Кіріспе

1986 жылғы фантастикалық фильм, Рассел Малкахи режиссерлік жұмысы. Highlander – 1986 жылғы британдық-американдық фантастикалық әрекет және шытырман оқиғалар фильмі. Режиссері – Рассел Малкахи, сценарий авторлары – Грегори Уайден, Питер Беллвуд және Ларри Фергюсон. Басты рөлдерде Кристофер Ламберт, Роксан Харт, Кланси Браун және Шон Коннери ойнайды. Фильм өлмейтін жауынгерлер арасындағы ғасырлар бойғы соғыстың шеңберінен көрініс береді, бұл оқиға өткен мен қазіргі заманның өріліп жатқан сюжеттері арқылы көрсетіледі. Бұл Highlander франшизасының тұңғыш фильмі. Коннор МакЛауд (Ламберт) 16 ғасырда Шотландияның таулы аймағында дүниеге келеді. Шайқаста қатыгез Курганның (Браун) жаралы етуінен кейін, ол керемет түрде жазылып, сиқыршылықпен айыпталып, ауылынан қуылған. Бес жыл өткен соң, МакЛаудты қылыш шебері Рамирес (Коннери) табады, ол оған қылышпен күресуді үйретеді және олардың екеуі де, сондай-ақ басқалар өлмейтін болып туғандарын, тек басын кесу арқылы ғана жеңілуге болатынын түсіндіреді. Өлмейтіндер құпия соғыс жүргізеді, бір-бірімен соғысып, соңғы қалғандары Жиналыста кездесіп, жүлде үшін күреседі. 1985 жылы Жиналыс Нью-Йорк қаласында өтеді, және МакЛауд жүлдені Курганның қолына тимеуін қамтамасыз етуі керек. Highlander алғашқы көрсетілімінде үлкен жетістікке жете қоймады, өндіріс бюджеті 19 миллион доллар болса, әлемдік кассадан 12 миллион доллардан астам табыс тапты, сын-пикирлер әртүрлі болды. Дегенмен, ол культты фильмге айналып, бірнеше жалғастырылымдар мен телесериалдарға әсер етті. Queen рок-тобы саундтрек үшін бірнеше ән жазды, соның ішінде "Princes of the Universe" әні телесериалдың ашылу титрлерінде де қолданылды.

