегі би залында жұмыс тапты. Ол өзінің балуан және жансақшысы болған алты фут биіктік барабаншы Блэк Беннимен танысты. Ол жергілікті қоғамдастық колледжінде кеме қатынасы менеджментін қысқа уақыт оқыды, бірақ ақысын төлей алмай, оқуын тастауға мәжбүр болды. Сторивиллде көмір сата жүріп, ол үйдегі бұйымдардан музыка ойнайтын топтарды естіді. Ол джаздың алғашқы дыбыстарын Пит Лаланың әшекейханалары мен би залдарында ойнаған топтардан естіді, онда Кіңг Оливер өнер көрсетті.
Өзен қайықтарының білім беруі
Армстронг карьерасының басында Нью-Орлеанда қола оркестрлерде және өзен кемелерінде ойнады, алғаш рет 1918 жылдың қыркүйегінде саяхат кемесінде. Ол Fate Marable тобымен бірге саяхат етті, олар Streckfus Steamers компаниясының Sidney пароходымен Миссисипи өзенінің бойымен жол жүрді. Марабл өзінің музыкалық білімімен мақтанды және Армстронг пен оның тобындағы басқа музыканттар нотадан оқуды үйренуін қатыстырды. Армстронг Мараблмен бірге өткен уақытын "Университетке бару" деп сипаттады, себебі ол жазбаша ноталармен жұмыс істеудің кең тәжірибесін алды. 1919 жылы Армстронгтың ұстазы, Кинг Оливер солтүстікке кетіп, Кид Оридің тобындағы қызметінен кетті; Армстронг оны алмастырды. Ол Tuxedo Brass Band тобының екінші трубашысы болды. Өзен кемелеріндегі тәжірибесі барысында Армстронгтың музыкалық шеберлігі дами бастады. Жиырма жасында ол музыка оқи алатын болды. Ол жеке ерекшеліктері мен стилін қосып, кеңейтілген труба сололарында өзін көрсете білген алғашқы джаз музыканттарының бірі болды. Сондай-ақ ол өнер көрсетулерінде ән айта бастады.
Чикаго кезеңіндегі жазбалар
1922 жылы Армстронг Кинг Оливердің шақыруымен Чикагоға көшіп келді. Чикагоның оңтүстік жағындағы қараларға арналған Линкольн Гарденс клубында Оливердің креолдық джаз тобында Оливердің екінші корнетіне ойнап, ол күнделікті жұмысынан бас тартуға жеткілікті ақша тапты. Расалық қатынастар нашар болғанымен, Чикаго қарқынды дамыды. Қаланың қара нәсілді тұрғындары үшін жақсы жалақы төленетін зауыттарда жұмыс орындары болды, ал қалғаны көңіл көтеруге жұмсалды. Оның алғашқы студиялық жазбалары 1923 жылғы 5 сәуірде Оливермен бірге Gennett Records лейблы үшін жасалды. Олар алыс Ричмонд, Индиана қаласына пойызбен бірнеше сағат сапар шекті, ал топқа аз төленді. Репетицияның жетіспеуі, жабдықтың қарапайымдылығы, нашар акустика және студияның тарлығы орындау сапасына әсер етті. Бұл ерте жазбалар толыққанды акустикалық болды, топ тікелей үлкен түтікке ойнап, ол тікелей инеге қосылып, негізгі жазбадағы жолақты жасады. Электрлік жазу 1926 жылға дейін ойлап табылмады, ал Gennett оны кейін орнатты. Армстронгтың ойнауы өте қатты болғандықтан, ол Оливердің жанында ойнағанда, Оливердің дыбысы жазбада естілмейтін еді. Сондықтан Армстронг Оливерден 15 фут қашықтықта, бөлменің шеткі бұрышында тұруға мәжбүр болды. Армстронг 1924 жылы үйленетін Лил Хардин, Армстронгты атағын арттыруға және Оливердің ықпалынан шығып, өзінің стилін дамытуға шақырды. Оның кеңесімен Армстронг өзінің шеберлігін жетілдіру үшін шіркеуде классикалық музыка ойнай бастады, сондай-ақ дене бітімін жасыру үшін көбірек сәнді киім кие бастады. Оның ықпалы Армстронгтың ұстазымен қарым-қатынасын, әсіресе жалақысы мен Оливер Армстронгтан және топтың басқа мүшелерінен үстімізден ұстап қалған қосымша ақша мәселесінде әлсіретті. Армстронгтың анасы Мей Энн Альберт 1923 жылдың жазында Армстронгтың "жұмысы жоқ, ақшасы жоқ, аш және ауру" екенін естігеннен кейін оны Чикагоға көруге келді. Хардин оның тұруы үшін пәтер іздеп, жабдықтады.
Флетчер Хендерсонның оркестрі
Армстронг пен Оливер 1924 жылы жақсы қарым-қатынаста ажырасты. Содан кейін Армстронг Флетчер Хендерсон оркестрімен, сол кездегі ең танымал афроамерикандық ансамбльмен Нью-Йоркке шақырылды. Өзінің бөліміндегі музыканттармен үйлесімді болу үшін ол трубаны таңдады. Оның Кольман Хокинс, Хендерсонның тенор-саксофонисіне тигізген әсерін осы кезеңдегі оркестрдің жазбаларын тыңдап бағалауға болады. Армстронг Хендерсонның қатаң стиліне бейімделіп, трубада ойнап, тромбонмен тәжірибе жасады. Оркестрдің басқа мүшелері де Армстронгтың эмоционалдық орындау өнерінен әсер алды. Оның қойылымына ән салу және әсіресе дін қызметкерлері сияқты Жаңа Орлеанның есімдері туралы әңгімелер кірді. Хендерсон оркестрі Дон Редманның аранжировкаларымен Розеланд сарайы сияқты тек ақ адамдарға арналған мәдени орындарда өнер көрсетті. Дьюк Эллингтонның оркестрі Армстронгтың өнерін көру үшін Розеландқа келді. Осы жылдары Армстронг Кларенс Уильямс (Жаңа Орлеандағы досы), Уильямс Блю Файв, Сидни Бечет, сондай-ақ блюз әншілері Альберта Хантер, Ма Рейни және Бесси Смитпен бірге жазбалар жасады.
