Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
18 ғасырдағы ағылшын актрисасы, 1711–1785
18th century English actress, 1711–1785
Кэтрин Клайв (туған тегі Рафттор; 5 қараша 1711 – 6 желтоқсан 1785) Кэтрин ‘Китти’ Клайв (1711–1785, активті 1728–1769) – британдық театр өнерінің алғашқы әншісі және көрнекті комедия актрисасы. Клайв ағылшын музыкалық театрының жаңа формаларын қалыптастырып, дамытты. Ол жоғары мәнерлі рөлдерде, мысалы, «Мессия», «Самсон» және «Әлем жолы» туындыларында Хенделдің музыкасын орындағанда, сондай-ақ қарапайым баллада опералық рөлдерде де танымал болды. Оның суреті бұрын-соңды болмаған мөлшерде жарық көрді және саудаға түсті. Ол өмірінің барысында әйелдер құқығын қорғады. 1740 жылдардың соңындағы беделдік дағдарыс Клайвті солистік әндерден бас тартып, сахнада өзін-өзі пародизациялауға мәжбүр етті. Бұл әзіл Клайвке халықтың құрметін қайтарды және ол 1769 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін бірінші комедия актрисасы ретінде танылды. Алайда, осы стратегияның табысы оның музыкалық мұрасын ұмыттырып, назарсыздан қалдырды. Берта Джонкустың Клайвқа арналған толыққанды өмірбаяны 2019 жылы жарық көрді.
Catherine Clive (née Raftor; 5 November 1711 – 6 December 1785) Catherine ‘Kitty’ Clive (1711 1785, active 1728 1769) was a first songster and star comedienne of British playhouse entertainment. Clive led and created new forms of English musical theatre. She was celebrated both in high style parts – singing, for instance, Handel’s music for her in Messiah, Samson, and The Way of the World – and in low style ballad opera roles. Her likeness was printed and traded in unprecedented volume. She championed women’s rights throughout her career. An image crisis in the late 1740s forced Clive to quit serious song and instead lampoon herself on stage. Though this self ridicule won Clive public favour back, and she reigned as first comedienne until her retirement in 1769, the strategy’s very success caused her musical legacy to be slighted and forgotten. A definitive biography of Clive by Berta Joncus appeared in 2019.
Өмірбаян
Клайв Уильям Рафтордың (балама жазу: Рафтер) қызы болды, ол Килкенниден, Ирландиядан шыққан, Лондонға көшіп келген және былғары сатушының қызы Элизабет Дэниеллге үйленген католик жер иесі еді. Клайвтің нақты туған күні мен крещениедегі есімі белгісіз: тарихшылар 15 шілде 1711 жылы Сент-Полс Ковент-Гарденнің тізілімінде 'Эленор Рафтор' крещениесін тіркеген және оның аты Эленордан Кэтринге өзгертілгенін болжаған. Алайда, жақында Уильям Рафтердің қызы Элеонораның 1713/14 жылдың 30 қаңтарында Сент-Джайлз-ин-Филдс шіркеуінің жерлеу тізілімінде тіркелгені анықталды. Клайв өмірінің соңында 15 қараша 1711 жылы туғанын жазды. Ол бір-екі жыл бұрын туған болуы мүмкін, себебі 1731 жылы Джордж Клайвке үйленген кездегі үйлену туралы мәлімдемеде ол "жиырма бір жастан асқан бойжеткен" деп көрсетілген. Клайвтің алғашқы өмірбаяншысы, Дрюри Лейн сахнасының промптері Уильям Четвуд, ол сол театрға қалай келгенін айтты. 1728 жылдың қаңтарында Линкольн Инн Филдс пен «Жалбас операсы» және оның 17 жастағы жұлдызы Лавиния Фентонның үлкен танымалдылығы Дрюри Лейн менеджері Колли Сибберді 17 жастағы сопрано әншісін жұмысқа алуға итермеледі. Клайв Сиббердің ұлы Теофилдің және кіші Сиббердің үйлесіп тұратын досы Четвудтың ұсынысымен Сибберге сынақтан өтті. Клайвтың ән оқытушысы Генри Кэри, оның алғашқы рөлдерін жасаған, сондай-ақ сынаққа қатысқан болуы мүмкін: ол 1714 жылдан 1717 жылға дейін Дрюри Лейннің композиторы болған, ал 1723 жылдан бастап оған қайтадан музыка жеткізе бастаған. Фентоннан айырмашылығы, Клайв талантты және кәсіби музыкант болды. Өзінің ресми дебюті үшін (1729 жылдың 2 қаңтарында) ол «Темпест» пьесасында Доринда рөлін ойнап, Purcell әуені «Сүйкімді жас жігіт» әнін шырқады. Ағылшын әндері, әсіресе маскаларда, тез арада Клайвтың репертуарының маңызды бөлігіне айналды. Сол айда Сиббер өзінің балладалық операсының түрін ұсынды, ол «пастораль» операсы болды, Клайв оның комедиялық сюжетіне жетекшілік етіп, «Жалбас операсымен» бәсекелесуге тиіс болды. «Love in Riddle» деп аталған бұл опера алғашқы түні сахнадан шығарылып кетуі мүмкін еді, бірақ Клайвтың ән айту шеберлігінің арқасында одан құтылды. Клайвтың балладалық операдағы шығармашылық жетістігі екі жарым жылдан кейін, ол алғаш рет «The Devil to Pay» операсында Нелл рөлін ойнаған кезде (1731 жылдың 6 тамызында) келді. Бұл Дрюри Лейн жазғы труппасының қойылымы болды, ол Теофилус Сиббер басқарған, тұрақты маусымнан кейін өнер көрсететін арнайы топ еді. Ирландиялық актер Чарльз Коффи 1686 жылғы «Жұбайдың шайтаны» атты ескі фарсты «операландыруға» көмектесті, ол әйелдерді ұруды мақтап көрсетті. Коффи осы пьесаға қолайлы, қарапайым әндерді таңдап, Клайв үшін жанды өлеңдер жазғаны сөзсіз. Осы номерлерді орындау арқылы Клайв өзінің рөлін өзгертті – пьесадағы зорлық көрген, мойынсұнғыш аяқкиімшінің әйелі рөлінен көрермендерді таңдандырған, көңілді кейіпкерге айналды. 