Кіріспе
Жұмыс істемейтін электрондық құрылғы
Кірпіш (немесе кірпіштелген құрылғы) – бұзылған микробағдарлама, аппараттық ақау немесе басқа да зақымданулар салдарынан тоқтатылған мобильді құрылғы, ойын консолі, маршрутизатор, компьютер немесе басқа да электрондық құрылғы. Бұл термин құрылғыны кірпіштің қазіргі заманғы технологиялық маңызына теңейді.
Себептері мен алдын алу
Құрылғыны «кірпіш» жағдайына келтіру көбінесе құрылғыны жаңарту әрекетін тоқтату салдарынан болады. Көптеген құрылғыларда жаңарту процедурасы бар, оны аяқтағанша үзілмеуі керек; егер тоқтатылса, себебі электр қуатының өшуі, пайдаланушының араласуы немесе кез келген басқа да себеп болса, қолданыстағы микрокодтың бір бөлігі жаңара қоймай, пайдаланбайтын жағдайға түсуі мүмкін. Бұзылу қаупін азайту үшін барлық мүмкін болған сақтық шараларын қабылдау қажет. Қателіктері бар микрокодты орнату, немесе аппараттық құралдың басқа нұсқасы үшін, немесе жарамсыз түзетулер енгізілген микрокодты орнату (мысалы, тек белгілі бір аймақта сатылатын DVD-ді ойнайтын DVD микрокоды) да құрылғыны «кірпіш» жағдайына келтіруі мүмкін. Құрылғылар зиянды бағдарламалық жасақтама арқылы, сондай-ақ қасақана зиянды емес, бірақ құрылғыға зақым келтіретін қателер бар бағдарламалық жасақтаманы іске қосу арқылы да «кірпіш» жағдайына келтірілуі мүмкін. Кейбір құрылғыларда олардың микрокодының сақтық көшірмесі болады, ол тұрақты ROM-да немесе жазылатын, қуаты өшірілгенде де сақталатын жадта сақталады және әдетте оны бұзуға болатын процестерге қолжетімді емес. Егер микрокод бұзылса, құрылғы сақтық жадтан негізгі жадқа көшіріп, микрокодты қалпына келтіре алады.
Түрлері
Құрылғының жұмыс істеу қабілетіне қарай, кірпіш қалау қатты және жұмсақ деп екі түрге бөлінеді. Кейбір жағдайларда жұмсақ кірпіштелген құрылғыларды физикалық жөндеусіз жаңарту мүмкін болмайды; мысалы, iCloud Activation Lock арқылы құлыпталған iOS құрылғысын алу үшін, құрылғы құлыпталған iCloud тіркелгісінің иесімен байланысу керек немесе құрылғының логикалық тақтасын құлыпталмаған тақтамен ауыстыру қажет.
Қатты кірпіш
Қатты бұзылған құрылғылар көбінесе өмірдің аз немесе ешқандай белгісін көрсетпейді. Қатты бұзылған құрылғы қосылмайды немесе сатушының логотипін көрсетпейді; экраны өшірілген немесе бос қалады. Қатты бұзудың негізгі себептеріне құрылғыға арналмаған бағдарламалық құралды орнату, ауыр физикалық зақымдану, бағдарламалық құралды жаңарту процесін тоқтату немесе жаңарту процедурасын дұрыс орындамау жатады. Android құрылғыларында eMMC чипіндегі /data бөлімін зақымдайтын кейбір ядролық қателер белгілі, олар өшіру және жаңарту сияқты операциялар кезінде бұзылуы мүмкін. Қатты бұзудан қалпына келтіру әдетте қиын деп есептеледі және құрылғыға тікелей бағдарламалау интерфейсін пайдалануды қажет етеді; мұндай интерфейс көбінесе болады, өйткені өндіріс процесінде бастапқы бағдарламалық құралды орнатуға мүмкіндік болуы керек. Дегенмен, қосымша құралдар немесе қосылымдар қажет болуы мүмкін, мысалы, төменгі деңгейдегі бағдарламалау құрылғылары. Аппараттық бұзуды қалпына келтіру де қиын және аппараттық мәселелерді табу және түзету үшін электр білімі қажет. Мысалы, тізбектегі конденсатордың артық жүктелуі салдарынан жарылып, электр тогының ағынын тоқтатып, құрылғыны бұзуы мүмкін. Күрделірек жағдайларда интегралды схемалар мен процессорларға қайтымсыз зақым келтірілуі мүмкін. Мұндай аппараттық бұзуды жою үшін осы компоненттерді толығымен ауыстыру немесе тізбе рұқсат етсе, оларды айналып өту немесе басқа әдістермен түзету қажет. Көптеген құрылғыларды әртүрлі тәсілдермен қатты бұзуға болады. Мәселені шешу әдетте жүктеу процесін талдау, бұзу түрін анықтау және сыртқы (бұзылмаған) құрылғылардың көмегімен өзгерістер енгізуден тұрады.