" Бес қыз "
1925 жылы Армстронг мансабын және табысын кеңейтуді қалаған Лилдің шұғыл тілегімен Чикагоға оралды. Ол өзінің әйелінің көңілін қалдырмай, жарнамада оны "Әлемдегі ең ұлы трубашы" деп атады. Бір кездері ол Lil Hardin Armstrong Band тобының құрамында болды және әйелі үшін жұмыс істеді. Ол Луи Армстронг пен оның "Ыстық бестігі" тобын құрып, "Картофель бас блюзі" және "Магглз" хиттерін жазды. "Магглз" сөзі марихуананы білдіретін сленгтік сөз болды, ол өмірінде жиі қолданды. "Ыстық бестік" құрамында Кид Ори (тромбон), Джонни Доддс (кларнет), Джонни Сент-Сир (банжо), Лил Армстронг (фортепиано) және көбінесе барабаншы болмады. 1925 жылдың қарашасынан бастап он екі ай ішінде бұл квинтет жиырма төрт жазба шығарды. Армстронгтың топ жетекшісі ретіндегі стилі оңай және серпімді болды, Сент-Сир атап көрсеткендей, "Онымен жұмыс істегенде өте жайлы сезінесің, ол әрқашан әрбір музыкантты ерекше көрсетуге тырысты". "Ыстық бестік" және "Ыстық жетілік" жазбаларының арасында "Корнет Чоп Суи", "Барбекюмен билеу", "Одан да ыстық" және "Картофель бас блюзі" болды, олардың барлығында Армстронгтың өте шығармашылық сололары орын алды. Томас Бразерстің сөзінше, "Барбекюмен билеу" сияқты жазбалар өте тамаша болды, "тығыздықпен және әртүрлілікпен, блюздік және әсемдікпен жоспарланған", сондықтан аранжировкалар Sunset Café-де көрсетілді. Ол фортепианошы Эрл "Фатха" Хайнзбен бірге жазған жазбалары, олардың 1928 жылғы әйгілі "Weather Bird" дуэті және Армстронгтың "West End Blues" шығармасындағы трубаға кіріспесі мен солосы, джаз тарихындағы ең ықпалды импровизациялардың бірі болып саналады. Елдің жас трубашылары осы жазбаларды сатып алып, оның сололарын жаттап алды. Армстронг енді өзінің жеке стилін қалағандай дамытуға толықтай еркін болды, оған "Whip That Thing, Miss Lil" және "Mr. Johnny Dodds, Aw, Do That Clarinet, Boy!" сияқты қуатты және көтеріңкі джив элементтері енді. Армстронг сонымен қатар Эрскин Тейттің "Кіші симфониясымен" бірге ойнады, ол көбінесе Вендом театрында өнер көрсетті. Олар үнсіз фильмдер мен тікелей эфирлерге музыка жазды, соның ішінде классикалық музыканың джаздық нұсқалары, мысалы, "Мадам Баттерфляй", Армстронгқа музыканың кеңейтілген формаларын және үлкен аудитория алдында жүргізушілік тәжірибесін сыйлады. Ол скет әндерін (мағынасыз сөздерді қолдана отырып, импровизацияланған вокалды джаз) бастады және оны алғашқылардың бірі болып жазды, 1926 жылы "Heebie Jeebies" атты "Ыстық бестік" жазбасында. Бұл жазба өте танымал болғандықтан, топ АҚШ-тағы ең танымал джаз тобына айналды, тіпті олар сахнада сирек өнер көрсеткенімен. Армстронгтың жаңа джазы елдің жас музыканттарын, қара және ақ нәсілді музыканттарды қызықтырды. Лилден ажырасқаннан кейін Армстронг Sunset Café-де Аль Капоне серіктесі Джо Глейзердің Каролл Диккерсон оркестрінде, Эрл Хайнздің фортепианосымен ойнауға кірісті, ол Луи Армстронг және оның "Стомперлері" деп аталды, бірақ Хайнз музыкалық жетекші болды және Глейзер оркестрді басқарды. Хайнз бен Армстронг тез арада дос болып, табысты серіктестерге айналды. Сол кезде Армстронг әнші Аделаида Холлға Sunset Café-де сүйемелдеді. Холлдың осы жердегі қызмет ету кезеңінде ол Армстронгтың басшылығымен және ынтасымен скет әндерін эксперименттеу, дамыту және кеңейту арқылы жаңа биіктерге көтерілді. 1927 жылдың бірінші жартысында Армстронг өзінің "Ыстық жетілігі" тобын құрды, оған барабаншы Ал "Бейби" Доддс және тубашы Пит Бриггс қосылды, ал өзінің бастапқы "Ыстық бестігі" құрамының көп бөлігі сақталды. Джон Томас тромбонда Кид Оридің орнын басты. Сол жылы ол "Ыстық бестік" сессияларының жаңа сериясын ұйымдастырды, нәтижесінде тағы тоғыз жазба шықты. 1928 жылдың соңғы жартысында ол жаңа топпен жаздыра бастады: Затти Синглтон (барабан), Эрл Хайнс (фортепиано), Джимми Стронг (кларнет), Фред Робинсон (тромбон) және Мэнси Карр (банжо).
Гарлемдік қайта өрлеу
Армстронг 1920-жылдардағы Гарлем қайта өрлеуіне зор үлес қосты. Оның музыкасы танымал жазушы Лэнгстон Хьюзге әсер етті. Хьюз Армстронгты қадір тұтып, оны сол дәуірдегі ең танымал музыканттардың бірі деп мойындады. Хьюз джазды мақтайтын көптеген кітаптар жазды және Армстронгты Гарлем қайта өрлеуінің афроамерикандық мәдениетке деген жаңадан туған сүйіспеншілігінің жетекшісі ретінде таныды. Джаздың үні, Армстронг сияқты музыканттар Хьюзді жазушы ретінде қалыптастыруға көмектесті. Музыканттар сияқты, Хьюз өзінің сөздерін джаз рухында жазды. Армстронг Гарлем қайта өрлеуі кезінде джазды өзгертіп жаңартты. Осы кезеңде "Әлемдегі ең ұлы трубашы" атанған Армстронг өзінің тарихи орнын бекітіп, вокалдық мансабына баса назар аударды. Оның үлкен танымалдығы түрлі нәсілдегі тыңдарманды біріктірді.