Тұжырымдама

Грегори Уайден «Highlander» сценарийін UCLA-да сценарий жазу бағдарламасының студенті болған кезде сынып тапсырмасы ретінде жазды, кейін «Shadow Clan» деп атады. Уайден өзінің әңгімесі үшін Ридли Скоттың 1977 жылғы «Дуэлистер» фильмін де шабыт көзі ретінде пайдаланды. Сценарийді оқығаннан кейін, оның оқытушысы оны агентке жіберуге кеңес берді. Уайден сценарийді 200 000 АҚШ долларына сатты. Бұл фильмнің сценарийінің бірінші нұсқасы болды. 2006 жылы The Action Elite журналына берген сұхбатында Грегори Уайден: «Мен UCLA студенті ретінде жазған жобаның осындай өмірге ие болғанына әрқашан таңғаламын. Менің ойымша, оның тартымдылығы – оқиғаның ерекшелігі және оның мәңгілік туралы шын жүректен және көзқараспен айтылуы». Уайденнің сценарийдің бастапқы нұсқасы фильмнен айтарлықтай ерекшеленді. Бастапқы оқиға қараңғырақ және зорлық-зомбылыққа толы болды. Коннор 1518 жылғы емес, 1408 жылы дүниеге келді. Ол анасы, әкесі және кіші інісімен бірге өмір сүрді. Хизер болған жоқ; Коннор Мара есімді қызға уәде берген, ол оның өлмейтінін білгенде одан бас тартады. Коннор өз кланының оған деген көзқарасы өзгергеннен кейін, қуылмай, өз еркімен ауылын тастап кетеді. Оның лақап аты Ричард Таупин, ал қаруы – кең қылыш. Рамирес – бұл екі мың жылдан астам бұрын туған ежелгі египеттік емес, 1100 жылы туған испаниялық. Курган атымен танымал Knight, Carl William Smith лақап атын қолданады. Ол жабайы емес, қанды қылмыскер. Бренда – Бренна Картрайт, Смитсонов институтының тарихшысы, кейде полицияға көмектеседі. Кейта жазу кезінде басқа да элементтер өзгертілді. Бастапқыда, өлмейтіндер бала туа алатын; Коннордың 37 баласы болған деп айтылады. Бірінші нұсқадағы ретроспективада Коннор ұлдарының біреуінің жерлеуіне қатысады. Оның әйелі (жетіс жаста) және екі ұлы, олардың жасы 50-ден асып, оны өлмейтін ретінде көреді. Алғашқы нұсқада бір өлмейтін адам екіншісін өлтіргенде энергия бөлінбейді, сондай-ақ сыйлық туралы да еске алынбаған. Өлмейтіндер бір-бірін сезіне алады, ал Коннор ақыры Жоғарғыны өлтіргенде, қатты күйдіретін ауырсынуды сезінеді. Ол жақын маңдағы басқа өлмейтін сезінген кезде, аяқталу бұл Ойынның жалғасуындағы көптеген шайқастардың бірі екенін білдіреді. Режиссер Рассел Малкахи журналды парақтап, Кристофер Ламберттің «Грейстоук: Маймыл иелері Тарзан туралы аңыз» фильміндегі басты кейіпкер ретіндегі суретін көрді. 2015 жылы Нойшательдегі халықаралық фантастикалық кинофестивальде Мулкахи фотосуретті өзінің өндірістік тобына көрсеткенін айтты. «Олар білмеді. Ол ағылшынша сөйлей алмады. Бірақ оның сыртқы келбеті өте жақсы еді. Ол ағылшын тілін тез үйренді». Уайден Коннорды ғасырлар бойы зорлық-зомбылық пен жоғалтудан кейін өте қатал, мұңды кейіпкер ретінде көріп тұрды. Фильмде МакЛеод жоғалтудан зардап шеккен, жаңа байланыстардан қорқатын, бірақ махаббат мүмкіндігін жоққа шығармайтын, өмірге әзіл-қалжыңмен қарап, асырап алған қызына үміт пен оптимизмді сақтауға кеңес беретін адам ретінде бейнеленген. 2016 жылы HeyUGuys журналына берген сұхбатында Ламберт Коннор МакЛеодты өзіне тартымды еткен нәрселердің бірі – оның ұзақ өміріне және көптеген жоғалтуларына қарамастан, әлі де юмор мен үміт бар адам екендігін айтты. «Бұл мен ойнаған жалғыз рөл, ол бес жүз жыл бойы зорлық-зомбылық, ауырсыну, махаббат және азапты арқалаған кейіпкер арқылы мәңгілік туралы мәселені көтереді, ол әлі де жүріп, оң көзқараспен өмір сүреді. Бұл мені таң қалдырды. Бір өмірді өмір сүру қиын, бірақ айналаңыздағы адамдардың қайта-қайта өліп жатқанын көру. Бұл қайғыға қалай төтеп бересіз? Оң көзқараспен өмір сүруге не көмектеседі? Сіз оларды жоғалтқанда тудыратын ауырсынуды білгенде қайта ғашық болуға қабілетті болу». Уайденнің Курган туралы ойы да бастапқыда өзгеше болды. «Курган – менің сценарийімдегі ең ерекше нәрсе болды. Ол одан да көп азап шекті. «Highlander» фильміндегі Курган Фреддиге ұқсайды – ол жай ғана психопат. Мен оны уақыт өте келе бәрін жоғалтатын адам ретінде көріп тұрдым. Ол таңертеңгілік тұруға себеп болатын жалғыз нәрсе – бұл істі біздің жігітімізбен аяқтау еді. Бұл таңертеңгілік тұруға себеп болу туралы. Әйтпесе, не пайда? Барлығы уақытша, барлығы жоғалған. Бұл оны әлдеқайда маңызды етіп, таңғажайып түрде, жанашыр қылмыскерге айналдырды». Уайден актер Клэнси Браунның Курган туралы осындай ойлары бар екенін, оны күрделірек және қызықтырақ ету үшін оны бұғау шапқышы мен костюммен киіп, оның жамандығын жасыруға тырысқанын айтты. Фильм Шотландияда, Англияда, Уэльсте және Нью-Йорк қаласында түсірілді. Режиссер Рассел Малкахи «Highlander» фильмін музыкалық бейнелерді түсіру әдістерін қолданып түсірді, оның ішінде жылдам монтаж және қарқынды музыка. Дайындық жұмыстарының барысында актер Кристофер Ламберт әр таңда 4 сағатты диалект тренерімен, ал кешке 4 сағатты Боб Андерсонмен, «Жұлдызды соғыстар» фильміндегі Дарт Вейдердің каскадерімен бірге қылышпен жаттығу жасады. Шотландиядағы көлде су астындағы сахнаны түсіргенде Ламберт: «Бірінші рет таң қалдырады. Судың суық болатынын білдім, бірақ осы деңгейде емес. Екінші рет мұзды суға түсетініңді білесің. Үшінші рет бұл соңғы кадр екенін түсініп, бас тартасың». Оператор Артур Смит МакЛеодтың кілтінен балықтың түсіп жатқан сахнасын түсірді, бірақ Ламберттің кілті тым қысқа болып шықты. Смит: «Мен кадрдан тыс жерде дренаж құбырының бөлігін кілтінің үстіне орналастырып, тірі алтыбурыштарды құбырдан төктім». Смит МакЛеодтың Курганмен кездесетін сахнаны түсіруде де қиындықтарға тап болды. Ол күні жаңбырлы болды, ал түсіру тобы камера линзаларына су тиюіне және фильмге түсіп қалуына жол бермеу үшін қолшатырлар мен фендерді пайдалануға мәжбүр болды. Смит Ламберттің жақыннан көретін адам екенін де еске алды, «атын мініп келгенде әйнегін шешіп алуды ұмытып кетті». Автотұрақ сахнасы екі түрлі жерде түсірілді. Нью-Йорк жергілікті жерлерді басқарушысы Бретт Ботуланың айтуынша, «автотұрақ сырты Мэдисон Сквер Гарденің қарсы жағындағы Манхэттенде, ал ішкі жағы – «Лондонның бір жерінде»». Ашылу күресінде The Fabulous Freebirds, Greg Gagne, Jim Brunzell және The Tonga Kid қатысты. МакЛеод кланының шайқасқа аттану сахнасы «Лохабер аймағындағы Лох Шил жағасындағы Гленфиннан ауылында» өтуі керек болды, бірақ шындығында Эйлан Донан қамалында түсірілді, ол сол аймақта орналасқан, бірақ шындығында Кайл оф Лохалшқа және Скай аралына жақын теңіз көлінің жағасында орналасқан. DVD комментарийіне сәйкес, фильмнің кульминациялық нүктесі бастапқыда Азаттық мүсінінің үстінде өтуі керек болды. Содан кейін ол ойын-сауық паркіне, содан кейін Silvercup Studios ғимаратының шатырына ауыстырылды. Курган Кастагирді өлімге жіберіп, бұрынғы теңізшіні пышақтаған, содан кейін жарылыс болған даладағы сахна Англиядағы далада түсірілді, бірақ ол Нью-Йоркте өтті деп көрсетілді. Конноридің ашылу монологында эхо әсері бар, өйткені ол Испаниядағы вилласының ваннасында испан акцентін жаттықтырушымен бірге жаздырылған. Ол продюсерлерге телефон арқылы ойнатылды, олар жазбаның сапасын ажырата алмағандықтан оны мақұлдады. 2014 жылы Reddit-те өткен «Сұрақ-жауап» сессиясында Клэнси Браун: «Бұл ерекше түсіру алаңы болды. Біздің барлығымыз жақсы фильм жасауға тырыстық, ал продюсерлер кез келген жолмен ақша табуға тырысты, сондықтан біз олардың шешімдеріне байланысты көп нәрселерді жасауға мәжбүр болдық, олар осы продюсерлердің арқасында арзанға жасадық». Продюсерлер өндіріс шығындарын үнемдеу үшін қаншалықты шалқалағанын мысалы ретінде келтіре келе, түсірудің бірінші күнінде қосымша актерлардың саны...

