Кіріспе
Беатрикс Поттердің балалар кітабы. «Джереми Фишер мырзаның ертегісі» – Беатрикс Поттер жазған және сурет салған балалар кітабы. Ол 1906 жылғы шілдеде Фредерик Уорн және компаниясы басып шығарды. Джеремидің тарихы 1893 жылы бір балаға жазған хатында басталады. Ол 1906 жылы оны қайта жөндеп, оқиға орнын Тай өзенінен Англияның көлді аймағына көшірді. Бұл ертегі оның көлді аймаққа деген құштарлығын және балалар суретшісі Рэндольф Кальдекотқа деген құрметін көрсетеді. Джереми Фишер – көл жағасындағы «сырғақты, лайлы» үйінде тұратын бақа. Бір жаңбырлы күні ол балық аулау үшін құрттар жинап, шапақ кемесімен көлден өтеді. Егер бестен артық ұсақ балық ұстаса, достарын кешке шақыруды жоспарлайды. Ол мақсатына жету жолында түрлі қиындықтарға тап болады және оны жұтуға тырысқан ірі форельден қашып құтылады. Жағаға жүзіп келген соң, енді балық аулауға бармаймын деп шешіп, үйіне секіріп кетеді. Поттердің ертегісі оның әкесі мен достарының Шотландиядағы жалға алынған шалғайдағы үйлерде балық аулаумен өткізген тыныш жазғы күндеріне арналған құрмет. Кітап жарық көргеннен кейін, бір бала жанкүйер Поттерге Джеремиге әйел табуды ұсынады. Поттер Джереми мен оның достарынан келгендей әсер қалдыратын, осы тақырыптағы миниатюралық хаттар сериясымен жауап береді. 1943 жылы Поттер қайтыс болғаннан кейін, оның кейіпкерлерін өндіру үшін әртүрлі фирмаларға лицензия берілді. Джереми мен оның достары фарфордан жасалған мүсіндер, жұмсақ ойыншықтар және басқа да тауарлар түрінде сатылды.
The Tale of Mr. Jeremy Fisher is a children's book, written and illustrated by Beatrix Potter. It was published by Frederick Warne & Co. in July 1906. Jeremy's origin lies in a letter she wrote to a child in 1893. She revised it in 1906, and moved its setting from the River Tay to the English Lake District. The tale reflects her love for the Lake District and her admiration for children's illustrator Randolph Caldecott. Jeremy Fisher is a frog that lives in a "slippy sloppy" house at the edge of a pond. During one rainy day, he collects worms for fishing and sets off across the pond on his lily pad boat. He plans to invite his friends for dinner if he catches more than five minnows. He encounters all sorts of setbacks to his goal, and escapes a large trout who tries to swallow him. He swims for shore, decides he will not go fishing again, and hops home. Potter's tale pays homage to the leisurely summers her father and his companions passed sport fishing at rented country estates in Scotland. Following the tale's publication, a child fan wrote to Potter suggesting Jeremy find a wife. Potter responded with a series of miniature letters on the theme as if from Jeremy and his pals. Following Potter's death in 1943, licences were issued to various firms to produce the Potter characters. Jeremy and his friends were released as porcelain figurines, plush toys, and other merchandise.