Вокалист ретінде өрлеу
Армстронг 1929 жылы Нью-Йоркке оралды, онда ол Энди Разаф және пианист Фатс Уоллер жазған «Ыстық шоколадтар» мюзиклінің оркестрінде ойнады – толығымен қара түсті актерлерге арналған ревю. Ол эпизодтық рөлде әнші ретінде пайда болды, «Ain't Misbehavin'» әнін орындап, көрерман назарын өзіне тартып, шоуды ұрлады. Оның орындауындағы ән оның ең көп сатылған жазбасына айналды. Армстронг Харлемдегі Коннидің қонақ үйінде жұмыс істей бастады, ол «Cotton Club»-тың басты бәсекелесі болды – әсем безендірілген сахналық қойылымдар өткізілетін және гангстер Голланд Шульцтің бас кеңсесі қызметін атқаратын орын. Армстронг вокалдық жазбаларымен үлкен жетістікке жетті, соның ішінде оның ескі досы Хоаги Кармайклдың әндерінің нұсқалары да бар. 1930 жылдардағы жазбалары 1931 жылы ұсынылған RCA ленталық микрофонының мүмкіндіктерін толық пайдаланды, ол вокалға жылу сыйлады және Бинг Кросби сияқты әртістердің «күркіреген» ән айлау стилінің ажырамас бөлігіне айналды. Армстронгтың Кармайклдың «Stardust» әніне жасаған интерпретациясы осы әннің ең сәтті нұсқаларының біріне айналды, Армстронгтың ерекше вокалдық дыбысын, стилін және ән айтуға жаңаша көзқарасын көрсетті. Армстронгтың 1931 жылы жазылған Сидни Ародин мен Кармайклдың «Lazy River» әніне жасаған радикалды өңдеуі оның мелодия мен фразалауға жасаған революциялық тәсілін бейнеледі. Ән қысқаша труба солосымен басталады, содан кейін негізгі мелодияны көңілді горндар орындайды, Армстронгтың әр такттың соңындағы өте есімде қалған үрлеуімен сүйемелденеді: «Иә!» «Ммм, дұрыс» «Төмен, төмен, әбден төмен». Бірінші куплетте ол ноталанған мелодияны елемей, труба соло орындайтындай ән салады, бірінші жолдың көп бөлігін бір нотада орындайды және күшті синкопалық фразалауды қолданады. Екінші тармақта ол дерлік толығымен импровизацияланған мелодияға кіріседі, ол кейін Армстронгтың классикалық скэт әніне айналады. Армстронгтың трубада орындауы сияқты, оның вокалдық жаңалықтары джаз вокалының интерпретациясының негізі болды. Оның дауысының ерекше, құрғақ дыбысы үлгі болып қала берді және көптеген әншілер оны қайталап орындауға тырысты. Оның скэт әні трубашы ретіндегі теңдесі жоқ тәжірибесімен байытылды. Оның керемет, барқыттай төменгі регистрі мен «Lazy River» сияқты жазбалардағы көпіршікті каденциялары Бинг Кросби сияқты жас ақ әншілерге зор әсер етті.
Қиын кезеңде жұмыс
1930 жылдардың басындағы Ұлы депрессия джаз өнеріне ерекше қиын тиді. «Cotton Club» 1936 жылы ұзақ төмендеуден кейін жабылды, көптеген музыканттар клубтық өнер жоғалып кеткендіктен мүлдем ойнауын тоқтатты. Бикс Бейдербек қайтыс болды, Флетчер Хендерсонның тобы тарады. Патша Оливер бірнеше жазба жасады, бірақ әрең күш таба алды. Сидни Беше тігінші болды, кейін Парижге көшіп кетті, ал Кид Ори Нью-Орлеанға оралып, тауық шаруашылығымен айналысты. Армстронг 1930 жылы Лос-Анджелеске жаңа мүмкіндіктер іздеу үшін көшті. Ол Лос-Анджелестегі «New Cotton Club»-та Лайонел Хэмптонмен бірге домбырада ойнады. Бұл топқа әлі де сәнді түнгі өмірге қызығатын Голливуд жұртшылығы жиналды, ал клубтан берілген радио хабарлары үйдегі жас тыңдаушыларға жетіп, қызығушылық тудырды. Бинг Кросби және тағы да көптеген мәшһүр тұлғалар клубтың тұрақты клиенттері еді. 1931 жылы Армстронг «Ex Flame» атты алғашқы фильмінде түсті. Ол сондай-ақ марихуана иелігі үшін сотталды, бірақ мерзімі шартты түрде берілді. 1931 жылдың соңында ол Чикагоға оралды және Гай Ломбардо стиліндегі топтарда ойнады, сондай-ақ көптеген стандартты жазбаға түсірді. Оны қаладан кетуге мәжбүрлеген қылмыстық топтардан кейін Армстронг Нью-Орлеанға сапар шекті, онда оны қаһармандықпен қарсы алды және ескі достарымен кездесті. Ол «Армстронгтың құпия тоғызы» деп аталған жергілікті бейсбол командасына демеушілік етті және оның құрметіне сигара аталды. Бірақ көп ұзамай ол қайтадан жолға шықты. Ел бойынша гастрольдік сапарда қылмыстық топтардың қуғынынан кейін ол Еуропаға қашып кетті. Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін, ол бірнеше шаршатарлық сапарлар жасады. Оның агенті Джонни Коллинздің тұрақсыз мінез-құлқы мен оның өзінің жомарттығы Армстронгты қаржылық қиындыққа душар етті. Оны келісімшарт бұзушылықтары мазалады. Ол өзінің жаңа менеджері ретінде Джо Глейзерді жалдады, ол мафиямен байланысы бар тәжірибелі делдал еді, ол оның құқықтық мәселелерін, мафиямен байланысты проблемаларын және қарыздарын шешуге кірісті. Армстронгтың саусақтары мен еріндері де ауыра бастады, бұл оның ерекше ойнау стилімен күшейді. Осының салдарынан ол вокалдық өнерін жетілдіріп, алғашқы рет сахнада өнер көрсетті. Ол тағы да фильмдерде түсті, соның ішінде Кросбидің 1936 жылғы «Pennies from Heaven» фильмінде де ойнады. 1937 жылы Армстронг CBS радио желісінде Руди Валлидің орнына шығып, ұлттық деңгейдегі демеушілікпен жүргізілген бірінші радио бағдарламасын жүргізген афроамерикалыққа айналды.
