Метаболизм қалдықтары: организмнен шығарылатын зиянды заттар, азот қосылыстары, CO2, су және т.б. Өсімдіктер кейбіреуін пайдаланады. Бөліп шығару мүшелері арқылы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зат алмасу процестерінен қалған артық немесе улы заттар, тірі организмдерден шығарылатын қажетсіз заттар.
Surplus or toxic substances left over from metabolic processes that must be excreted
unwanted substances expelled from living organisms
Метаболизм қалдықтары немесе экскременттер – бұл зат алмасу процестерінен (мысалы, жасушалық тыныс алу сияқты) қалған, организмде пайдаланылмайтын (артық немесе улы) және де сондықтан шығарылуы тиіс заттар. Оларға азотты қосылыстар, су, CO2, фосфаттар, сульфаттар және тағы басқалары жатады. Жануарлар осы қосылыстарды экскреттер деп қабылдайды. Өсімдіктердегі метаболизм жолдары олардың кейбіреуін (көбінесе оттегілі қосылыстарды) пайдалы заттарға айналдырады. Барлық метаболизм қалдықтары экскреторлық органдар (нефридиялар, Малпиги түтікшелері, бүйректер) арқылы сулы ерітінділер түрінде шығарылады, CO2-ні қоспағанда, ол өкпе арқылы су буымен бірге шығарылады. Осы қосылыстардың шығарылуы организмнің химиялық гомеостазын қамтамасыз етеді.
Metabolic wastes or excrements are substances left over from metabolic processes (such as cellular respiration) which cannot be used by the organism (they are surplus or toxic), and must therefore be excreted. This includes nitrogen compounds, water, CO2, phosphates, sulphates, etc. Animals treat these compounds as excretes. Plants have metabolic pathways which transforms some of them (primarily the oxygen compounds) into useful substances. All the metabolic wastes are excreted in a form of water solutes through the excretory organs (nephridia, Malpighian tubules, kidneys), with the exception of CO2, which is excreted together with the water vapor throughout the lungs. The elimination of these compounds enables the chemical homeostasis of the organism.
Азот қалдықтары
Аспаптық азот организмдерден артық азотты шығару үшін қолданылатын азотты қосылыстар азотты қалдықтар (/n//aɪ/'/t//r//ɒ//dʒ//ᵻ//n//ə//s/) немесе азот қалдықтары деп аталады. Олар аммиак, мочевина, зәр қышқылы және креатинин. Бұл заттардың бәрі ақуыз алмасу нәтижесінде пайда болады. Көптеген жануарларда мұндай қалдықтар несеппен шығарылады, ал кейбіреулерінде – нәжіспен.
The nitrogen compounds through which excess nitrogen is eliminated from organisms are called nitrogenous wastes (/n//aɪ/'/t//r//ɒ//dʒ//ᵻ//n//ə//s/) or nitrogen wastes. They are ammonia, urea, uric acid, and creatinine. All of these substances are produced from protein metabolism. In many animals, the urine is the main route of excretion for such wastes; in some, it is the feces.
Амонтотелизм
Аммонотелизм – аммиак пен аммоний иондарының шығарылуы. Аммиак (NH3) амин топтарының (NH2) тотығу нәтижесінде түзіледі, олар ақуыздардың көмірсуларға айналуы кезінде алынып тасталады. Бұл тіндер үшін өте улы зат және суда өте жақсы ериді. Осымен бір азот атомы ғана шығарылады. Аммиакты шығару үшін көп мөлшерде су қажет, 1 грамм азотқа шамамен 0,5 литр су керек, бұл аммиактың секрециялық сұйықтықтағы деңгейін дене сұйықтықтарының деңгейінен төмен ұстап, уыттанудың алдын алуға мүмкіндік береді. Сондықтан теңіз организмдері аммиакты тікелей суға шығарып, аммонотелик деп аталады. Аммонотелик жануарларға: қыбыршақтылар, жалпақ құрттар, қуысақтылар, губкалар, теңіз жұлдыздары және басқа да су омыртқасыздары жатады.
Ammonotelism is the excretion of ammonia and ammonium ions. Ammonia (NH3) forms with the oxidation of amino groups. ( NH2), which are removed from the proteins when they convert into carbohydrates. It is a very toxic substance to tissues and extremely soluble in water. Only one nitrogen atom is removed with it. A lot of water is needed for the excretion of ammonia, about 0.5 L of water is needed per 1 g of nitrogen to maintain ammonia levels in the excretory fluid below the level in body fluids to prevent toxicity. Thus, the marine organisms excrete ammonia directly into the water and are called ammonotelic. Ammonotelic animals include crustaceans, platyhelminths, cnidarians, poriferans, echinoderms, and other aquatic invertebrates.
Уреотелизм
Уреяның шығарылуын уреотелизм деп атайды. Құрлықта тіршілік ететін жануарлар, негізінен қосмекенділер мен сүтқоректілер аммиакты уреяға айналдырады, бұл процесс бауыр және бүйректерде жүзеге асады. Мұндай жануарлар уреотеликтер деп аталады.
The excretion of urea is called ureotelism. Land animals, mainly amphibians and mammals, convert ammonia into urea, a process which occurs in the liver and kidney. These animals are called ureotelic.
Қатты заттар
Нитраттар мен нитриттер – нитрификация бактерияларының қалдықтары, дәл сол сияқты күкірт пен сульфаттар күкіртті тотықсыздаушы және сульфатты тотықсыздаушы бактериялармен өндіріледі. Темір бактериялары ерігіш формаларын пайдаланып, ерімейтін темір қалдықтарын жасай алады. Өсімдіктерде шайырлар, майлар, балауыздар және күрделі органикалық қосылыстар өсімдіктерден бөлінеді, мысалы, резеңке ағаштары мен сүтқұрттардың латексі. Қатты қалдықтар гемоглобин сияқты пигменттердің ыдырауынан алынған органикалық пигменттер түрінде пайда болуы мүмкін, ал карбонаттар, бикарбонаттар және фосфаттар сияқты иондық немесе молекулалық формадағы минералдық тұздар қатты заттар ретінде шығарылады. Жануарлар қатты қалдықтарды нәжіс ретінде шығарады.
Nitrates and nitrites are wastes produced by nitrifying bacteria, just as sulfur and sulfates are produced by the sulfur reducing bacteria and sulfate reducing bacteria. Insoluble iron waste can be made by iron bacteria by using soluble forms. In plants, resins, fats, waxes, and complex organic chemicals are exuded from plants, e. g., the latex from rubber trees and milkweeds. Solid waste products may be manufactured as organic pigments derived from breakdown of pigments like hemoglobin, and inorganic salts like carbonates, bicarbonates, and phosphate, whether in ionic or in molecular form, are excreted as solids. Animals dispose of solid waste as feces.