Сыни жауап

Variety журналында "күлкілі сәттер" болғанымен, "жалпы жұмыс дүрмек-балағат". Стюарт White Dwarf журналының 81-ші санында "Highlander" фильмінің британдық нұсқасын қарап, "Highlander" фильмі көркем жағынан әдемі, Шотландияның мәңгілік пейзажынан бастап Нью-Йорктің сюрреалистік қалалық ормандарына дейін таң қалдырады. Ал қылышпен шайқасқан сахналар өте тамаша."

Үй медиасы

Бұл бейнеролик АҚШ-та хитке айналды. 1991 жылы «Highlander II: The Quickening» кинотеатрларда көрсетілгені «Highlander» фильмінің жалғасын алу белсенділігін едәуір арттырды, тіпті екінші фильм кассалық табысқа жете қоймағанмен. «Highlander» алғаш рет 1997 жылы АҚШ-та DVD форматында, фильмнің халықаралық кесілмеген нұсқасын қамтитын «10 жылдық мереке» режиссерлік нұсқасында шықты. 2001 жылы Австралияда «15 жылдық мереке» басылымы жарық көрді, онда да фильмнің халықаралық нұсқасы болды. «Highlander» 2002 жылы тағы екі нұсқада қайта шығарылды: бірнеше қосымша мүмкіндіктері бар арнайы «Өлімсіз басылым» (ішінде Queen тобының үш музыкалық видеосы және фильмнен Queen тобының үш әнінен тұратын бонус CD) және стандартты нұсқа. Екеуінде де жаңартылған бейне және DTS ES дыбысы бар халықаралық кесілмеген нұсқасы бар еді. 2009 жылдың 17 маусымында француздық дистрибьютор StudioCanal фильмді Blu-ray форматында шығарды, одан кейін Германияда, Ұлыбританияда, Нидерландта, Австралияда және Жапонияда да осыған ұқсас шығарылымдар болды. АҚШ режиссерлік нұсқасы Солтүстік Америкада Lionsgate компаниясы арқылы DVD және Blu-ray форматында, фильмдің қазіргі иесі StudioCanal лицензиясы бойынша қолжетімді, ал теледидар құқықтары 20th Century Fox кинопрокат дистрибьюторының бас компаниясы – The Walt Disney Company компаниясына тиесілі. Фильмнің «Ultimate» нұсқасы 2012 жылдың 10 сәуірінде Франция мен Еуропада қайта шығарылды. 2022 жылы StudioCanal Ұлыбританияда 31 қазанда, Австралия мен Жаңа Зеландияда 2 қарашада және Францияда 22 қарашада стандартты және лимиттік коллекционерлік нұсқада 4K & Blu-ray қос дискілік жинағын шығарды. 4K дискіде саундтрек туралы бейнеролик, фотограф Дэвид Джеймспен сұхбат, Клэнси Браунмен бейнеролик, «Highlander» фильмінің сиқырына көз жүгірту, автор Джон Мелвиллдің жаңа аудио түсіндірмесі, сондай-ақ режиссер Мулкахи мен продюсерлер Панцер мен Дэвистің түпнұсқа түсіндірмелері бар, ал Blu-ray дискісінде түпнұсқа Blu-ray шығарылымының қосымша материалдары қамтылған.