"All Stars" командасында мансабын қайта жандандыру
Көп жылдар бойы жол жүріп жүргеннен кейін Армстронг 1943 жылы төртінші әйелі Люсильмен бірге Нью-Йорк штатының Куинс қаласында тұрақты қоныстанды. Тін-Пэн аллеясының, қылмыстық музыка бизнесінің және қара нәсілділерге қарсы дискриминацияның салдарына қарамастан, ол өнер талантын дамыта берді. 1940 жылдары халықтың талғамдарының өзгеруіне байланысты үлкен топтарға тапсырыстар азайды. Концерт залдары жабылды және басқа музыка жанрлары, әсіресе эстрадалық ән, үлкен топтардан гөрі танымал бола бастады. Мұндай жағдайда 16 музыканттан тұратын гастрольдік топты қаржыландыру мүмкін болмады. 1940 жылдары 1920 жылдардың дәстүрлі джазына қызығушылықтың қайта жандануы Армстронгқа жастық шағындағы кішкентай топтармен орындауға оралу мүмкіндігін берді. Армстронг 1946 жылдың 12 қазанында Лос-Анджелестегі Wrigley Field-те өткен танымал екінші Cavalcade of Jazz концертінде Лионель Хэмптон тобымен бірге қонақ ретінде өнер көрсетті. Ол сондай-ақ 1947 жылдың 17 мамырында Нью-Йорктегі шағын топтық джаз концертіне жетекшілік етті, онда Армстронг тромбоншы және әнші Джек Тигарденмен бірге болды. Концерт барысында Армстронг пен Тигарден Хоаги Кармайклдың "Rockin' Chair" әнін дуэт ретінде орындады, содан кейін оны Okeh Records студиясында жаздырды. Армстронгтың менеджері Джо Глейзер 1947 жылдың 13 тамызында Армстронгтың үлкен тобын алты музыканттан тұратын дәстүрлі джаз тобына айналдырды. Топқа (бастапқыда) Тигарден, Эрл Хайнс және басқа да танымал свинг және Диксиленд музыканттары кірді, олардың көпшілігі бұрын үлкен топтардың жетекшілері болған. Жаңа топ Білли Бергтің кешкі клубының ашылуында жарияланды. Бұл кішкентай топ Луи Армстронг және оның All Stars тобы деп аталды және әр түрлі уақытта Эрл "Фатха" Хайнс, Барни Бигард, Эдмонд Холл, Джек Тигарден, Трумми Янг, Арвелл Шоу, Билли Кайл, Марти Наполеон, Биг Сид "Бадди" Кэтлетт, Кози Коул, Тайри Гленн, Барретт Димс, Морт Герберт, Джо Даренсбург, Эдди Шу, Джо Мураньи және перкуссияшы Дэнни Барселона кірді. 1948 жылдың 28 ақпанында Сузи Делер бірінші Ницца джаз фестивалінде Негреско қонақ үйінде "C'est si bon" француз әнін орындады. Луи Армстронг та сол жерде болды және ол әнді өте ұнатып, бағалады. 1950 жылдың 26 маусымында ол әннің американдық нұсқасын (Jerry Seelen ағылшын тілінде жазған сөздерімен) Нью-Йоркте Sy Oliver және оның оркестрімен бірге жаздырды. Жарыққа шыққаннан кейін бұл жазба әлемдік табысқа ие болды және ән халықаралық деңгейдегі ең танымал әншілер тарапынан орындалды. Ол 1949 жылдың 21 ақпанында Time журналының мұқабасында пайда болған алғашқы джаз музыканты болды. Луи Армстронг және оның All Stars тобы 1953 жылдың 7 маусымында Лос-Анджелестегі Wrigley Field-те өткен тоғызыншы Cavalcade of Jazz концертінде де өнер көрсетті. Армстронг 30 жылдан астам уақыт бойы жылына 300-ден астам концерт берді, көптеген жазбалар жасады және 30-дан астам фильмде түсті.
Жаз елшісі
1950 жылдары Армстронг халықаралық жанкүйерлерге ие болған, кеңінен танымал американдық икона және мәдени елші болды. Дегенмен, оның және соғыстан кейінгі кезеңде пайда болған жас джаз музыканттары – Чарли Паркер, Майлс Дэвис және Сонни Роллинс арасындағы ұрпақ аралығындағы айырмашылық байқалды. Соғыстан кейінгі буын олардың музыкасын абстрактілі өнер деп қарастырды және Армстронгтың вадевильдік стилін – жартылай музыкант, жартылай сахна шебері – ескірген және «Том аға» сияқты деп санады. «Ол біз ұялатын минестрельдік өнерге байланысты көрінетін» еді. Ол бибопты «қытай музыкасы» деп атады. 1954 жылы Австралияда гастрольде жүрген кезде, одан бибоп ойнай аласың ба деп сұрады. «Бибоп?» деді ол тартымды дауыспен. «Мен жай ғана музыка ойнаймын. Осындай терминдерді ойлап табушылар аспаптарын қолдарына іліп көшеде жүреді». 1960 жылдары ол Египет, Гана және Нигерияға гастрольдік сапар жасады. Decca Records компаниясымен келісімшартын аяқтағаннан кейін ол жеке жұмыс істей бастап, басқа лейблдерге жазбалар жасады. Ол қарқынды халықаралық гастрольдік кестесін жалғастырды, бірақ 1959 жылы Италияда жүрек талмасынан зардап шегіп, демалуға мәжбүр болды. 1964 жылы, студияға аяқ баспай екі жылдан астам уақыт өткен соң, ол ең көп сатылған "Hello, Dolly!" әнін жазды, бұл әнді бастапқыда Кэрол Ченнинг орындаған еді. Армстронгтың нұсқасы сол жылы шығарылған басқа жазбалардан ұзақ бойы, 22 апта бойы Hot 100 хит-парадында болды және бірінші орынға көтерілді, осылайша ол 62 жас 9 ай 5 күндік шақта бұл жетістікке қол жеткізген ең үлкен жастағы адам атанды. Оның хиті "The Beatles" тобын үш әнімен 14 апта бойы сақтап келген бірінші орыннан ығыстырды. Армстронг 60 жасқа дейін гастрольде болды, тіпті 1965 жылы коммунистік блоктың бір бөлігін аралады. Ол сондай-ақ АҚШ Мемлекеттік департаментінің демеушілігімен Африка, Еуропа және Азияда сәтті гастрольдік сапарлар жасады, «Амбассадор Сатч» лақап атын алды және Дейв Брубекті оның джаз мюзиклі «Нағыз елшілер» шығармасын жазуға шабыттандырды. 1968 жылы ол 70 жасқа жақындап, денсаулығы нашарлай бастады. Жүрек және бүйрек аурулары оны гастрольдік сапарларды тоқтатуға мәжбүр етті. 1969 жылы ол көпшілік алдында өнер көрсетпеді және жылдың көп бөлігін үйде емделіп өткізді. Осы уақытта оның ұзақ жылдар бойы менеджері болған Джо Глазер қайтыс болды. 1970 жылдың жазында дәрігерлер оның тірі өнер көрсетуге жететінін мәлімдеді. Ол тағы да әлемді аралап шықты, бірақ жүрек талмасы салдарынан екі айға үзіліс жасауға мәжбүр болды. Армстронг 1968 жылғы "Disney Songs the Satchmo Way" альбомындағы соңғы трубалық орындауларын жасады.
