Кіріспе

chembox
| Verifiedfields = өзгертілген
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 462261723
| ImageFile = Nitrilotriacetic acid 2D skeletal.png
| ImageFile Ref =
| ImageSize = 160
| ImageName = Нитрилтриацет қышқылының құрылымдық формуласы
| PIN = 2,2′,2′′ Нитрилтриацет қышқылы
| OtherNames = N,N-бис(карбоксиметил)глицин, [бис(карбоксиметил)амино]ацет қышқылы, Триглицин, Трилон
|Section1=
|Section2= Chembox қасиеттері
| C=6 | H=9 | N=1 | O=6
| MolarMass = 191.14

Өндіріс және пайдалану

Нитрилтриацет қышқылы еркін қышқыл және натрий тұзы түрінде саудада қолжетімді. Ол аммиак, формальдегид және натрий цианиді немесе сутегі цианидінен өндіріледі. Әлемдік өндіріс көлемі жылына 100 мың тоннаға жуық деп есептеледі. НТА сондай-ақ ЭДТА синтезі кезінде аммиактың қосалқы өнімінен туындаған қосымша зат ретінде де пайда болады. НТА-ны алудың бұрынғы әдістеріне аммиакты хлоруксус қышқылымен алкилдеу және триэтаноламинды тотықтыру кіретін.

Координациялық химия және қолдану

НТА-ның конугат негізі триподальді тетрадентатты трианионды лиганд болып табылады, түрлі металл иондарымен координациялық қосылыстарды жасайды. EDTA сияқты, оның натрий тұзы Ca2+ иондарын алу арқылы суды жұмсартуға қолданылады. Осы мақсатта НТА трифосфатты ығыстырады, ол бұрын жуғыш заттар мен тазартқыштарда кеңінен қолданылған, бірақ көлдердің эвтрофикациясына себеп болатын. Бір қолданысында натрий НТА хроматталған мыс арсенатымен өңделген ағаштан Cr, Cu және As элементтерін шығарып тастайды.

Зертханалық қолданыстар

Зертханада бұл қосылыс комплексометриялық титрлеуде қолданылады. НТА-ның бір түрі His tag әдісімен ақуыздарды бөліп алу және тазарту үшін қолданылады. Өзгертілген НТА никельді қатты тірекке бекіту үшін қолданылады. Бұл, екі ұшында алты гистидин қалдығынан тұратын таңбасы бар ақуыздарды тазартуға мүмкіндік береді. His таңбасы металл келатор кешендерінің металлымен байланысады. Бұрын, осы мақсатта иминодиацетит қышқылы қолданылған. Қазір нитрилотриацетит қышқылы жиірек қолданылады. Зертханалық қолдану үшін Эрнст Хохули және авторлар тобы 1987 жылы NTA лиганын және никель иондарын агарозамен байланыстырды. Бұл Ni NTA Агароза – аффиниттік хроматография арқылы His таңбасы бар ақуыздарды тазарту үшін ең көп қолданылатын құрал.

Токсикалық әсері және қоршаған орта

EDTA-дан өзгеше, NTA тез ыдырайды және сарқынды суларды тазалау барысында дерлік толығымен алынып тасталады.