Кіріспе

Виктор Тркал (14 тамыз 1888 ж., Остржетин – 3 қыркүйек 1956 ж., Прага) – чех физигі және математигі, теориялық кванттық физика саласында маманданған.

Өмір және жұмыс

Тркал Високе Митодағы гимназияға оқуға түсті, оның мұғалімі Адольф Парижек (1867–1920) болды. 1906 жылдан 1910 жылға дейін Прагада математика мен физиканы оқыды. Оның математика профессоры Карел Петр (1868–1950), Ян Соботка (1862–1931) және кейін Бохумил Биджовский (1880–1969) болды. Ол физика бойынша Ченек Струхалдың (1850–1922), Бохумил Кучераның (1874–1921), Франтишек Колачектің (1851–1913) және Франтишек Завишканың (1879–1945) лекцияларына қатысты. 1911 жылы Дирихле мен Нейманның интегралдық теңдеулер мәселесі бойынша диссертация қорғап, доктор ғылымын алды. Содан кейін бір жыл әскери қызметтен өтті, ал 1912–1914 жылдары Прагадағы коммерциялық мектепте сабақ берді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тркал екі рет жараланды және 1915 жылдың наурыз айында оны қаза тапқан деп есептеді, бірақ ресейлік сарбазға "Оқ атпаңыз!" деп айқайлағаннан кейін тұтқынға алынды. Одан кейін ол бірнеше тұтқын лагерінде болды, онда безгекпен ауырады. Ол Санкт-Петербургтағы профессор Орест Хволсонға хат жазды. Оның көмегімен Тркал Уралдағы Пермь университетіне жіберілді, онда ғылыми дәреже алды және 1918 жылы механика мен физика кафедрасының доценті болды. Соғыстан кейін ол Чехословакияға оралып, жоғары мектепте сабақ берді және профессор Завишканың физика жөніндегі ассистенты болды. 1919 жылдың қазан айынан 1920 жылдың маусым айына дейін Тркал Лейденде Хендрик Антон Лоренц пен Пол Эренфестпен бірге оқыды, Эренфесттің ассистенты болды және Альберт Эйнштейнмен танысты. 1921 жылы Прага университетінің теориялық физика мамандығын бітірді. 1922 жылы теориялық физиканың қосымша профессоры, ал 1929 жылы толық профессор болып тағайындалды.

Тркальдық ағын

Тркалий ағысына оның есімі берілген. 1919 жылы Тркал вискоздық сұйықтықтардың гидромеханикасы туралы, гидромеханикада қолданылатын Навье-Стокс теңдеулерін жеңілдету мәселесін қарастырған мақаласын чех тілінде жариялады. Бұл мақала негізінен Франция, Норвегия және АҚШ елдеріндегі шетел ғалымдарына жетті. Норвегиялық физик Оддвар Бьёргум «Тркалий өрісі» терминін енгізді. Бұл термин (немесе «Тркалий ағысы») қазір кәсіби халықаралық әдебиеттерде кеңінен қолданылады.

Қабір

Профессор Виктор Тркальдың қабірі Ольшаны V зиратында, 19-бөлімде 72-ші нөмірде орналасқан. Тркальдың күлі салынған урна оның әйелі Маридің, жоғары мектеп профессоры (1896–1965) болған, Баштецкий отбасының қабіріне қойылды. Ескерткіште оның ата-анасы Франтишек пен Барбора Баштечка және туыстары осы жерде демалып жатыр деп жазылған.