Кіріспе

Мадхья-Прадеш штатының 14-ші бас министрі, Үндістан Дигвиджая Сингх (28 ақпан 1947 жылы туған) – үнді саясаткері және Раджья Сабха парламентінің депутаты. Ол Үндістан Ұлттық Конгресс партиясының Бүкілүнділік Конгресс комитетінің бұрынғы бас хатшысы. Бұрын ол 1993 жылдан 2003 жылға дейін екі мерзімге Орталық Үндістанның Мадхья-Прадеш штатының 14-ші бас министрі қызметін атқарған. Осыған дейін 1980-1984 жылдары Арджун Сингх кабинетінде министр болған. 2019 жылғы Лок Сабха сайлауында ол Бхопал сайлау округінен Прагья Сингх Такурға жеңіліп қалды.

Жеке өмір

Сингх 1947 жылғы 28 ақпанда Британдық Үндістанның Холкар княздығында (қазіргі Мадхья-Прадеш штатының бір бөлігі) Индор қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Балбхадра Сингх Рагхогард раджасы (Гвальяр мемлекетінің құрамында), қазіргі Мадхья-Прадеш штатының Гуна ауданы ретінде белгілі және 1951 жылғы сайлаулардан кейін Рагхогард Видхан Сабха округінен тәуелсіз кандидат ретінде Заңнамалық Ассамблеяның депутаты болды. Ол Индордағы Дали колледжінде және Индордағы Шри Говиндрам Сексария технология және ғылым институтында (SGSITS) оқыды, онда механикалық инженерия саласындағы бакалавр дәрежесін алды. 1969 жылдан бастап ол Аша Сингхке үйленген, ол 2013 жылы қайтыс болды. Олардың төрт қызы және бір ұлы бар – Жаивардан Сингх, ол Мадхья-Прадеш штатының 14-ші Видхан Сабхасының депутаты және қала құрылысы және тұрғын үй министрі қызметін атқарды. 2014 жылдың сәуір айында ол Rajya Sabha телеарнасының жүргізушісі Амрита Раймен қарым-қатынаста екенін растады; олар 2015 жылдың тамыз айында үйленді.

Нармада сапары

Орталық Үндістанның өмірлік арнасы – қасиетті Нармада өзені, Нармада майя (ана) немесе Ма Рева ( "rev" – секіріп өтетін) деп құрметтеледі. Үндістанның бес қасиетті өзенінің бірі, ол бастауынан теңізге дейін, содан кейін кері сапарлау дәстүрі бар жалғыз өзен. Батысқа қарай ағатын ең ұзын өзен болғандықтан, Нармада парикрама – зор рухани тәжірибе және сынақ – шамамен 3300 км-ге созылатын керемет саяхат. Дигвиджая Сингх әйелімен бірге 2017 жылдың 30 қыркүйегінде рухани ұстазы Шанкарачарья Свами Сваропананд Сарасватинің батасын алғаннан кейін Нармада өзенінің жағасындағы Барман қақпасынан Нармада парикрамасын бастады. Олар Нармада өзенінің оңтүстік жағалауындағы Барман қақпасынан Гуджарат штатындағы Баручқа дейін сапарлады. Баручта Мити Талай – Нармаданың Араб теңізіне құятын жері. Олар мұнда моторлы қайықпен оңтүстік жағалаудан солтүстік жағалауға өтіп, солтүстік жағалау бойымен кері жолға шықты. 2018 жылдың 9 сәуірінде олар 192 күн бойы жаяу жүріп өтеген Нармада парикрамасын Барман қақпасында аяқтады.