Отбасы
Армстронг Луизиана штатының Гретна қаласындағы "Брик Хаус" клубында өнер көрсетіп жүргенде, жергілікті әйел Дейзи Паркермен танысып, оның клиенті ретінде махаббат қарым-қатынасын бастады. Ол Гретнаға бірнеше рет барып қайтты. Ол жұмыстан тыс кездесу үшін оның үйін табуға батылдық танытты. Сол жерде ол оның заңды түрде никелескен күйеуі бар екенін білді. Осы оқиғадан кейін Паркер Армстронгтың Пердидо көшесіндегі үйіне келді. Олар сол күні кешке Кид Гриннің қонақ үйіне орналасты. Келесі күні, 1919 жылдың 19 наурызында Армстронг пен Паркер қалалық әкімшілікте неке қиды. Олар үш жасар Кларенсті асырап алды, оның анасы, Армстронгтың туысы Флора, босанғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Кларенс Армстронг ерте жасында бас жарақаты салдарынан психикалық мүгедектікке ұшырады, және Армстронг өмірінің соңына дейін оның күтімін жасады. Паркермен некелері 1923 жылы ажырысып бітті. 1924 жылдың 4 ақпанында ол король Оливердің пианисі Лил Хардин Армстронгқа үйленді. Ол бұрын бірнеше жылдан бері алғашқы күйеуінен ажырасқан еді. Екінші әйелі оның мансабын дамытуға көмектесті, бірақ олар 1931 жылы ажырасып, 1938 жылы ресми түрде ажырасты. Армстронг содан кейін Альфа Смитпен үйленді. Альфамен қарым-қатынасы 1920 жылдары Вендом клубында ойнап жүрген кезінде басталып, содан кейін де жалғасты. Оның әйелімен некесі төрт жылға созылды; олар 1942 жылы ажырасты. Содан кейін 1942 жылдың қазан айында Нью-Йорктегі Cotton Club клубының әншісі Люсиль Уилсонға үйленді. Олар Армстронг 1971 жылы қайтыс болғанға дейін некеде болды. Армстронгтың некелерінен балалары болған жоқ. Дегенмен, 2012 жылдың желтоқсанында 57 жастағы Шарон Престон Фолта Армстронгтың 1950 жылдардағы махаббат қарым-қатынасынан туған қызы екенін мәлімдеді, бұл қарым-қатынас Армстронг пен Люсиль "Свиттс" Престон арасында болған, ол Cotton Club клубында биші болып жұмыс істеген. 1955 жылы өзінің менеджері Джо Глейзерге жазған хатында Армстронг Престонның жаңа туған баласының өзінің қызы екеніне сенетінін растады және Глейзерге ана мен балаға ай сайын 400 доллар төлеуді тапсырды.
Тұлға
Армстронг түрлі-түсті және харизматикалық болды. Оның автобиографиясы кейбір биографтар мен тарихшыларды қынжырлатты, себебі ол әңгіме айтуға бейім болған, әсіресе, оның жас кезінде, қадағалау аз болған кезде, және оның қосымша айтқандары дәйектіліксіз еді. Армстронг тек ойын-сауық шебері ғана емес, сонымен қатар көрнекті тұлға болды. Ол американдық жұртшылықтың сүйіктісі болды, ол әдетте ең талантты афроамерикалық өнерпаздарға да олардың танымалдығынан асып түспейтін мүмкіндік берді, және ол сол дәуірде көптеген афроамерикалықтарға берілмеген жеке өмірде қолжетімділік пен артықшылыққа ие болды. 1959 жылы тромбоншы Маршал Браунмен сахна сыртында кездескенде Армстронгқа дәрігерге қаралып, ерінге дұрыс ем алуға кеңес берілді, үй жағдайындағы емдік шараларға сенбеуге айтылды, бірақ ол мұны өмірінің соңғы жылдарына дейін істемеді, сол кезде денсаулығы нашарлап, дәрігерлер операция жасауды тым қауіпті деп санады. 1959 жылы Армстронг Италияда гастрольде жүргенде пневмонияға шалдықты. Дәрігерлер оның өкпесі мен жүрегіне алаңдады, бірақ 26 маусымда ол қайтадан күшіне келді.
Есімдіктер
"Сатчмо" және "Сатч" лақаптары "Сатчелмут" сөзінің қысқартылған түрі. Лақаптың қалай пайда болғаны нақты белгісіз, бірақ оның ерекше ерін пішімімен байланысты болуы мүмкін. "Попс" лақабы Армстронгтың адамдардың есімдерін ұмытып, оларды жай ғана "Попс" деп атау әдетінен туындады. Соңынан бұл лақап Армстронгтың өзіне қатысты қолданыла бастады. Терри Тишоттың 2010 жылы жазған Армстронгтың өмірбаяны да осы атпен жарық көрді.
Жарыс
Армстронг өзінің афроамерикалық тегін мақтан тұтты, ол Нью-Орлеан қаласының кедей ауданында өскен адам еді және ол "әдемілікке құмарланудан" қашып жүрді. Көптеген жас қара музыканттар Армстронгты бөлектелген көрермендер алдында ойнағаны және Американың азаматтық құқықтар қозғалысында белсенді ұстаным танытпағаны үшін сынады. Ол сөйлеген кезде, бұл бүкіл елге жарияланды. 1957 жылы журналистика студенті Ларри Любенов Армстронгпен ашық сұхбат жүргізді, музыкант Арканзас штатының Литтл-Рок қаласындағы мектептердегі сегрегацияға қарсы туған даудан кейін көп ұзамай Солтүстік Дакота штатының Гранд-Форкс қаласында концерт беріп жатқанда. Армстронг Арканзас губернаторы Орвал Фабусты да, президент Дуайт Д. Эйзенхауэрді де сынап, президенттің "еріктігі жоқ" және "екі жүзді" екенін айтты. Армстронг сұхбаттасушыға Мемлекеттік департамент атынан Кеңес Одағына жоспарланған турды тоқтататынын мәлімдеді, "Олар Оңтүстіктегі халқыма қалай қарайтыны үшін, үкімет тозаққа кетсін" деді; ол өз халқымен келіспеушілікте болғанда өз үкіметін шетелде көрсетуге лайық емес екенін түсіндірді. ФБР Армстронгтың интеграция туралы айтқан пікірлері үшін оның ісін қадағалап отырды.