Критикалық қайта бағалау

Rotten Tomatoes сайтында фильмнің мақұлдау деңгейі 38 сынға негізделген 71% құрайды, ал орташа бағасы 6.30/10. Сайттың сын пікірі: "Адамдар Highlander-ді оның әжуалы, шулы және абсурдты болғаны үшін жек көреді. Ал осы себептерге сүйетін де бар". Metacritic-те фильмге 7 сыншының пікірі бойынша 100 балдық шкала бойынша орташа салмақты бағасы 24, бұл "көбінесе жағымсыз пікірлерді" көрсетеді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге А-дан F-ға дейінгі шкалада "C+" бағасын берді. 1998 жылы Halliwell's Film Guide Highlander-ді "дұрыс емес, зорлық-зомбылыққа толы және шулы фантастика" деп сипаттап, "түсіндірме көптеген адамдар бас тартқаннан кейін ғана келеді" деді. 2000 жылы BBC-дің Мэтт Форд фильмге бес жұлдыздың үшеуін берді, былай деп жазды: "ХХ ғасырдың соңындағы Американың көңілсіз, жаңбырлы, қараңғы көшелерінен бастап ортағасырлық Шотландияның кең далаларына дейін, Малкахи висцеральды айқас көріністерін қолайлы қатал жерлермен сәйкестендіру үшін кино тарихын тонап жатыр. Фильм актерлік шеберлігінің нашарлығы, әлсіз сюжеті және мачолық поздардың мақтанышпен байланысты болғаны үшін, өте күшті жалынды батылдығымен, қарқынымен және өмірден үлкен әрекеттерімен толық өтеді". 2000 жылы IGN оған оннан сегіз балл берді, "Бұл 80-ші жылдардың классикасының көптеген артықшылықтары бар. Оның MTV стилінде түсірілуі қазір кең таралған, бірақ сол кезде бұл жаңашылдық болды. Бұл фильмде пленкаға түсірілген ең жақсы көрініс ауысулары бар. Бұған қоса, Коннеридің, әсіресе Клэнси Браунның ойын-сауықтары да қосылған". Кейін Null Highlander-ді "қазіргі кезде жасалған ең ұлы экшн фильм" деп атады, оның "керемет семсерлесулері, керемет музыкасы және тек филистерлер ғана жек көретін уақытты бүркеуші сюжеті" бар екенін айтты. 2002 жылы фильмге бес жұлдыздың үшеуін берген DVD Talk-тың Адам Тайнер былай деп жазды: "Сценарийде көптеген ақылды, шығармашылық идеялар бар, мен семсер мен сиқыр жанрын қазіргі заманғы Нью-Йорк қаласына ауыстыру тұжырымдамасын өте тапқыр деп санаймын. Бірақ диалогтар мен актерлік шеберлік фильмнің көптеген тұжырымдамаларына толыққанды сәйкес келмейді. Фильмнің тоны біркелкі емес, Highlander өзін таза шытырман оқиғалық эпос ретінде көрсетуді қалай ма, әлде лагерлік экшн фильм ретінде ме, белгісіз". 2009 жылғы Movie Guide-да Леонард Мальтин фильмге төрт жұлдыздың бір жарым жұлдызын берді, оны "қызықты идеяны ақымақтыққа және жалықтыруға айналдырды" деп сипаттады, бірақ "Коннери, кем дегенде, біршама стильді көрсетеді" деп мойындады. Ол "бұрынғы рок-видео режиссері Малкахидің тым көп көзге түсетін камера қозғалыстары сізді Dramamine ішуге итермелеуі мүмкін" деп қосты. Radio Times-тың Том Хатчинсон фильмге бес жұлдыздың үшеуін берді, оны "көпті көруге болатындай шатастырған" деп атады. Хатчинсон "кейбір керемет семсерлесу дуэльдерін мақтады, олардың ең жақсысы Мэдисон Сквер Гарден гаражында өтеді, бірақ оқиға ешқашан қызықты болмайды".

Новелизация

Фильмнің романдық нұсқасын Гарри Килворт "Гарри Дуглас" деген атпен жазды. Ол фильмдегі оқиғаларды кеңейтіп, Хезердің Коннордың өлместігі туралы Рамирестен білгені, Курганның алғашқы өлімі және зұлымның "Бедюин" деп аталатын араб өлмесімен (соңында оны өлтіретіні) жаттығулары сияқты мәліметтерді ашады. Романда 1536 жылы Маклеодпен кездесуге дейін монғол жауынгерімен күресіп, жеңген Курган бейнеленген. Тағы бір көріністе ол қалай өзіне тән ұзын қылышын алғанын көрсетеді. Романда Коннор мен Кастагирдің қарым-қатынасы көңіл көтеріңкі емес, олар бір-бірімен ашық сөйлесіп, өзара қорқыныштарын бөліседі. Басқа бір көріністе олар Көпірге барар алдында метрода кездеседі. Кітап Коннордың Құрганмен соңғы шайқасынан кейінгі аяқталуын кеңейтеді. Ол Шотландияға кетер алдында Рейчелмен соңғы рет қоштасу үшін антикварлық дүкеніне оралады. Содан кейін ол Брендамен бірге екі ай бойы елді аралап, Камден аллеясында антикварлық дүкен ашады. Бір күні Коннор Шотландияның жоталарына жалғыз оралып, Рейчелмен бірге тұрған үйінің қираған қалдықтарына қарайды. Ол жерде үйдің ізі де қалмаған, бірақ құлаған таудан бірнеше тас тауып, Рамирес пен Хезердің жерленген жерін анықтайды. Екі ағаш тауып, шикі крест жасағанда, Коннор Хезерге Бренданы "сен сияқты" деп ұнататынын айтады.