1977-1993 жылдардағы депутаты

Синг 1969-1971 жылдары аралығында Рагхогарх Нагар паликасының (муниципалдық комитет) президенті болды. 1977 жылы Мадхья-Прадеш заң шығарушы жиналысының Рагхогард Видхан Сабха сайлау округінің партия өкілі ретінде заң шығарушы жиналыстың мүшесі болды. Бұл оның әкесі 1951 жылы Рагхогард Видхан Сабха сайлау округінің тәуелсіз үміткері ретінде 1951 жылғы сайлаулардан кейін Заңнамалық Ассамблеяның мүшесі (МЛӘ) ретінде жеңген сайлау округі. 1985-1988 жылдары ол Мадхья-Прадеш конгресс комитетінің төрағасы болды, оны Раджив Ганди ұсынған болатын, ал 1992 жылы қайта сайланды. Мадхья-Прадештің бір бөлігі болып табылатын "Хинди белдеуінде" экономикалық және әлеуметтік жағынан кемтар саналатын далит және тайпалық қауымдар бар. Академиктердің арасында үлкен қолдау мен сынға ұшыраған саясаты арқылы Сингх өзінің бірінші өкілеттігі кезінде сол адамдардың болашағын көздеді. Бұл әрекеттер 1960 жылдан бастап Бахужан Самадж Партиясына (БСП), Жана Сангхқа және оның саяси мұрагері БЖП-ға көбірек қолдау көрсеткен қауымдардың INC-ге деген қолдауын тоқтатуға тырысты. Ол Арджун Сингхтің үлгісіне еліктеп, осы әдісті қолданады. Судха Пай: "Оны осы әлеуметтік топтар арасында партияның негізін нығайтудың саяси қажеттілігі де, олардың әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсартуға деген ұмтылысы да қозғады", - дейді. 2002 жылы Бопалда өткен конференцияның нәтижесінде шыққан "Далит күн тәртібі" стратегиясының көрінісі болды, Дигвиджая Сингхтың кезінде Арджун Сингхтың биліктегі кезеңінен гөрі қажеттілік болды, өйткені Мандал комиссиясының бір нәтижесі - далиттердің өзін-өзі нығайту құштарлығының артуы болды. Оның феодалдық қоғамды реформалаудағы ұстанымы, басқа белдеу басшыларының төменгі стратегиясына қарағанда, далит пен тайпалық қолдауды қолға алу үшін жоғарыдан төменге қарай стратегиямен басқарылды. Оның мақсатына жету үшін қабылданған шаралар арасында: білім берудің кепілдік беру жүйесі (ЕБЖ), жерсіз далаттар мен тайпаларға ортақ жайылым жерлерін (чарной) қайта бөлу, фермерлерге тегін электр энергиясын беру, ауыл тұрғындарына билікті беру құралы ретінде Панчаяти Раджды насихаттау және мемлекеттік өнімнің 30% -ын кемсітілген топтардан сатып алуды қамтамасыз ететін жеткізушілердің әртүрлілігі туралы жоспар болды. Жұмыс орындарын сақтауды көздейтін көмек әдістеріне бұрынғыдан аз көңіл бөлінді. 1998 жылғы сайлауда Рагхогарх сайлау округіне оралған Сингх қайта сайланып, Сония Ганди оны екінші рет бас министр етіп тағайындады. Халық санағы деректері Сингхтың білім беру реформасы оның үкіметінің ерекше сәтті аспектісіне айналғандығын көрсетеді. Бұл реформалар бойынша мыңдаған жаңа ауыл мектептері салынды, бұл Мадхья-Прадеште 1991 жылы сауаттылық деңгейі 45 пайыздан 2001 жылы 64 пайызға дейін өсуіне ықпал еткен болуы мүмкін. Қыздар арасындағы өсім әсіресе жоғары болды, 29 пайыздан 50 пайызға дейін өсті. Өзінің екінші рет бас министрліктегі қызметі кезінде Сингх өзінің орталықсыздандыру, әлеуметтік тиімді идеяларын денсаулық сақтау саласына реформалар енгізу арқылы кеңейтуге тырысты, бұл ауылдық деңгейде денсаулық сақтау қызметтерінің ең төмен деңгейін қамтамасыз ету үшін жергілікті тағайындалған денсаулық сақтау мамандарының оқуын қаржыландыру арқылы жүзеге асырылды. Бұл оның білім беру саласындағы алғашқы күш-жігерін бейнеледі және Денсаулық сақтау кепілдік жүйесі деп аталды. 2001 жылы Мадхья-Прадеш реорганизациясы туралы заңға сәйкес, Шаттисгарх Мадхья-Прадештен әкімшілік тәуелсіздік алды. Сингхке Соня Ганди жаңа мемлекеттің бас министрі ретінде Ажит Жоғидың таңдалуын қамтамасыз етуді тапсырды, және Сингх осыны істеді, бірақ Жоғи оның саяси стиліне сын айтқан болатын және Сингх жеке өзі оны осы лауазымға орналастыруды қалаған жоқ. Сингх Конгресс заң шығарушы партиясының көпшілігін Ажит Жоғиға қолдау көрсетуге көндіргенмен, Видья Чарран Шукла мен оның жақтастарының кездесуге қатыспауы келісімге қол жеткізу туралы сұрақтар тудырды, өйткені Шукла осы лауазымға басқа да үміткер болды. Содан кейін Сингх Шукламен кездесіп, олардың алаңдаушылығын жойды. Сингх 2003 жылы Рагхогарх сайлау округінде жеңіске жетті, бірақ оның партиясы жалпы алғанда, Раджастан мен Чаттисгархта болғандай, БЖП-мен қатты жеңілді. Мадхья-Прадештегі жеңіліске негізінен Панчаяти-Радж пен орталық үкімет өздерінің өкілеттіліктерінің көлемі туралы таласып, электр қуатының жиі үзілуі себеп болды. Соңғысы Мадхья-Прадештің 32 пайызы жаңа Шаттисгарх штатында болғандықтан пайда болды: Шаттисгархқа барлық қуаты қажет болмаса да, оның көп бөлігі тарихи түрде Мадхья-Прадештің қалған бөлігінде пайдаланылған, ол қазір өзінде қажет қуаттың 50 пайызы ғана бар. Саяси журналист және автор Адити Пхаднис 1985 жылы мемлекеттік электр энергиясының артық өндірісі техникалық және әкімшілік тиімділік арқылы басқа аймақтардың қызғанышы болғандығын және содан кейін "Мемлекеттік электр тақтасы кейбір саясаткерлердің, Дигвиджай Сингхтің де арасында, ақша табу машинасы ретінде қарастырыла бастады". Электр энергиясы тегін берілді және жөндеу жұмыстарына ақша бөлмеді. Сингх штаттың фермерлеріне су сорғыларын қуаттандыру үшін электр энергиясы қажет болғандықтан, бұл қажеттілік деп мәлімдеді.