Дін
Армстронгтан діні туралы сұрағанда, ол баптист ретінде тәрбиеленгенін, әрқашан Дәуіт жұлдызын тағып жүргенін және папамен достығын айтты. Ол Дәуіт жұлдызын бала кезінде оны қабылдап, алғашқы корнетін сатып алуға ақша берген Карновский отбасының құрметіне таққан. Ол Жаңа Орлеандағы Исаның қасиетті жүрегі шіркеуінде католиктік шүкірлік рәсімінен өтті. Карталары кейде швейцариялық Крисс өнімдерінің жарнамасы ретінде дұрыс емес сипатталған. Велма Миддлтонмен бірге тікелей эфирде "Baby, It's Cold Outside" әнін орындағанда, ол "Мен құя бергенде тағы бір пластинка қосыңыз" деген сөздерді "Мен құя бергенде швейцариялық Крисс ішіңіз" деп өзгертті. Оның дәрі-дәрмек қолдануы бала кезінде басталды, анасы балаларының денсаулығы үшін теміржол бойындағы қырыққабат пен ақжапырақтарды жинап беретін. Армстронг өмірінің көп бөлігінде марихуананы көп мөлшерде шегіп, 1930 жылы клубтың сыртында есірткі ұстағаны үшін тоғыз күн түрмеде отырды. Ол марихуананы "вискиден мың есе жақсы" деп сипаттады. Оның денсаулығы мен салмағына деген алаңдаушылығы тамаққа деген сүйіспеншілігімен теңдестірілді, бұл "Cheesecake", "Cornet Chop Suey" және "Struttin' with Some Barbecue" сияқты әндерінде көрінді, бірақ соңғысы тамақ емес, әдемі серігі туралы жазылған. Ол өмірі бойы Жаңа Орлеан тағамдарымен байланысын сақтап, хаттарына әрқашан "Қызыл бұршақ пен күрішпен сіздің" деп қол қойды. Бас лига бейсболының жанкүйері болған ол Жаңа Орлеанда "Raggedy Nine" деп аталатын команда құрды және оны Армстронгтың "Secret Nine Baseball" командасына айналдырды.
Жазбалар
Армстронгтың қауымшылдығы жазуға да қатысты. Саяхат кезінде ол үнемі жазып, әлемнің түкпір-түкпіріндегі достарымен өмірінің бағалы тақырыптарын бөлісіп тұрды. Ол қолға тиген кез келген қағазға құмарлықпен теріп немесе жазып, музыка, сексуалдық өмір, тағам, балалық шақтың естеліктері, оның ауыр "дәрілік" марихуана қолдануы, тіпті ішек қызметі туралы ойларын көңілділікпен жазды.
Әлеуметтік ұйымдар
Луи Армстронг, мәлімделгендей, масон емес еді. Ол Нью-Йорктегі Монтгомери ложасының No. 18 (Принс Холл) мүшесі ретінде көрсетілгенімен, мұндай ложа ешқашан болған емес. Армстронг өзінің өмірбаянында Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Еуропа, Азия, Африка және Австралияның Пифийлер орденінің мүшесі болғанын айтқан, бұл афроамерикалық, масондық емес бауырластық ұйым. 1949 жылғы Марди Гра шеруі кезінде Армстронг Зулу әлеуметтік көмек және ойын-сауық клубының королі ретінде төрағалық етті, осыған орай ол Time журналының мұқабасында бейнеленді.
Хор ойнау және ертедегі джаз
Ерте жылдары Армстронг корнет пен трубадағы шеберлігімен танымал болды. Ол "кларнет сияқты әсем әуендерімен және корнет сололарындағы жоғары ноталарымен" қатар, "күшті ритмдік 'свинг' арқылы да белгілі болды, бұл күрделі түсініктерді қамтиды: басымдылықпен ойналатын үзілістер, төменнен жоғарыға және керісінше біріктірілген ноталар, сондай-ақ ритмдік үлгілердің өзара байланысы. Армстронг трубада ойнаған ең танымал жазбаларына "Hot Five" және "Hot Seven" сессиялары, сондай-ақ "Red Onion Jazz Babies" тобының жазбалары кіреді. Армстронгтың импровизациялары сол дәуір үшін бұрынғыдан күрделі болғанымен, сонымен қатар нәзік және әуенді де болды. Армстронгтың "Potato Head Blues" әнінде орындаған солосы ұзақ жылдар бойы оның осы сериядағы ең үздік солосы деп есептеледі. Армстронгқа дейін джаздағы көптеген ансамбльдер, соның ішінде сололар да, әндердің әуендерін ғана өзгертіп келді. Армстронг әндердің әуендеріне ғана емес, олардың гармониясына негізделген маңызды өзгерістерді жасауды алғаш рет бастады. Бұл шығармашылық пен импровизация үшін кең мүмкіндіктер ашты және музыканы солистік өнерге айналдырды.
Әнші танымалдылығы
Оның музыкасы дамып, танымалдылығы артқан сайын, оның ән айту өнері де маңыздырақ бола түсті. Армстронг скет әнін бірінші болып жазбаға түсірген жоқ, бірақ ол осы өнерде шеберлік танытып, алғашқы жазбасы "Heebie Jeebies" арқылы оны кеңінен танымал етуге көмектесті. Okeh Records студиясында жаздыру кезінде, ноталар еденге түсіп, ол парақтарды жинамас бұрын музыка басталғанда, Армстронг мағынасыз дыбыстарды айта бастады. Сессияда болған Okeh президенті Э. А. Ферн оған ән айтуын жалғастыруды бұйырды. Армстронг бұл жолдың тасталатынын ойлап, ән айтты, бірақ осы нұсқа дискке басылып, сатылып, күтпеген сәттілікке ие болды. Бұл оқиға шындыққа жатпайды деп есептелсе де, Армстронг өзі бірнеше сұхбатта және естеліктерінде оны растады. Кейінірек жаздырылған "I'm A Ding Dong Daddy From Dumas" әнінің ортасында Армстронг "Мен сөздерді ұмытып қалдым" деп айтты. Мұндай пластинкалар хитке айналып, скет әні оның өнер көрсетулерінің маңызды бөлігіне айналды. Бұрыннан-ақ Армстронг дауысымен тәжірибе жасап, фразаларды қысқартып, ұзартып, импровизациялық элементтер қосып, дауысын трубасымен салыстыратындей шығармашылықпен қолданды.
Жазу
Армстронг елудан астам ән жазған дарынды композитор болды, олардың кейбіреулері джаз стандарты болып қалыптасты (мысалы, "Gully Low Blues", "Potato Head Blues" және "Swing That Music").