Сюжет
Джерри Фишер – көлдің шетіндегі сары гүлдер арасындағы ылғал үйде тұратын бақа. Оның азық қоймасы мен артқы өтегі сумен "ылғалды да шалқып" тұрады, бірақ ол аяғының суға мауыруын жақсы көреді; ешкім оны жазғырмайды және ол ешқашан суық тимейді. Бір күні Джереми жаңбыр жауып жатқанын көріп, балық аулауға шығады. Егер ол бесеуден артық шабақ ұстаса, достарын кешкі асқа шақыруды жоспарлайды. Ол макинтош пен жылтыр галлош киіп, балық аулау таяғы мен себетін алып, "үлкен секірістермен" лилия жапырағынан жасалған қайығын сақтайтын жерге беттейді. Ол шабаққа толы екенін білетін жерге жүзеді. Сол жерге жеткенде, бақа лилия жапырағына отырып, балық аулау құралдарын дайындайды. Оның "әдемі кішкентай қызыл иекшесі" бар. Оның таяғы – шөп сабағы, ал бауы – жылқының шашынан жасалған. Бір сағат өтеді, бірақ балық тісін тигізбейді. Ол демалып, көпекшелі бутерброд жейді. Сулық оның бармағын шағып алады, ол аяғын кері тартып алады, ал қамыстың арасындағы егеуқұйрықтар оны қауіпсіз жер іздеуге мәжбүрлейді. Ол бауын суға салады, бірден балық ілгеді. Бірақ ол шабақ емес, кішкентай Джек Шарп, тікенді балық. Джереми Джектың тікендеріне тікелей ұшырап, Джек қашып кетеді. Кішкентай балықтардың тобы су бетіне шығып, Джеремиге күліп қалады. Джереми ауырған саусақтарын сорып алады. Үлкен форель судан секіріп шығып, оны бір сәтте ұстап алады (Джереми мырза "АУ АУ АУ!!!" деп айқайлайды). Форель суға батып, бірақ макинтоштан жиреніп, Джеремиді құсып, тек галлоштарын жұтады. Ол "судың бетінен, содалы судың көпіршіктері сияқты" секіріп шығып, көлдің жағасына жүзіп келеді. Ол жағаға қарай шауып, балық аулау құралдарын жоғалтып, енді ешқашан балық аулауға бармайтынына көз жеткізеді. Соңғы беттерде Джереми саусақтарына жақпа жағып, достарын күтеді: Сэр Исаак Ньютон, тритон; және Алдермен Птолемей Торт, салат жейтін тасбақа. Исаак қара-алтын желет киіп, Птолемей салатты сөмкеге салып әкеледі. Джереми қызғалдақ соусымен қуырылған шегіртке дайындады. Баяндаушы осы тағамды "бақаның тойы" деп сипаттайды, бірақ "бұл дәмді болмауы керек!" деп ойлайды.
Өндіріс
"Мистер Джереми Фишер туралы әңгіме" романының бастауы 1893 жылғы қыркүйекте Поттердің Тай өзенінде демалыс кезінде бір балаға жазған хатында жатыр. Келесі жылы ол "Балық аулауға бара жатқан бақа" деген атпен тоғыз эскиз жасады және оларды баспагер Эрнест Нистерге сатты. Олар 1896 жылы Клифтон Бингемнің өлеңдерімен бірге жарық көрді. 1902 жылы "Питер Қоян туралы ертегі" романының сәттілігіне шабыттанған Поттер бақа туралы әңгімені кеңейтуді жоспарлады және өзінің суреттерін, сондай-ақ баспагердің баспа формаларын қайта сатып алды. Поттер мен Уорн басқа жобалармен айналысқандықтан, әңгіме кейінге шегерілді, бірақ 1905 жылы ол бақа туралы әңгімені мақұлдады. Поттердің өмірбаясын жазған Дафна Кутзнер Джеремиге арналған Поттердің иллюстрациялары туралы былай деп жазады: "Ол кітапқа суреттер салғанда, бастапқы фонды Шотландиядағы Тай өзенінен Көмкер көліндегі Эсвейт суына ауыстырды. Суреттер шынымен де әдемі, Поттердің табиғатты зерттеуші және фантазиші ретіндегі шеберлігін көрсетеді". 1905 жылдың тамызында Норман Уорн қайтыс болды, ал оның інісі Гарольд Поттердің редакторы болды. Ол Норманның бақа жобасын мақұлдағанын хабарлап, оған былай деп жазды: "Біз кішкентай [кітаптар] сериясын жалғастыру үшін "Мистер Джереми Фишерді" жасауды жоспарлаған едік. Кейбіреулер бақаларды ұнатпайды! Бірақ мен Норманды оны көптеген гүлдер мен су өсімдіктерімен әдемі кітапқа айналдыруға көндіре алдым деп ойлаймын". Уорн Джереми Фишерді баспаға беруге шешім қабылдады. 1906 жылдың шілдесінде "Мистер Джереми Фишер туралы әңгіме" кітабының 20 000 данасы қағазтан жасалған мұқабада бір шиллингке, ал әшекейленген мата мұқабада бір шиллинг алты пенске шағын форматта жарық көрді. 1906 жылдың қыркүйегінде тағы 5000 дана, ал 1907 жылдың қыркүйегінде тағы 5000 дана басылды. Кітап Поттердің туысы Этельдің қызы, Хайд Паркер ханымының қызы Стефаниге арналды: "Туысыңнан Стефаниге". Джереми Поттердің басқа туындылары сияқты табысты сатылды.