Ұлттық деңгейдегі жұмыс

Партиясының жеңілісінен кейін Сингх келесі он жыл бойы ешқандай сайлауға қатыспайтынына шешім берді және 2008 жылғы келесі сайлауда Рагхогарх сайлау округін оның туысы Мул Сингх жеңіп алды. Сингх назарын орталықтан Конгресс партиясы үшін жұмыс істеуге аударды, ол AICC бас хатшысы болып тағайындалды және Андхра-Прадеш, Ассам, Бихар және Уттар-Прадеш сияқты бірнеше штаттардағы партия ұйымының жұмысына қатысты. Оның ұлы Джайвардан 2013 жылғы маусым айында, бұрын жастар бөліміне қатысқаннан кейін, әкесімен бірге INC-ге қосылды. Мул Сингх, қазіргі заң шығарушы депутат, алдағы сайлауда Рагхогарх сайлау округінен қайта сайланбау ниетін білдірді, бұл Джайварданның әулеттік принцип бойынша сайлануына жол ашты, бұл Индия саясатының ерекшелігі болып табылады. 2014 жылдың қаңтар айында ол Мадхья-Прадештен Раджа Сабхаға депутат болып сайланды. Сингх оппозиция тарапынан жемқорлыққа қатысты айыпталып, бірақ ол бұл айыптауларды жоққа шығарды. 2011 жылы оған қарсы айыптама қағазы сотқа жіберілді, бірақ 2014 жылдың наурыз айында Орталық тергеу бюросы (CBI) іс бойынша жауап беруге негіз жоқ екенін анықтады. 2015 жылдың маусым айында Сингх Виапам жанжалын CBI тергеуге беру үшін Жоғарғы сотқа өтініш жасады. Ол өзіне құпия ақпарат берген куәгермен байланыста болғанын мәлімдеді. CBI 2017 жылдың қараша айында бұл талапты қабылдамады, бұл Сингхтың дәлелдерді жасауға тырысқаны үшін қудалануға ұшырауы мүмкін деген мүмкіндікті тудырды. 2019 жылғы Үндістанның жалпы сайлауында ол Бхопал сайлау округінен Лок Сабхаға үміткер болды, бірақ Прагья Сингх Такурдан жеңілді.

