Кіріспе

1835–1836 жылдардағы Огайо–Мичиган дауы

Толедо соғысы (1835–36), сондай-ақ Мичиган–Огайо соғысы немесе Огайо–Мичиган соғысы деп те аталады, АҚШ-тың Огайо штаты мен Мичиганның іргелес аумағы арасындағы шекаралық дау болды. Қазір Толедо жолағы деп белгілі аймаққа қатысты, Мауми өзенінің сағасын бақылау және оның ішкі су көлігі мүмкіндіктері, сондай-ақ батыстағы құнарлы жерлер екі тарап үшін де құнды экономикалық активтер саналды. Ұлы көлдер туралы географиялық білімнің жетіспеуі 1787 және 1805 жылдар аралығында қайшы мемлекеттік және федералды заңдар қабылдануына әкелді, ал заңдардың әртүрлі түсіндірілуі Огайо мен Мичиган үкіметтерін олардың шекаралары бойындағы 468 шаршы миль (1212 км²) аймаққа билік етуге итермеледі. Жағдай 1835 жылы Мичиган штат болуға өтініш бергенде және даулы аумақты өз шекарасына қосуға тырысқанда шиеленісті. Екі тарап та бір-бірін капитуляцияға мәжбүрлеуге бағытталған заңдар қабылдады, ал Огайо губернаторы Роберт Лукас және Мичиганның 24 жасар «Жас губернаторы» Стивенс Т. Мейсон екінші тараптың билігіне бағынған тұрғындарға қатысты қылмыстық жазаларды енгізуге көмектесті. Екі штат та Толедо маңында Мауми өзенінің екі жағына әскерлерін орналастырды, бірақ өзара қысымнан басқа екі күш арасында көптеген қақтығыстар болған жоқ. «Соғыс» аталған жалғыз әскери қақтығыс әуеге оқ атылған хабарламамен аяқталды, зардап шеккендер болған жоқ. Тек заңды сақшының қаза болмаған жарақат алуынан қан төгілді. 1836 жылдың жазында АҚШ Конгресі Мичиганның жолаққа қойған талаптарынан бас тартуы және штат болуы, сондай-ақ Жоғарғы түбектің қалған үштен екі бөлігін алу шартынан тұратын келісім ұсынды. Солтүстік аймақтың минералдық байлықтары кейіннен Мичиган үшін экономикалық активке айналды, бірақ сол кезде келісім жаңа штат үшін тиімсіз деп есептелді, ал қыркүйекте өткен штаттық конвентте сайлаушылар оны қабылдаудан бас тартты. Бірақ желтоқсан айында, қаржылық дағдарысқа тап болып, Конгресс пен президент Эндрю Джексонның қысымына ілесуге мәжбүр болған Мичиган үкіметі Толедо соғысын шешкен компромисті қабылдаған тағы бір конвент шақырып (оны «Мұздық конвент» деп атады).