Тақырыптар мен стиль
М. Дафни Кутцер, Нью-Йорк штатының Платсбург қаласындағы мемлекеттік университетінің ағылшын тілі профессоры және «Беатрикс Поттер: кодта жазу» кітабының авторы, Джереми мен оның достарының әлеуметтік жағдайы олардың киетін киімдері арқылы белгіленетінін айтады. Поттер басқа жерлерде жоғары сыныпты өткір сынға алғанмен, Кутцер «Джереми Фишерде» оның үні көңілдірек екенін байқайды. Ол Поттердің Соури және Хилл Топ фермасына көшіп кетуі оның «өсуге ұмтылған орта таптың әдеміліктерін де, жоғары сыныптардың ерекшеліктерін де қабылдауға» дайындығын тудырған болуы мүмкін деп болжайды. Нью-Мексико штатының мемлекеттік университетінің ағылшын тілі профессоры және «Беатрикс Поттер» кітабының авторы Рут К. Макдональд, Поттер әкесінің және оның достарының өмірін күлкілі, тіпті назарға алынбайтын деп есептегенімен, олардың табиғатта жүргенін сыйлап, бағалағанын, «Джереми Фишерде» оларға көрсеткен сыпайы қатынасынан көрінетінін атап өтеді. Макдональдтың айтуынша, ол адамның араласпаған табиғатты одан да жоғары бағалаған, бұл иллюстрациялардағы мұқият байқаудан көрінеді. «Джереми Фишер» Поттердің басқа туындыларына тән көптеген түзетулерсіз жазылған, ал суреттер орындалуында жеңіл көрінеді. Макдональд: «Оның өсімдіктер мен жануарлар дүниесіне зиянды әсерін көрсетпей, адам қоғамын бейнелеу қабілеті кітаптың сәтті құрамы мен табысын одан әрі нығайтады» деп жазады. Әдебиет зерттеушісі Хамфри Карпентер «Құпия бақтар: балалар әдебиетінің алтын ғасыры» еңбегінде Поттердің жазу стиліне негіз ретінде Киелі кітаптың Король Джеймс нұсқасын табуға болатынын жазады. «Джереми Фишер» ерекше ырғақпен орындалып, «сөйлемнің ортасында псаломға ұқсас кесінді қолданады». Карпентер Поттердің жұмысында алғашқы туындыларынан бастап тақырыптық өзгерістерді көреді. Оның жұмысының алғашқы кезеңінде, мысалы, «Питер Қоян туралы әңгімеде» Джек – алып кісі өлтіруші тақырыбының бір түрін көреді, онда кішкентай жаратылыс үлкен жаратылысқа қарсы тұрады, бұл «Джереми Фишер туралы әңгімеде» аяқталады деп санайды. Карпентердің сөзіне қарағанда, Поттер Джереми Фишерді қауіпті әлемге орналастырады. Балық аулау тәжірибесі қорқынышты: жағалаудағы жаратылыстар оны алаңдатады, балықша оны тікелей қауіпке ұшыратады, ал форель оны жұтуға тырысады. Бірақ Поттер барлық жаратылыстар олжа екенін көрсетеді, әңгімені Джереми Фишердің өзі шегірткені құс соусында тұншықтырылып жеуімен аяқтайды.
Кіші әріптер
1907 жылы Поттер балаларға шағын хаттар жасады, олар шағын пошта сөмкесінде немесе шағын пошта жәшігінде жеткізілді. "Кейбір хаттар өте күлкілі болды", - деп жазды Поттер, "кемшілігі - сұрақтар мен жауаптардың бәрі шатастырылып кетті". 1910 жылы Дрю Фейлге Джереми туралы төрт хат жазылды, ол Джеремидің үйленуі керек деп ойлады. Бір хатта сэр Исаак Джереми үйленсе, Фейл мырзаға тойдан дәмді торттың бір бөлігін сыйлауға уәде береді, ал басқа хатта Птолемей Джеремидің кештері "дастарқан басында әйел болса, әлдеқайда жақсы болар еді" деп жазады. Үшінші хатында Джереми былай деп жазады: "Шыбықпен тігілген жилетім мен қоңыр түсті пальто сатып алғанда үміттендім, бірақ қазір жалғызмын. Егер "Джереми Фишер ханым" болса, ол қабылдамайтын еді. Үйде су мен лайдың көп болуының өзі бір жақсылық". Миссис Тигги Уинкл, Поттердің тағы бір ертегісіндегі кір жуатын елік, төртінші хатта Фейл мырзаға былай деп жазады: Құрметті Дрю мырза,
Егер рұхсат етсеңіз, мырза, мен жесірмін; және мен Фишер ханымның болмауының дұрыс емес екенін ойлаймын, бірақ мен мырза Джеремиге үйленгім келмейді, оның сол үйде сырғақ, шапшаң өмір сүруіне ешбір әйел шыдай алмас еді, және оның галстугін ұнжырға салудың қажеті де жоқ. Сіздің адал кір жуатын қызметкеріңіз, Тигги Уинкл.
