Кіріспе

Диск белгісі/ауысу коды Диск белгісі/ауысу коды

Матрицалық нөмір – бұл әріп-сандық код (және кейде басқа да символдар), фонограф пластинкасының жазу аймағының шеткі бөлігіне штампталған немесе қолмен жазылған (немесе екеуінің комбинациясы). Бұл пластинка жағындағы соңғы жолшаның соңы мен жапсырманың арасындағы ойықсыз аймақ, ол "ауысу ойығы", "соңғы ойық", "матрицалық аймақ" немесе "өлі балауыз" деп те аталады.

Өнеркәсіптік қолдану

Матрицалық нөмірлер жазба өндіруші зауыттың ішкі қолдануына арналған, бірақ олар сонымен қатар жазба коллекционерлерімен зерттеледі және құжатталады, себебі олар кейде жазбаның басылымы туралы пайдалы ақпарат бере алады. Матрицалық нөмірдің екі бөлігін қарастыру керек: әдетте, этикеткада да басылған негізгі нөмір және кесу немесе түсірілім нөмірін қоса алатын қосымша ақпарат. Матрицалық нөмірлер осы элементтердің кез келгеніне немесе олардың бәріне қатысты болуы мүмкін. Жазу аймағында сонымен қатар дискіні кесуші инженердің әріптері немесе қолы, кесу немесе авторлық құқық мерзімі сияқты басқа да мәліметтер болуы мүмкін. Этикеткаға басылған матрицалық нөмірді каталогтық нөмірмен шатастыруға болмайды, ол әдетте ірі әріптермен жазылады және жазбаның екі жағында да бірдей болады. Матрицалық нөмірлер әр жағында әртүрлі болады және кейде оларды каталог нөмірімен шатастырудан сақтау үшін этикеткада кері басылады. Негізгі нөмірдің мақсаты – мөртаңбаға тіркеу нөмірін беру және әр жағына тиісті этикетканың қойылуын қамтамасыз ету, үшін таңбадағы нөмірді жазудағы нөмірмен салыстыру арқылы. Қосымша ақпараттың ең маңызды бөлігі әдетте негізгі нөмірге қосылатын кесу нөмірі болып табылады. Мысалы, этикеткада 12345 матрицалық нөмірі көрсетілсе, айналмалы ойықтың аймағын тексеру 12345–3 нөмірін көрсетеді, бұл осы жақтың үшінші кесілуін білдіреді. Әр жағында әртүрлі кесу нөмірі бар жазбаларды табу дағдылы жағдай. Жақтар әртүрлі себептермен қайта кесіледі. Жазба штамптары тозығы жеткенше шектеулі санда көшірме жасауға ғана мүмкіндік беретін, сондықтан жаңа кесу қажет болатын. 1980 жылдардың басында бұл жағдай өзгерді. Мастер дискіні өндіру әдістерінің, соның ішінде DMM немесе Direct Metal Mastering жүйесінің жаңаруы, мастер кесудің көптеген көшірмелерін бұзбай жасауға мүмкіндік берді, сондықтан басып шығаруға қолданылатын пластина тозығы жеткенде қайта кесудің қажеті болмады. Штамптарды қолдану кезінде зақымдануы да мүмкін. Бұрынғы кесуде мәселе болған жағдайда, мысалы, техникалық ақау немесе дұрыс емес жолақтау (күйлердің арасындағы визуалды бөліну) кесулер қайта жасалуы мүмкін. Жаңа кесу жасалған кезде, техникалық мамандар (және жаңа жазба үшін продюсер мен орындаушы) кесуді бағалау үшін бірнеше сынақ басылымдары жасалады және оны қабылдауға болады ма, жоқ па, деген шешім қабылданады. Егер қабылданбаса, тағы бір кесу жасалуы керек. Көп кесудің себептері: Егер жазба бірнеше зауытта басылса, мысалы, танымал шығарылымды бірнеше қалалардағы зауыттары бар ірі жазба компаниясы шығарған жағдайда, әр зауыт өзінің мастер кесуін жасай алады. Егер жазба халықаралық деңгейде шығарылса, әр ел әдетте өз мастерлерін кесуді жүзеге асырады. Егер жазба басқа компаниямен қайта шығарылса немесе сол компания басқа каталог нөмірін қолданса, жазба әдетте қайтадан кесіледі, бірақ кейде бұрынғы кесу қайта пайдаланылады және жаңа нөмір айналмалы ойықтағы жазуларға қосылады, ал ескі нөмір сызылып тасталады.

Синглдар

Бір жағында бір ән бар жазбалар, әсіресе 7 дюймдік 45 айналымдық және 10 дюймдік немесе 12 дюймдік 78 айналымдық пластинкалар, көбінесе әр жағында тізбектеп келмейтін матрицалық нөмірлермен кездеседі, ал "хит" жағы немесе "бірінші жағы" міндетті түрде кіші сан болуы керек емес. Бұл сандар әндер жазылған кезде тағайындалған болуы мүмкін. Егер екі санның арасында елеулі үзіліс болса, әндер бір сеанста жазылмаған болуы ықтимал. Егер сандар мүлдем басқа тізбектерден шыққан сияқты болса, немесе әртүрлі форматта немесе цифрлар саны жағынан өзгеше болса, бұл сандарды жазу студиясы бергенін және екі жақ та әртүрлі студияларда жазылған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Диск тарихшысы Брайан Раст өзінің дискографиялық кітаптарын зерттеу кезінде, матрицалық нөмірлерді реттіліктегі басқа нөмірлермен салыстыра отырып, кейбір әндердің жазылған студиясын және шамамен мерзімін анықтай алды.

78 айналымдағы пластинкалар

78 айналымды пластинкалар заманында, магниттік таспа кеңінен қолданылғанға дейін (шамамен 1950 жылға дейін) аудиожазбалар тікелей пластинкаға жазылатын. Жазу студиясы жазылатын әнге нөмір беретін, ол матрицалық нөмірдің негізгі бөлігіне айналатын, содан кейін бірнеше дубль жасалатын, ал дубль нөмірі матрицалық аймаққа түсірілетін. Көбінесе, таратуға тек бір дубль таңдалатын, бірақ кейде, мүмкін, жаңсылыспен, балама дубльдер де шығарылатын. Көбінесе, балама дубльдің пластинка жапсырмасы, көбірек таралған дубльдің жапсырмасымен бірдей болады, себебі ол тек әннің "негізгі" матрицалық нөмірін көрсетеді, дубль нөмірін көрсетпейді. Балама дубльдер коллекционерлер үшін қызығушылық тудырады, әсіресе егер музыка джаз болса. Джаз көбінесе ішінара импровизацияланғандықтан, екі дубльде маңызды айырмашылықтар болуы мүмкін, ал екі дубльді салыстыру музыканың қай бөліктері алдын ала белгіленгенін, ал қайсысы импровизацияланған немесе өзгермелі екенін анықтауға көмектеседі. Сонымен қатар, егер екі дубль шығарылса, біреуі екіншісінен әлдеқайда көп таралған болады, ал сирек кездесетін дубль коллекционерлер үшін құнды жазбаға айналуы мүмкін. Victor Records пластинкаларындағы дубль нөмірлерін әдетте жапсырманың сол жағында, яғни "сағат 9" позициясында табуға болады.