Шығу тегі

1787 жылы Конфедерация Конгресі Солтүстік-Батыс жарлығын қабылдады, ол қазіргі АҚШ-тың орталық-батысының жоғарғы бөлігінде Солтүстік-Батыс аумағын құрды. Жарлықта бұл аумақтың «үштен кем емес және бестен артық емес» болашақ штаттарға бөлінетіні нақты көрсетілген. Олардың арасындағы шекаралардың бірі «Мичиган көлінің оңтүстік бұрылысы немесе шеткі бөлігі арқылы жүргізілетін шығыс және батыс шекарасы» болуы керек еді. Конгресс Огайоға АҚШ штаты болу процесін бастауға уәкілеттік берген 1802 жылғы Құқықтық актісін қабылдаған кезде, Огайоның солтүстік шекарасын анықтайтын тіл осыған дейін түсіндірілді, бірақ негізінен бірдей болды: «Мичиган көлінің оңтүстік шетінен шығысқа және батысқа қарай жүргізілген сызық, ол Эри көлін немесе аумақтық шекараны [қазіргі Канадамен, бұрынғы Британдық Солтүстік Америкамен] қиып алғанға дейін шығысқа қарай созылады, содан кейін Эри көлі арқылы жоғарыда аталған Пенсильвания шекарасына дейін». Сол кездегі ең беделді карта, «Митчелл картасы», Мичиган көлінің оңтүстік шетін Детройт өзенінің сағасынан солтүстікке қарай ендікте көрсетті, бұл шығыс-батыс сызығы халықаралық шекарадан өте алмайтын болса, Эри көлімен мүлдем қиылыспайтынын білдірді. Огайоның 1802 жылғы Конституциясын жасағандар Конгрестің ниеті Огайоның солтүстік шекарасы Мауми өзенінің сағасынан, тіпті Детройт өзенінен солтүстікке қарай болуы керек деп сенді. Осылайша Огайоға Пенсильванияның батысындағы Эри көлінің жағалауының көп бөлігіне немесе барлығына қол жеткізу мүмкіндігі беріледі, ал Солтүстік-Батыс аумағынан бөлінген кез келген басқа жаңа штаттар тек Мичиган, Гурон немесе Супериор көлдеріне қол жеткізе алады. Алайда, делегаттар тері аулаушыдан Мичиган көлі бұрынғыдан (немесе картаға түсірілгеннен) оңтүстікке қарай едәуір кеңейгендігі туралы хабар алды. Осылайша, Мичиган көлінің оңтүстік шетінен шығысқа қарай созылатын шығыс-батыс сызығы Эри көлін Мауми шығанағының оңтүстік-шығысында қиып алуы мүмкін немесе одан да жаманы, көлді мүлдем қиып алмауы мүмкін; Мичиган көлі шын мәнінде қаншалықты оңтүстікке қарай созылса, Огайо одан да көп жерді жоғалтады, тіпті Пенсильванияның батысындағы Эри көлінің барлық жағалауын жоғалтуы мүмкін. Конгресс 1805 жылы Мичиган аумағын құрған кезде, Огайо штатының конституциясындағы осы ережені елемей, аумақтың оңтүстік шекарасын анықтау үшін Солтүстік-Батыс жарлығының тілін қолданды. Бұл айырмашылық және оның ықтимал салдары сол кезде байқалмаған сияқты, бірақ ол 30 жылдан кейін басталатын қақтығыстың заңдық негізін қалады. 1812 жылғы соғыстың салдарынан кейінге қалдырылған, тек 1816 жылы Индиананың Одаққа қабылданғанынан кейін ғана сауалнама жұмыстары басталды. Сол кезде Мичиган мен Индиана арасындағы шекара Солтүстік-Батыс жарлығының шекарасынан өзгертілді – Мичиган аумағының наразылығына қарамастан, оны 10 мильге (16 км) солтүстікке жылжытып, жаңа штатқа Мичиган көліне айтарлықтай жағалау берді. Сауалнаманы жүргізген АҚШ-тың бас геодезигі Эдвард Тиффин Огайоның бұрынғы губернаторы болды және Уильям Харристі Ординанс сызығын емес, Огайоның 1802 жылғы Конституциясында сипатталған сызықты сауалнамаға алуға жалдады. Аяқталғаннан кейін «Харрис сызығы» Мауми өзенінің сағасын штаттық конституцияны жасаушылар қалағандай, Огайо штатында толық орналастырды. Сауалнама нәтижелері жарияланғанда, Мичиган аумағының губернаторы Льюис Касс қарсылық білдірді, Тиффинге