Қауымдастар мен ізбасарлар
Өзінің ұзақ мансабында ол сол кездегі ең маңызды аспапшылар мен вокалистердің кейбірімен ойнады және ән айтты, соның ішінде Бинг Кросби, Дьюк Эллингтон, Флетчер Хендерсон, Эрл Хайнс, Джимми Роджерс, Бесси Смит және Элла Фицджеральд. Кросбиге оның әсері, әсіресе, танымал музыканың кейінгі дамуына қатысты маңызды. Кросби Армстронгқа құлшылық етіп, оның көптеген ерте жазбаларында, атап айтқанда "Жалғыз бір мүмкіндік" (1931) байқалып тұрғандай, оны көшіріп алды. Оның ішінде "Жұлдыз шаңы", "Қай ғажап әлем", "Құдайлар жүріп кіргенде", "Менің кішкентай арманым", "Жұмысым дұрыс емес", "Сен - қарақшы", және "Савойда аяқ басып жүрген" әндері бар. "Бізде әлемдегі барлық уақыт бар" Джеймс Бондтың "Оның Ұлылықтарының құпия қызметі" фильмінің саундтрегінде пайда болды және 1994 жылы Ұлыбританияда Гиннестің жарнамасында қолданылғаннан кейін қайтадан танымал болды. Ол қайта шығарылғанда хит-парадтарда 3-орынға жетті. 1964 жылы Армстронг "Hello, Dolly!" әнімен "The Beatles" тобын Billboard Hot 100 хит-парадының төбесінен ығыстырды, бұл 63 жастағы әншіге АҚШ рекордтық көрсеткішін – ең қарт әнші ретінде бірінші орынға ие болуын сыйлады. 1964 жылы жазған "Bout Time" әні кейінірек "Bewitched" фильмінде пайда болды. 1968 жылы Армстронг Ұлыбританияда "What a Wonderful World" әнімен соңғы рет хитке айналдырды, ол британдық хит-парадтарда бір ай бойы көш бастады. Армстронг 1970 жылғы 28 қазанда Джонни Кэш Шоуында пайда болды, онда ол Нат Кинг Коульдің "Ramblin' Rose" хитін орындады және Кэшке қосылып, Джимми Роджерстің "Blue Yodel No. 9" әнін қайта жаңғыртты.
Стилистік ауқымы
Армстронг музыканың көптеген түрлерін ұнатты, блюзден бастап Гай Ломбардоның әндерін қоюына дейін, Латын Америкасының халық әндеріне, классикалық симфониялар мен операларға дейін. Ол өзінің өнер көрсетулеріне осылардың барлығынан әсерлерді енгізді, кейде оны тар шеңберге сыймауға тырысқан жанкүйерлерін таң қалдырды. Армстронг Rock and Roll Даңқ залына ерте кездегі ықпалды тұлға ретінде енгізілді. Оның 1950-ші жылдардағы кейбір сололары, мысалы, WC Handy альбомындағы "St. Louis Blues" әнінің күшті рок-н-ролл нұсқасы, оның ықпалы екі жаққа да тарағанын көрсетті. 1947 жылы ол "New Orleans" фильмінде Билли Холидеймен бірге түсті, онда Сторивилл ауданының құлауы және музыканттардың Нью-Орлеаннан Чикагоға көшіп кетуі көрсетілді. 1959 жылы "The Five Pennies" фильмінде Армстронг өзін ойнады, ән шырқады және бірнеше классикалық әндерді орындады. Ол Дэнни Кеймен "When the Saints Go Marching In" дуэтін орындады, оның кезінде Кей Армстронгтың өзіне ұқсап сомдады. Ол "The Glenn Miller Story" фильмінде Джеймс Стюартпен бірге түсті. 1937 жылы Армстронг ұлттық радио бағдарламасын жүргізген алғашқы афроамерикалық болды. 1969 жылы ол Джин Келлидің "Hello, Dolly!" фильмінде эпизодтық рөл ойнады, онда ол "Louis" тобының жетекшісі ретінде әнші Барбра Стрейзандпен бірге тайтл әнін орындады. Оның "Hello, Dolly!" әнінің жеке орындалуы ең танымал өнерлерінің бірі. Аргентиналық жазушы Хулио Кортазар, Армстронгтың жанкүйері болған, 1952 жылы Луи Армстронгтың Париждегі Théâtre des Champs Élysées сахнасындағы концерті оның көптеген әңгімелеріндегі Кронопиос деп аталатын ойдан шығарылған жандарды жасауға шабыттандырғанын айтты. Кортазар Армстронгты "Grandísimo Cronopio" (Ұлы Кронопио) деп атаған. 2022 жылы Армстронг туралы "Louis Armstrong's Black & Blues" деректі фильмі түсірілді.
Өлім
1971 жылы наурыз айында дәрігердің кеңесіне қарамастан Армстронг Уолдорф Асторияның Империя залында екі апталық концерттік бағдарламасын өткізді. Соңында ол жүрек талмасына шалдықты. Мамыр айында ауруханадан шығып, дереу труба тартуын қайта бастады. Жолға оралуға үміттене жүріп, Армстронг 1971 жылдың 6 шілдесінде ұйықтағанда жүрек талмасынан көз жұмды. Ол қайтыс болған кезде Нью-Йорк қаласының Куинс округіндегі Корона ауданында тұрған. Ол Нью-Йорк қаласының Куинс округіндегі Флашинг зиратында жерленді. Оның құрметті көтерілушілерінің қатарында Бинг Кросби, Элла Фицджеральд, Диззи Гиллеспи, Перл Бейли, Каунт Бейси, Гарри Джеймс, Фрэнк Синатра, Эд Салливан, Эрл Уилсон, Алан Кинг, Джонни Карсон және Дэвид Фрост болды. Пегги Ли қызмет барысында "Иеміздің дұғасы" әнін орындады, ал Ал Хабблер "Мен көрген қиындықтарды ешкім білмейді" әнін айтты, ал Фред Роббинс, көп жылдық досы, ақтық сөзді айтты.