If you please Sir I am a widow; & I think it very wrong that there is not any Mrs. Fisher, but I would not marry Mr. Jeremy not for worlds, the way he does live in that house all slippy sloppy; not any lady would stand it, & not a bit of good starching his cravats. Yr. obedient washerwoman,Tiggy Winkle.
Тауарлар
Джереми Фишердің кейіпкерлері фарфордан жасалған мүсіндер, жұмсақ ойыншықтар және басқа да тауарлар түрінде пайда болды. 1950 жылы Beswick Pottery Джеремидің фарфордан жасалған мүсінін шығарды, ал 1970 жылдары Исаак пен Птолемейдің мүсіндері жарық көрді. Жылдар бойы Джеремидің басқа мүсіндері де жасалды, сондай-ақ Джеремидің кружкасы да шығарылды. 1973 жылы Джереми Нью-Йорктегі Eden Toys, Inc. компаниясы шығарған алғашқы сегіз жұмсақ ойыншықтың бірі болды. Келесі жылы ол дүкендерде көрсету үшін "үлкен" (Giant) нұсқасы ретінде, ал Beanie Baby дәуірінде бұршақтан толтырылған ойыншық ретінде шығарылды. Исаак Ньютон дүкен сөрелерінде екі жыл сатылды. Джереми Фишер 1977 жылы Schmid & Co. компаниясы шығарған алғашқы он музыкалық қораптың бірі болды. Птолемей мен Исаак қораптары 1980 жылдары жарық көрді. Schmid компаниясы Джеремидің керамикалық Рождестволық әшекейлерін шығарды. Басқа тауарлардың ішінде әртүрлі Crummles эмальданған қораптар, ANRI ағаштан ойылған бұйымдар, ANRI Toriart мүсіндері мен әшекейлері, сондай-ақ Huntley & Palmer печенье сақтағыштары бар.
Қайта басып шығару және аудармалар
2010 жылға дейін Поттердің кіші форматтағы барлық 23 кітабы басылымда болып келді. Олар сыйлық қораптарында толық жинақтар түрінде және 400 беттік жинақ ретінде қолжетімді. 2010 жылы аңыздардың ағылшын тіліндегі басылымдары әлі де Фредерик Уорн таңбасын сақтап келді, дегенмен компания 1983 жылы Penguin Books компаниясымен сатып алынған болатын. Penguin Books 1985 жылы баспа табақтарын жаңартты және 1987 жылы барлық 23 том «The Original and Authorized Edition» деген атпен жарық көрді. 1984 жылы Penguin Books компаниясына еншілес компания ретінде сатылғанына қарамастан, Фредерик Уорн Поттердің кітаптарын шығаруды жалғастыруда. 2002 жылы Publishers Weekly журналында «Питер Қоян туралы әңгіме» кітабының жарық көргеніне 100 жыл толуына арналған мақалада Поттердің ең танымал классикалық жазушылардың бірі саналатыны, оның шығармаларының мерейтойлық басылымдары 1993 және 2002 жылдары жарық көргені, ал суреттері «жаңарып, көрінеу жарқырауы үшін қайта сканерленгені» туралы хабарланды. «Мырза Джереми Фишер туралы әңгіме» 1940 жылы француз тілінде Jérémie Pêche à la Ligne, ал 1946 жылы голланд тілінде Jeremais de Hengelaar деген атпен жарық көрді. Бұл ертегі 1970 жылы голланд тілінде Het Verhaal van Jeremais Hengelaar деп қайта басылып, 1965 жылы бастапқы оқыту әліпбиінде жарияланды. 1984 жылы М. А. Джеймс бұл ертегіні француз тіліне қайтадан «Месье Жереми Пеше а ла Лине тарихы» деп аударды. 1986 жылы Макдональд Поттердің кітаптары «көптеген ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде және Поттердің кітаптары аударылған көптеген елдерде балалық шақтың ажырамас бөлігіне айналды» деп жазды.