жазған хатында сауалнама Огайоға жағымды болып табылады және «тек күштілерге күш береді, ал әлсіздерді одан да әлсіз етеді». Осыған жауап ретінде Мичиган Джон А. Фултон жүргізген екінші сауалнама тапсырды. Фултонның сауалнамасы 1787 жылғы түпнұсқалық жарлық сызығына негізделген және Мичиган көлінен Эри көліне қарай шығысқа қарай сызықты өлшегеннен кейін, Огайо шекарасы Мауми өзенінің сағасынан оңтүстік-шығысқа қарай жатқандығын анықтады. Харрис пен Фултон сауалнамалары арасындағы аймақ қазіргі кезде «Толедо жолағы» деп аталады. Бұл Огайоның солтүстігі мен Мичиганның оңтүстігінің арасындағы жер лентасы кең аймақты алып жатыр, оның үстінен екі юрисдикция да егемендікті талап етеді. Огайо өз талабын беруден бас тартқан кезде, Мичиган оны келесі бірнеше жыл бойы тыныш басып алды, жергілікті үкіметтерді құрып, жолдар салып, бүкіл аймақта салықтарды жинады. Жолақтың кішкентай, бірақ маңызды бөлігі - қазіргі Толедо мен Моми шығанағының айналасындағы аймақ - Ұлы Қара батпаққа кірді, және бұл аймақ, әсіресе көктемгі және жазғы жаңбырдан кейін, жолмен жүруге дерлік мүмкін емес еді. Эри көліне құятын Мауми өзені үлкен кемелерге толыққанды қолайлы болмаса да, ол Индиананың Форт-Уэйн қаласына оңай байланыс қамтамасыз етті. Эри каналының табысы көптеген басқа канал жобаларын шабыттандырды. Эри көлінің батыс жағы Индиана мен Иллинойс шекарасына ең қысқа құрлық жолын ұсынғандықтан, Мауми порты дереу маңызды және құнды орын ретінде қарастырылды. Детройт Эри көлінен Детройт өзені бойымен 20 миль (32 км) қашықтықта орналасқан және оңтүстіктегі Ұлы Қара батпақтың қиын кедергісіне тап болды. Осы себепті Детройт каналдар сияқты жаңа көлік жобаларына, содан кейін теміржолдарға Толедодан гөрі аз қолайлы болды. 1820-ші және 1830-шы жылдардың қарқынды дамып келе жатқан Орта Батысының бұл перспективасынан қарағанда, екі штаттың да Толедо жолағындағы жерді бақылаудан көп пайда көруі мүмкін еді. Осылайша, сызықтан солтүстікке қарай құрылған қалалар өздері Мичиган аумағының бөлігі деп есептеді. 1820-ші жылдардың басында өсіп келе жатқан Мичиган аумағы штат болуға қажетті 60 000 халыққа жетті. 1833 жылы штаттық конституциялық конвенция өткізуге тырысқанда, Конгресс Толедо жолағының әлі де даулы екендігіне байланысты өтінішті қабылдамады. 1835 жылдың ақпанында Огайо жолақта округтік үкіметтер құру туралы заң қабылдады. Толедо орналасқан округтің аты кейінірек 1835 жылы қазіргі губернатор Роберт Лукастың құрметіне берілді, бұл Мичиганмен өте үлкен шиеленісті күшейтті. Сондай-ақ, осы кезеңде Огайо бұрын қабылданбаған шекаралық заңды қайта жандандыруға Конгрестегі өкілеттігін пайдалануға тырысты, ол штат шегарасын Харрис сызығы ретінде ресми белгілейтін еді. Мичиган, жас және ыстық мінезді Мейсонның басшылығымен, Лукас округі құрылғаннан кейін алты күн өткен соң, «Ауырлықтар мен жазалар заңы» қабылдауға жауап берді; заң Огайолықтардың жолақта үкіметтік әрекеттерді жүргізуін қылмыстық қылды, айыппұл 1000 долларға дейін, қатаң еңбекпен бес жылға дейін түрме жазасы немесе екеуі де болды. Аумақтың бас қолбасшысы ретінде Мейсон үшінші АҚШ бригадасының бригадир генералы Джозеф В. Браунды штаттық милицияны басқаруға тағайындады, Огайо басқыншыларына қарсы әрекет етуге дайын болу туралы нұсқау берді. Лукас өз милициясын құруға заң шығарушылардың келісімін алды және көп ұзамай күштерін жолақ аймағына жіберді. Толедо соғысы басталды.