1731-32 жылғы тұрақты маусымда «Нелл» әнін көрсету үшін «The Devil to Pay» операсы Клайв пен ирландиялық тенор Чарльз Стоппелер үшін Гендель ариясынан жасалған кульминациялық дуэтпен сезімтал пьесаға айналдырылды. 1730 жылдары Фрэнсис Хейман Клайвты «Нелл» рөлінде суреттеді; бірнеше рет гравюраланған бұл үлкен майлы картина Воксхоллдың ләззат бақтарындағы кешкі ас залдарында ілінген. Клайвқа орталық рөл берілген «The Devil to Pay» операсының «afterpiece» нұсқасы кейіннен Париж бен Лейпцигке аударылып, экспортталды, онда ол опер-комик пен Зингшпильдің жаңа жанрларын қалыптастыруға ықпал етті.
Clive was the daughter of William Raftor (variant spelling: Rafter), a dispossessed Jacobite Catholic landowner from Kilkenny, Ireland who emigrated to London and married Elizabeth Daniell, a leather seller’s daughter. The precise date of Clive’s birth and her baptismal name are unclear: historians have noted the baptismal record of 'Ellenor Raftor,' 15 July 1711, in the Registers of St Paul’s Covent Garden, and proposed that her name had been changed from Ellenor to Catherine. However it has been more recently discovered that Eleanor, daughter of William Rafter, was buried 30 January 1713/14, as recorded in the burial register of St Giles in the Fields. Clive wrote late in life that she had been born on 15 November 1711. She may have been born one or two years earlier, as the marriage allegation for her marriage to George Clive in 1731 stated she was a "spinster aged upwards of twenty one years." Clive’s earliest biographer, Drury Lane prompter William Chetwood, relates how she first came to perform at that theatre. The wild popularity of Lincoln’s Inn Fields’ The Beggar’s Opera and its 17 year old star Lavinia Fenton from January 1728 inspired Drury Lane manager Colley Cibber to hire his own 17 year old soprano actress. Clive auditioned for Cibber at the instigation of his son Theophilus and of Chetwood, who was the younger Cibber’s housemate. Clive’s singing master Henry Carey, who created her earliest vehicles, may also have had a hand in the audition: he had been Drury Lane’s composer from 1714 to 1717, and from 1723 had begun again to supply it with music. Unlike Fenton, Clive was a gifted and professionally trained musician. For her official debut (2 January 1729) she played Dorinda in The Tempest, singing the Purcellian air ‘Dear pretty Youth’. English airs, in masques especially, quickly became central to Clive’s repertory. Later that month Cibber launched his own form of ballad opera, a ‘pastoral’ which, with Clive leading its comic subplot, was meant to compete with The Beggar’s Opera. Titled Love in Riddle, it came close to being hissed of the boards on its first night – a fate it avoided, by report, only because of the charm of Clive’s singing. Clive’s popular breakthrough in ballad opera would not come until two and a half years later, when she first played Nell in The Devil to Pay (6 August 1731). This was a production of the Drury Lane Summer Company, an ad hoc group performing after the regular season and run by Theophilus Cibber. The Irish player Charles Coffey helped ‘operatize’ an old farce called The Devil of a Wife (1686), which extolled wife beating. It was almost certainly Coffey who both chose the piece’s polite common tunes and wrote its spirited verses for Clive. Through her performance of these numbers, Clive transformed her role – in the playbook an abused, submissive cobbler’s wife – into that of a sprightly heroine who enraptured audiences. To showcase ‘Nell’ during the 1731 32 regular season, The Devil to Pay was swiftly cut down into a sentimental afterpiece with a climactic duet, arranged from a Handel aria, for Clive and Irish tenor Charles Stoppelaer. During the 1730s Francis Hayman painted Clive in performance Nell; this huge oil, which was engraved several times, hung in the supper boxes at Vauxhall Pleasure Gardens. The Clive centred afterpiece version of The Devil to Pay was later translated and exported to Paris and Leipzig, where it seeded the new genres of opéra comique and Singspiel.