Блоктардан босату
Кейбір құрылғылардың ұшпайтын жадының мазмұны бұзылғандықтан "тоқтап қалуы" мүмкін, мұндай құрылғыларды жеке аппараттық құралдар (тестілеу тақтасы) арқылы, осы жадқа тікелей қол жеткізу арқылы "қайта жандандыруға" болады. Бұл жаңа құрылғыға жады бос болғанда микропрограмманы жүктеу процедурасына ұқсас. Мұндай "тоқтап қалу" және "қайта жандандыру" кейде микропрограмманы сынау және әзірлеу кезінде болады. Басқа жағдайларда құрылғыны қайта жандандыруға мүмкіндік беретін, көбінесе күрделі бағдарламалық және аппараттық процедуралар жасалған. Жалпы әдіс жоқ, әр құрылғының ерекшелігі бар. Сондай-ақ, тоқтап қалған немесе жартылай тоқтап қалған құрылғыларды жұмыс істейтіндей ету үшін пайдаланушылар жасаған модификациялық бағдарламалар бар. Мысалы, Wiibrew бағдарламасының BootMii құралы жартылай тоқтап қалған Wii құрылғыларын жөндеуге, Odin бағдарламасы Samsung Android құрылғыларында микропрограмманы жаңаруға, ал fastboot Android протоколы бағдарламалық жасақтамасы орнатылмаған құрылғыны қайта жаңаруға мүмкіндік береді. Кейде ПК негізгі платасын жаңартқан кезде, мысалы, жаңарту процесінде қуат көзінің өшуі (немесе пайдаланушының асығуы) салдарынан плата тоқтап қалуы мүмкін. Мұндай негізгі платаны басқа бұзылған, бірақ ұқсас платадан BIOS чипін алып, BIOS жартылай жұмыс істейді деген үмітпен, дискетадан жүктеуге жеткілікті болуы мүмкін. Содан кейін жаңарту процесін қайтадан талпынуға болады. Кейде дискетадан жүктеуге болады, содан кейін ескі, мүмкін бұзылған BIOS чипін ауыстырып, оны қайтадан жаңартсаңыз болады. Кейбір Gigabyte платаларында резервтік BIOS-ты пайдалану арқылы тоқтап қалған негізгі BIOS-ты қайта жаңаруға болады. Кейбір өндірушілер BIOS чипін ұяға орналастырады, бұл бұзылған BIOS чипін алып тастауға және сыртқы құралдарды, мысалы, әмбебап бағдарламалаушы немесе Arduino арқылы қайта бағдарламалауға мүмкіндік береді.
Онлайн және мобильді қызметтер
Ұялы телефондарда IMEI деп аталатын тұрақты идентификациялық код болады. Ұрланған деп хабарланған телефонның IMEI желілер арқылы бұғатталып, оны ұялы құрылғы ретінде пайдаланудан тоқтатуға болады. iOS жүйесі "Find My iPhone" қауіпсіздік бағдарламалық жасақтамасы арқылы ұқсас "Активация құлпы" мүмкіндігін ұсынады, онда құрылғы (оның жадтан өшірілгеніне қарамастан) иесінің Apple ID арқылы қорғалып, қашықтан жұмыс істеуіне тыйым салуға болады. Онлайн қызметтерге күшті тәуелді құрылғылар, өндіруші қызмет көрсетуді тоқтатқаннан кейін немесе басқа технологиялық факторлар (мысалы, мерзімі өткен қауіпсіздік сертификаттары немесе басқа қызметтердің жасырын түрде қолжетімсіз болуы) оларды жұмыс істеуге кедергі келтіруі мүмкін. Мұндай жағдай өнім жаңа модельмен алмастырылса және өндіруші бұрынғы нұсқаға қызмет көрсетуді жалғастыруды қаламаса, немесе компания басқа компанияға сатылса немесе қызметін тоқтатса, және бұрынғы өнімдерін қолдауды жалғастыруға ниеттенбесе немесе мүмкіндігі болмаса туындауы мүмкін. Мысалы, Apple 2018 жылдың қазан айында OS X El Capitan қолдауын тоқтатты, ал 2021 жылдың 30 қыркүйегінде қауіпсіздік сертификатының мерзімі аяқталды, нәтижесінде пайдаланушылар iCloud қызметтеріне қосыла алмай немесе пайдалана алмай қалды. OS X Sierra және High Sierra жүйелерінің соңғы жаңартуларымен бірге шығарылған қауіпсіздік сертификатының мерзімі 2022 жылдың 20 мамырында аяқталды. Бұл практика әсіресе "Интернет заттары" және "Ақылды үй" нарықтарында көп зер салды. Мұндай жағдайларда, бұл жоғары технологиялық өнімдердің жоспарлы ескіруін күштендіру құралы деп жарияланды.