Даулар

1998 жылы Мадхья-Прадеш полициясы 19-24 шаруаны атып өлтірді. Сингх сол кезде штаттың бас министрі болған еді. 2011 жылы Сингхтың жасаған бір түсініктемесі оның партиясы ішінде дау тудырды. Ол екі террорист пен бір полиция қызметкерінің қазасына әкелген Батла Хаусы оқиғасының жалған екенін мәлімдеді. Бірақ Орталық Ішкі істер министрі П. Чидамбарам Сингхтың талабын және осы оқиға бойынша қосымша сот тергеуін жүргізуді жоққа шығарды. Конгресс оның кездесуді қоса жасалған деп айтқан пікірін қабылдамады, сондай-ақ бұл оқиғаны саяси мақсатта пайдалануға болмайтынын мәлімдеді. Сингхтың Батла Хаусы оқиғасы бойынша ұстанымы оппозициялық БЖП-ның сынына ұшырады. 2013 жылы Сингх Мандсаурдан сайланган Конгресс депутаты Минакши Натаражанды "sau tunch maal" ("толыққанды мінсіз") деп сипаттады. "Таймс оф Индия" газеті бұл сөз тіркесін "әйелді "тартымды" деп сипаттау үшін жиі қолданылатын сөз" деп жазды. Әйелдер құқығын қорғаушылар Сингхтың сөзіне наразылық білдіріп, Конгресс оған шара қолдануын талап етті. Алайда, депутат Сингхты қолдап, оның "таза алтын" сияқты екенін айтты. "Таймс оф Индия" газеті "түнш мал" сөзінің "сары металдың тазалығын сипаттау үшін зергерлердің арасында қолданылатын мамандық сөзі" екенін атап өтті және Сингх Натаражан туралы айтқан сөзін "саяси зергермін" деп бастағанын қосты. Сингх 2011 жылы АҚШ-ты Осама бен Ладеннің дінін құрметтемегені үшін сынады, оны теңізге жерлегенін айтып: "Қылмыскер қаншалықты үлкен болса да, оны жерлегенде оның діни дәстүрі сақталуы керек". Конгресс басшылығы оның пікірімен келіспеді. Сингх кейіннен өзінің мәлімдемесін Бен Ладенді қолдау немесе қарсылық ретінде түсіндіруге болмайтынын айтты, сондай-ақ: "Мен тек ең жаман қылмыскерлердің өз діні бойынша өртелуі керек дедім. Ол террорист және оған жасалған жазаға лайық болды" деді. 2022 жылдың наурыз айында Дигвижай Сингх және тағы алты адам 2011 жылы BJYM мүшелерімен болған қақтығысқа қатысқандары үшін Индор сотында бір жылға бас бостандығынан айырылды.

Индустар ұлтшыл топтарына қатысты пікірлер

Сингхтың айтуынша, "Растрия Сваямсевак Сангх" (РСС) және "Студенттер ислам қозғалысы" (СИМИ) ұлттық бірлікке қауіпті еңсеруші жағдай тудыратын радикализмді білдіреді. Ол: "РСС ұлтшыл идеологиясының артында жасырынып, мұсылмандарды нацистер 1930 жылдары еврейлерге жасағандай нысанаға алады" деді. Израиль бұл мәлімдемеге қарсылық білдірді. Оның пікірінше, РСС бірнеше террористік шабуылдарға, соның ішінде Мумбайдағы терактіге қатысқан. Ол Аджмер Дарғасына жасалған шабуылға қатысқан РСС белсендісі Сунил Жошинің өліміне қатысты қылмыстық істі тергеп беруді сұрады, Жоши "әлдеқайда көп білгендіктен" өлтірілгенін айтты.