Соғыс

Огайо штатының әскери жасағының бас қолбасшысы ретінде губернатор Лукас, генерал Джон Беллмен және шамамен 600 толық қаруланған әскери қызметкерлермен бірге 1835 жылдың 31 наурызында Толедодан оңтүстік-батысқа қарай 10 миль (16 км) жердегі Огайо штатының Перрисбург қаласына келді. Содан кейін губернатор Мейсон мен генерал Браун шамамен 1000 қарулы адаммен Толедо қаласын басып алу үшін келді, Огайоның Толедо аймағына ілгерілеуін болдырмақ және шекара белгілеу жұмыстарын тоқтатуды көздеді.

Президенттің араласуы

Қарулы қақтығысты болдырмау және одан туындаған саяси дағдарыстың алдын алу үшін АҚШ президенті Эндрю Джексон шекаралық дау бойынша заңдық пікірін алу үшін Бас прокуроры Бенджамин Батлермен кеңесті. Ол кезде Огайо штаты Одақтағы өсіп келе жатқан саяси күшке ие болды, оның құрамында 19 АҚШ өкілі және екі сенатор болды. Керісінше, Мичиган, әлі де аумақ болып табылатындықтан, тек бір дауыс беру құқығы жоқ делегатқа ие болды. Огайо президенттік сайлаудағы маңызды шешімді штат болды, және жаңадан құрылған Демократиялық партия үшін оның сайлаушылар дауысынан айырылуына жол беру өте қауіпті болар еді. Джексон оның партиясының мүддесіне Толедо жолағын Огайоның құрамында қалдыру арқылы қызмет етуге болатынын есептеді. Алайда Батлер Конгресс басқаша шешім қабылдағанша, жер Мичиганға тиесілі деп мәлімдеді. Бұл Джексон үшін саяси дилемма тудырды, ол оны нәтижеге үлкен әсер ететін қадамдар жасауға итермеледі. Лукас ұсынысқа көнбеді, дау шешілгенін сеніп, әскерін таратуға кірісті. Үш күннен кейін аймақта Огайо заңдары бойынша сайлау өтті. Мейсон келісімге бармады және қарулы қақтығысқа дайындық жұмыстарын жалғастырды. Сайлау кезінде Мичиган билігі Огайо шенеуніктерін мазалады, ал аймақ тұрғындарына Огайо билігіне бағынса, тұтқындалатындары туралы қорқытты. 1835 жылдың 8 сәуірінде Мичиган штатының Монро округінің шерифі Огайо тарапынан қолдау көрсеткен майор Бенджамин Ф. Стикнидің үйіне келді. Мичиган тарапынан қолдау көрсетушілер мен Стикни отбасы арасындағы алғашқы кездесуде шериф екі Огайо азаматын Огайодағы сайлауда дауыс бергені үшін "Азаптар мен жазалар" заңы бойынша тұтқындады.

Филипс бұрышы шайқасы

Сайлаудан кейін Лукас комиссия мүшелерінің әрекеттері жағдайды жақсартты деп сенді және тағы бір рет Харрис шебін белгілеу үшін геодезистерді жіберді. Жоба 1835 жылғы 26 сәуірге дейін айтарлықтай оқиғасыз жалғасты, сол кезде Филипс бұрылысы шайқасында генерал Браунның жасағының 50-60 адамы геодезиялық топқа шабуыл жасады. Қарулы қақтығыстың жалғыз орыны болғандықтан, шайқастың атауы кейде Толедо соғысының синонимі ретінде қолданылады. Кейіннен геодезистер Лукасқа "құдайдың мерекесін" сақтап тұрғанда, Мичиган жасағы оларға шегінуге кеңес бергенін жазды. Соңынан қудалау кезінде "душманның отыздан елуге дейін оқ атқаннан кейін, уақытында жерден шыға алмаған тоғыз адамымыз тұтқынға алынып, Мичиган штатындағы Текумсеге әкетілді". Шабуылдың мән-жайлары даулы, Мичиган ешқандай оқ атпағанын, Огайо тобы шегінгенде тек бірнеше мылтық оқтарын ауаға атқандарын мәлімдеді. Бірақ шайқас осыдан кейін Огайолықтар мен Мичигандықтардың наразылығын одан әрі күшейтіп, екі тарапты толыққанды соғысқа дейін жеткізді.

1835 жылы қан төгілген

Мичиган ополчениесі Огайо тұрғындарына оқ атқан деген айыптамаларға жауап ретінде Лукас 8 маусымда Огайо заң шығарушы органының төтенше сессиясын шақырды. Бұл сессияда бірнеше даулы заңдар қабылданды, оның ішінде Толедоның Лукас округінің орталығы ретінде бекітілуі, қалада жалпы соттың құрылуы, Огайо азаматтарын осы аймақтан күштеп алып кетуге тыйым салатын заң және заңдарды іске асыруға 300 000 долларлық ($) бюджет бөлінді. Лукас өзінің генерал-адъютанты Сэмюэл К. Эндрюсқа ополчение санын санауды бұйырды, және 10 000 еріктілер шайқасуға дайын екенін естіді. Бұл жаңалық солтүстікке қарай таралғанда асыра сілтеу жасалды, жақын арада Мичиганның аумақтық баспасөзі Огайоның "бір миллионына" осы аймаққа келуге шақырып, оларды "қонақжайлы қабірлерге" күтіп алатындарын мәлімдеді. 1835 жылдың маусым айында Лукас АҚШ прокуроры Ноа Хейнес Суэйн, бұрынғы конгрессмен Уильям Аллен және Дэвид Т. Диснейден тұратын делегацияны Джексонмен кеңесу үшін Вашингтонға жіберді. Делегация Огайоның мәселесін баяндап, Джексоннан жағдайды жедел түрде шешуге шақырды. 1835 жылдың ортасында екі үкімет те өзара бәсекелестікті жалғастырды, үнемі ұсақ-кенескерлік қақтығыстар мен тұтқындаулар орын алды. Монро округының тұрғындары Толедода тұтқындау операциясына қатысты. Огайодан келген жақтастар, қысымға ашуланып, кінәлілерді қылмыстық қудалауға ұсынды. 15 шілдеде Мичиган штатының Монро округының орынбасар шерифі Джозеф Вуд майор Бенджамин Стикниді тұтқындау үшін Толедоға барды, бірақ Стикни мен оның отбасы қарсылық көрсеткенде, бүкіл отбасы бағынышты болып, қамауға алынды. Бейбітшілікке ұмтылып, Лукас қақтығысты аяқтау үшін өз күшін жұмылдырды, қайтадан Огайоның конгресс делегациясы арқылы федералдық араласуға тырысты.