Гремми атақ-даңқ залы
Армстронгтың жазбалары Грамми даңқы залына енгізілді, бұл 1973 жылы құрылған арнайы Грамми сыйлығы, кем дегенде 25 жыл бұрын жазылған және "сапалық немесе тарихи маңызы бар" жазбаларды құрметтеу үшін тағайындалған. Жазылған жылы Атауы Лейбл Енгізілген жылы Ескермелер 1925 "Сент-Луис Блюз" Columbia 1993 Бесси Смит, Луис Армстронгпен, корнет 1926 "Хиби Джибис" OKeh 1999 1928 "Вест-Энд Блюз" OKeh 1974 1928 "Ветхер Бёрд" OKeh 2008 Эрл Хайнспен 1929 "Сент-Луис Блюз" OKeh 2008 Ред Алленмен 1930 "Көк Йодль №9 (Бұрышта тұрған)" Victor 2007 Джимми Роджерс (Луис Армстронгпен бірге) 1932 "All of Me" Columbia 2005 1938 "When the Saints Go Marching In" Decca 2016 1955 "Mack the Knife" Columbia 1997 1958 "Порги және Бесс" Verve 2001 Элла Фицджеральдпен бірге, Альбом 1964 "Hello, Dolly!" Kapp 2001 1967 "Қай ғажап әлем" ABC 1999
Құрметті атақтар мен марапаттар
1995 жылы АҚШ поштасы Луи Армстронгтың 32 центтік ескерткіш пошта маркасын шығарды. Кірген жылы Атауы Ескермелер 1952 DownBeat Джаз даңқы залы 1960 Голливуд Даңқы аллеясындағы жұлдыз, 7601 Голливуд бульвары 1978 Биг-Бенд және Джаз атақ-даңқ залы 2004 Несухи Эртегун Джаз атақ-даңқ залы, Линкольн орталығындағы Джаз 1990 Рок-н-ролл атақ-даңқ залы Алғашқы ықпал 2007 Луизиана музыкасының атақ-даңқ залы 2007 Gennett Records атақ-даңқ аллеясы, Ричмонд, Индиана 2007 Лонг-Айленд музыкасының атақ-даңқ залы.
Кино жүлделері
1999 жылы Армстронг Америка кино институтының «100 жыл – 100 жұлдыз» тізіміне енуге ұсынылды.
Мұра
1950 жылы 20-ғасырдың бірінші жартысындағы ең табысты вокалист Бинг Кросби: «Ол Америка музыкасының бастауы және соңы» деді. 1971 жылы DownBeat журналында Дьюк Эллингтон: «Егер шебер болған біреу болса, ол Луи Армстронг еді. Ол джаздың бейнесі болды және мәңгіге солай болып қала береді». Гари Гиддинс және басқалардың мәліметінше, Армстронг скет-жырлаудың алғашқысы ретінде танылғанымен, Этель Уотерс және басқалар 1920 жылдары одан бұрын жазбаға скет-жырлауды түсірген. Әдеби сыншы Харольд Блумның айтуынша: «Әлемдік өнерге Американың ең маңызды екі үлесі – Уолт Уитман және одан кейін Армстронг пен джаз. Егер таңдау жасасам, екеуінің арасынан ешқайсысын таңдамас едім. Менің ойымша, осы ұлттың ең жақсы генийі – Уолт Уитман мен Луи Армстронг». 2023 жылы Rolling Stone журналы Армстронгты «Барлық заманның ең ұлы 200 әншісі» тізімінде 39-шы орынға қойды. 1991 жылы оның құрметіне 9179 Satchmo астероиды аталды. 2001 жылдың жазында Армстронгтың туғанына 100 жыл толуына орай, Нью-Орлеанның басты әуежайы Луи Армстронгтың Нью-Орлеан халықаралық әуежайы деп қайта аталды. Әуежайдың бұрынғы терминалының кіреберісінде Армстронгтың корнет тартып тұрған мүсіні орналасқан. 2002 жылы Луи Армстронгтың «Hot Five» және «Hot Seven» (1925–1928) жазбалары Конгресс кітапханасының Ұлттық дыбыс жазулар тізіліміне енгізілді – бұл тізімді Ұлттық дыбыс жазуларды сақтау кеңесі жыл сайын жасап, кітапхананың Ұлттық дыбыс жазулар тізімінде сақтау үшін таңдайды. US Open теннис турнирінің бұрынғы басты стадионы Армстронгтың құрметіне Луи Армстронг стадионы деп аталды, өйткені ол осы жерге жақын жерде тұрған. Конго алаңы – Нью-Орлеандағы африкалық американдықтардың билеуге және музыка орындауға жиналатын ортақ орны болған. Конго алаңы орналасқан саябақ кейіннен Луи Армстронг паркі деп аталды. 1980 жылдың сәуір айында ашылған саябақта Армстронгтың қолында труба ұстаған 4 метрлік мүсіні орналасқан. Армстронг шамамен 28 жыл тұрған үйі 1977 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды және қазір мұражай болып табылады. Луи Армстронгтың үй-мұражайы, Корона, Куинс, 34–56 107th Street, 34-ші және 37-ші авенюлер арасында концерттер мен білім беру бағдарламаларын ұсынады, тарихи үй-мұражай ретінде жұмыс істейді және өзінің жазбалары, кітаптары, дыбыс жазулары мен естеліктері туралы мұрағаттағы материалдарды зерттеу үшін жұртшылыққа қолжетімді етеді. Мұражай Нью-Йорк қалалық университетінің Куинс колледжі басқаруымен, Люсиль Армстронгтың өсиетінің талаптарына сәйкес жұмыс істейді. Мұражай 2003 жылдың 15 қазанында жұртшылыққа ашылды. 2023 жылдың жазында Армстронгтың үйінің қарсы бетінде жаңа келушілер орталығы ашылды. Оның өмірбаянына негізделген жаңа мюзикл «Ғажайып әлем» 2021 жылдың 4 желтоқсанынан 2021 жылдың 16 қаңтарына дейін Майамидің «Жаңа драма» театрында дүниежүзілік премьерасын өткізді, бұрынғы көрсетілімдер 2020 жылдың 5 наурызынан басталып, COVID-19 алаңдауларына байланысты премьералық кеш (14 наурыз) жойылды. Армстронгтың музыкалық саяхатын көрсететін шоуда Джеймс Монро Иглехарт ойнайды және 2023 жылдың 1-8 қазанында Нью-Орлеанда және 2023 жылдың 11-29 қазанында Чикагода «Бродвейге дейінгі» аялдамалар жасады. Жаңа мюзикл Армстронгтың өрлеуін оның төрт әйелінің көзқарасынан көрсетеді. Ол Drama Desk сыйлығының иегері және Tony сыйлығының номинациясын алған Кристофер Реншоу және романист Эндрю Делаплэйннің идеясы бойынша жасалған, ал Реншоу режиссерлік еткен «A Wonderful World» мюзиклінің кітабын Аурин Squire жазған. Шоу 2024 жылы Бродвейде дебют жасайды.
Пайдаланылған әдебиеттер
Армстронг, Луис (1954). Сачмо: Жаңа Орлеандағы өмірім. Бергрин, Лоренс (1997). Луи Армстронг: Керемет өмір. Когсвелл, Майкл (2003). Армстронг: Сахна астындағы тарих. Эли, Лолис Эрик. Жаңа Орлеаннан хат. Алғаш рет "Гурман" журналында жарияланған. Голли Хьюзтің редакторы атанған "Best Food Writing 2006" жинағында қайта басылды, Da Capo Press, 2006 жыл. Teachout, Терри (2009). Попс: Луи Армстронгтың өмірі.