Орындаулар мен қайта жүктеу

Фильмнен кейін екі тікелей жалғасы шықты. Highlander II: The Quickening 1991 жылы көрсетілді және көбінесе жағымсыз пікірлерге ие болды, ал кейбіреулер оны жасалған ең нашар фильмдердің бірі деп есептейді. Highlander III: The Sorcerer (сонымен қатар Highlander: The Final Dimension деп те аталады) 1994 жылы шықты және Highlander II канонын жойды, бірінші фильмге баламалы жалғас ретінде танылды. Highlander: Endgame (2000) және Highlander: The Source (2007) фильмдері Highlander: The Series телесериалының оқиғасын жалғастырады. Екі фильм де түпнұсқа фильмнің және телесериалдың жанкүйерлерінен жағымсыз баға алды. Highlander: The Search for Vengeance (2007) аниме фильмі, басты кейіпкері Колин МакЛеодпен жеке оқиға желісінде болды, көбінесе жағымды пікірлерге ие болды. 2008 жылдың наурызында Summit Entertainment Highlander фильмінің құқықтарын сатып алып, түпнұсқа фильмді қайта түсіруді жоспарлады. Чад Стахелски қайта түсірудің жаңа режиссері болып тағайындалды, ол «Джон Уик» фильмімен семсерлерді ұштастырғандай сипатталды, сонымен қатар жоба трилогия болуы мүмкін еді. 2020 жылдың мамыр айына дейін қайта түсіру жұмысы басталған жоқ. 2021 жылдың мамырында Генри Кавилл фильмде басты рөлді ойнайтыны расталды, бірақ оның кейіпкері туралы нақты мәлімет белгісіз болды. 2023 жылдың қазанында Lionsgate қайта түсіру жобасын іске қосты, Кавилл МакЛеод рөлінде ойнады, ал Стахелски Майк Финчтің сценарийі бойынша режиссерлік жасады. Жобаның түсірілімі 2024 жылдың басында басталуы күтілуде.

Телесериалдар

Кристофер Ламбертке телесериалға Конор МакЛауд рөлін қайтару мүмкіндігі ұсынылды. Ламберт рөлден бас тартқандықтан, сериал жаңа кейіпкер – Дункан МакЛеодты таныстырды, оны Эдриан Пол ойнады. "Highlander: The Series" телесериалы 1992 жылы көрсетіле бастады, ал Ламберт бірінші эпизодта Коннор рөлінде пайда болды. Сериалда Дунканның Коннор қуылғаннан кейін ондаған жылдар өткен соң дүниеге келгені және МакЛауд кланының тәрбиесінде өскені түсіндіріледі. Дункан өзінің өлмейтінін білгеннен кейін, Коннор оны тауып, өз жолына кетпес бұрын жаттықтырады. Екінші маусымның премьералық эпизоды "Күзетшілер" Коннордың 1985 жылы Курганмен болған шайқасы шоу канонында орын алғанын растайды, бірақ сыйлық жеңілмеді, себебі оқиғаның осы нұсқасында Дункан сияқты бірнеше өлмейтін адамдар тірі қалды. Ламберт басқа эпизодтарда пайда болмады, бірақ ол Дунканмен "Highlander: Endgame" фильмінде қайта кездеседі. "Highlander: Анимациялық сериал" 1994-1996 жылдары көрсетілді. Бұл түпнұсқа фильмнің еркін ғылыми-фантастикалық адаптациясы және жалғасы, онда Жерде апокалипсиске әкелген метеорит туралы айтылады. Осыдан кейін Коннор МакЛауд адамзат үшін білімді сақтауға көмектесуді шешкен бірнеше өлмейтіндердің бірі болады, сыйлық үшін соғысты жалғастырудың орнына, бірақ оны кейін жаман өлмейтін Кортан өлтіреді. 27-ғасырда өтетін сериалда МакЛауд кланының соңғы ұрпағы – жас өлмейтін батыр Квентин МакЛеодтың тарихы баяндалады. Оны Коннордың ескі досы Дон Винсенте Марино Рамирес, тағы бір өлмейтін адам жаттықтырады.