Толедодағы соғыс аяқталды

Хорнер губернатор ретінде өте жақтырмас болды және оның өкілеттігі қысқа ғана болды. Тұрғындар оны соншалықты жек көріпті, оның бейнесін өртеп, елордаға кірген кезде оған көкөністер лақтырған. 1835 жылғы қазан айындағы сайлауда сайлаушылар конституция жобасын бекітіп, Мейсонды губернатор ретінде қайта сайлады. Сол сайлауда Айзек Э. Кэри Мичиганнан Конгреске алғашқы өкіл болып сайланды. Осы даудың нәтижесінде Конгресс оның өкілеттіктерін қабылдаудан бас тартып, дауыс беру құқығы жоқ делегат ретінде отырғызды. Қараша айында штат заң шығарушы органы сайлаған екі сенатор – Люциус Лион мен Джон Норвелл – одан да аз құрмет көрді, олар Сенат галереясында тек көрермен ретінде отыруға рұқсат алды. 1836 жылғы қыркүйекте Анн-Арборда арнайы съезд өтті. Жылдар өте келе Мичиган қаржы дағдарысына тап болды, жоғары милиция шығындарынан банкротқа жуықтады. Үкімет АҚШ қазынасынан 400 000 долларлық (сол жылғы есепте) артық қаражат 25 штатқа, бірақ аумақтық үкіметтерге емес, бөлінетінін түсінген соң шаралар қабылдады; Мичиган үлесін алуға құқылы болмас еді. «Соғыс» 1836 жылғы 14 желтоқсанда Анн-Арборда өткен екінші съезде ресми емес түрде аяқталды. Делегаттар Конгрестің талаптарын қабылдау туралы қаулы қабылдады. Съезді шақырудың өзі де даулы болды. Бұл жеке шақырулар, петициялар және қоғамдық жиналыстардың көбеюінен туды. Заң шығарушы орган съезді шақыруды мақұлдамағандықтан, кейбіреулер оның заңсыз екенін айтты. Вигтер съезді бойкоттады. Осының салдарынан көптеген Мичиган тұрғындары бұл қаулыны сықаққа алды. Толедо жолағынсыз, бірақ Жоғарғы жарты аралдың барлығымен. Алайда, 1840 жылдары Кивинау түбегінде мыс пен Орталық Жоғарғы түбегінде темірдің табылуы 20 ғасырдың соңына дейін созылған кен өндірісінің өркендеуіне әкелді. Мичиганның 2849 шаршы километр егістік жерін және Толедо портын жоғалтуы 23 310 шаршы километр ағаш және кенге бай жерді иеленумен өтелді. Құрлық шекарасы 20 ғасырдың басында анықталған болса да, екі штат Эри көліндегі шекараның бағытына қатысты келіспеушіліктерін сақтап қалды. 1973 жылы олар АҚШ Жоғарғы Сотында олардың Эри көлі суларына қатысты талаптарын қарауға рұқсат алды. «Мичиган Огайоға қарсы» ісінде сот арнайы сарапшының есебін қолдады және екі штат арасындағы Эри көліндегі шекара Огайо штатының конституциясында сипатталғандай солтүстік-шығысқа қарай бұрышты, ал түзу шығыс-батыс сызығы емес деп шешті. Шешімнің салдарынан Мауми шығанағының сыртында орналасқан және бастапқыда Мичиганның құрамына кіретін Құрлы арал екі штат арасында бөлінді. Бұл шешім шекараны соңғы рет түзету болды, жылдар бойы жүргізілген пікірталасқа нүкте қойды. Қазіргі уақытта Мичиган мен Огайо арасындағы жалпы бәсекелестік сақталғанымен, штаттар арасындағы ашық қақтығыс көбінесе колледждік американдық футболдағы Мичиган мен Огайо штаты арасындағы бәсекелестікке және аздап Детройт Тайгерлері мен Кливленд Гвардианс арасындағы бәсекелестікке шектелген. Америка бейсболы; Толедо соғысы кейде бүгінгі бәсекелестіктегі антагонизмнің бастауы ретінде айтылады.