Кіріспе

Супержетекші - қолданылатын магнит өрісінде магниттік вортекстердің (немесе айналымдардың) пайда болуымен сипатталатын материал. Супержетекшілікте, II типтегі супержетекші - аралық температурада және супержетекші фазалардан жоғары магнит өрістерінде қалыпты және супержетекші қасиеттердің аралас фазасын көрсететін супержетекші. Ол сыртқы магнит өрісі қолданылғанда магнит өрісі вортекстерінің (немесе айналымдардың) пайда болуымен де ерекшеленеді. Бұл белгілі бір Hc1 сындық өріс күшінен жоғары болады. Вортекс (немесе айналым) тығыздығы өріс күшінің артуымен бірге өседі. Жоғары Hc2 сындық өрісте супержетекшілік жойылады. II типтегі супержетекшілерде толық Майснер эффекті байқалмайды.

Тарих

1935 жылы Ж. Н. Рябинин мен Лев Шубников эксперименттік түрде II типті суперөткізгіштерді ашты. 1950 жылы суперөткізгіштердің екі түрінің теориясын Лев Ландау мен Виталий Гинцбург өздерінің Гинцбург–Ландау теориясы туралы мақаласында одан әрі дамытты. Олардың пікірі бойынша, I типті суперөткізгіштің суперөткізгіш пен қалыпты металл шекарасының оң еркін энергиясы болған. Гинцбург пен Ландау күшті магнит өрістерінде біртекті емес күйде қалыптасатын II типті суперөткізгіштердің мүмкіндігін көрсетті. Алайда, сол кездегі барлық белгілі суперөткізгіштер I типті болды және олар II типті суперөткізгіш күйдің нақты құрылымын қарастыруға эксперименттік негіздің жоқтығын атап өтті. II типті суперөткізгіш күйдің магнит өрісіндегі мінез-құлқы туралы теорияны Ларс Онсагер мен Ричард Файнманның суперсұйықтықтардағы кванттық вихрьтер туралы идеяларын дамытқан Алексей Алексеевич Абрикосов едәуір жетілдірді. Суперөткізгіштегі кванттық вихрьтер Фриц Лондонның суперөткізгіштердегі магниттік ағынды кванттау жөніндегі еңбегімен тығыз байланысты. 2003 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығы II типті суперөткізгіштік теориясы үшін табысталды.

Вортекстік күй

Гинцбург-Ландау теориясы лондондық магнит өрісінің ену тереңдігі λ-ға қосымша суперөткізгіш когеренттік ұзындығы ξ-ді енгізді. Гинцбург-Ландау теориясына сәйкес, Гинцбург пен Ландау ІІ типті суперөткізгіште бұл суперөткізгіш пен қалыпты фазалар арасындағы интерфейстің теріс энергиясына әкелетінін көрсетті. Теріс интерфейс энергиясының бар екендігі 1930 жылдардың ортасынан бастап Лондон бауырларының ертедегі жұмыстарынан белгілі болды. Теріс интерфейс энергиясы жүйе осындай интерфейстердің санын барынша арттыруға қарсы тұрақсыз болуы керектігін көрсетеді. Бұл тұрақсыздық 1936 жылы Шубниковтың эксперименттерінде екі сыни өріс табылғанға дейін байқалған жоқ. 1952 жылы Заварицкий ІІ типті суперөткізгіштікті байқау туралы хабарлады. Фриц Лондон магниттік ағынның топологиялық ақау арқылы суперөткізгішке енуі мүмкін екенін көрсетті, бұл ақау бүтін сан фазалық айналымға ие және квантталған магниттік ағынды тасымалдайды. Онсагер мен Фейнман кванттық вихрьтердің суперсұйықтарда пайда болуы керектігін көрсетті. 1957 жылғы А. А. Абрикосовтың мақаласы осы идеяларды жалпылады. Когеренттік ұзындығы өте қысқа лимитте вихрь шешімі Лондонның флюксоидімен сәйкес келеді.

Егер суперөткізгіш өрісте салқындатылса, өріс тұтқындалуы мүмкін, бұл суперөткізгіштің магниттің үстінде аспауға мүмкіндік береді, соның салдарынан үйкеліссіз қосылыс немесе подшипник құруға болады. Флюс-пинингтің маңыздылығы көптеген қолдануларда көрінеді, мысалы, көтергіштер, үйкеліссіз қосылыстар және көліктік құралдар. Суперөткізгіш қабат неғұрлым жұқа болса, магнит өрісіне ұшырағанда соғу күші соншалықты күшейеді.

Материалдар

II типтегі суперөткізгіштер әдетте металл қорытпаларынан немесе күрделі оксидтік керамикадан жасалады. Барлық жоғары температуралы суперөткізгіштер II типтегі суперөткізгіштер болып табылады. Элементтік суперөткізгіштердің көпшілігі I типті болғанымен, ниобий, ванадий және технеций элементтік II типтегі суперөткізгіштер болып табылады. Бормен легирленген алмаз және кремний де II типтегі суперөткізгіштер болып табылады. Металл қорытпасы суперөткізгіштері II типтік мінез-құлықты көрсете алады (мысалы, ниобий-титан, қолданбалы суперөткізгіштерде ең көп қолданылатын суперөткізгіштердің бірі), сондай-ақ ниобий-қалайы сияқты металдар аралық қосылыстар да. Басқа II типтік мысалдар – ең жоғары суперөткізгіштік температурасына жеткен купратты перовскит керамикалық материалдар. Оларға La1.85Ba0.15CuO4, BSCCO және YBCO (иттрий барий мыс оксиді) жатады, ол сұйық азоттың қайнау температурасынан (77 К) жоғары суперөткізгіштікке қол жеткізген алғашқы материал ретінде белгілі. Купраттар күшті вихрь бекітуінің арқасында идеалды түрде қатты суперөткізгіштерге жақын.

Маңызды қолданыстар

Қатты суперөткізгіш электромагниттер (МРТ сканерлерінде, ЯМР машиналарында және бөлшектерді үдеткіштерінде қолданылады) көбінесе ниобий-титан сымдарынан немесе жоғары өрістер үшін ниобий-қалайы сымдарынан оралған орамдарды пайдаланады. Бұл материалдар Hc2 жоғарғы сыни өрісі жоғары II типті суперөткізгіштер болып табылады, және мысалы, одан да жоғары Hc2-ге ие купратты суперөткізгіштерге қарағанда, оларды сымдарға оңай өңдеуге болады. Бірақ, соңғы кезде 2-ші буын суперөткізгіш таспалары арзан ниобий негізді сымдарды әлдеқайда қымбат, бірақ әлдеқайда жоғары температурада және магнит өрістерінде суперөткізгіштік қасиеттері бар "2-ші буын" таспаларымен алмастыруға мүмкіндік береді.