Жетістіктер мен имидждік соғыс
Клайвтың Нелл рөлінде танымал болғаннан кейін, Сиберлердің әкесі мен ұлы 1732 жылдан бастап Генри Филддинг жазған Клайвтың комедиялық көліктерінің сериясын қоюға кірісті, оның 1730 жылы баллада операсы «Автордың фарсы» шеткі театрда қызығушылық тудырды. Филдлингтің Кливтік көліктері Кэридің бұрынғы шәкірті үшін жасаған вокалдық және сахналық желілерінен күрт өзгеше болды. Ағылшынша жоғары стильдегі әуендердің орнына Филдлинг жыныстық ым-ишараларға толы қарапайым әуендерді қайта жаңғыртты. Клайвтың кейіпкерлері бойдақтығын, әдеп-санасын және ақыл-ойынан айырылды, бұрынғы шағын, тік қаһармандықтың орнына. Филдлинг Клайвтың алғашқы сөйлеген басты рөлін, «Ковент-Гарден трагедиясын» (1 маусым 1732) сәтсіз орындады. Филдлинг бұл трагедияны Роуз тавернасында, шынайы өмірдегі кейіпкерлерін жеңіл ойдан шығарған, жаман әйел ретінде Клайвпен көрсетті. Көрермендер наразылық білдірді, қойылым жабылды. Филдлинг жазғы менеджер Теофилдың қолдауымен Мольердің «Сыбайлас дәрігер» ромасының «опералық» нұсқасын (23 маусым 1732) дайындауға тырысты, онда әйел сауғалаған көріністер «Асылуға шайтан» ромасының оқиғасымен бірдей болды. Сәтті болған «Сыбайлас дәрігер» Клайвтің француз комедияларындағы ақылды әйел кейіпкерлерінің жаңа кезеңін ашты. Бұл сахналық типті Филдлинг, кейін Клайвтің көліктерін жазғандар және Клайвтің өзі мансабы бойы пайдаланды. Мольердің «Жалғандық» (1733) және Ренардтың «Кіріңкіш қызметші» (1734) ромаларын бейімдеу арқылы Филдлинг Клайвтың бойжеткен қызметші рөлдеріне иелігін нығайтты. 1733 жылдан бастап бірнеше граверлер Клайвтың нақты суретін басып шығарды; бұрын «Мисс Рафтер» суреті XVII ғасырдың майлы бояуынан жасалған жартылай жалаңаш нимфаның мезотинті ғана болған. 1733 жылдың көктемінде Клайв театр менеджерлерімен алғашқы қақтығысқа түсті. Теофилус Сибер әкесінен Дрюри Лейннің басқаруын мұра етпегеніне ашуланып, актерлердің көпшілігін жұмыстан шығып, оның бәсекелес труппасына қосылуға көндірді. Клайв Дрюри Лейнде қалды, мүмкін, жаңа рөлдерді алу үшін, әсіресе жақында қайтыс болған комедия актрисасы Анна Олдфилдке тиесілі болған рөлдерді, сондай-ақ Клайвтің көліктерін жазуды жалғастырған Филдлинг сияқты. Соттағы дау кезінде Бас судья Филип Йорк Теофилус Сибердің жағына шықты, ол 1734 жылдың наурыз айында өзінің труппасымен бірге Дрюри Лейннің басқаруын жаңа инвестор Чарльз Флитвудпен бірге қайта басталды. Көтеріліс кезінде Клайв баспасөзде «Мисс Пруди Кротше» деп аталып, өзінің амбицияларын кішіпейілділікпен жасырып, өркөкірек алға жылжытқан әнші ретінде сипатталды. Филдлинг Клайвті қорғап, оның ойдан шығарылған және нақты қасиеттерін ойын кітабының кіріспесінде мақтады. 1733 жылдың 5 қазанында театрдың заң жобасында алғаш рет «Миссис Клайв» ретінде пайда болды, ол 1733 жылы Джордж Клайвке, адвокаттықпен айналыспайтын, Шропширдің жер иесінің ұлы және кейін генерал-майор Роберт Клайвтың (Үндістандық Клайв) інісіне үйленген деп есептелді. Неке шын мәнінде 1731 жылдың 30 наурызында Сент-Мэри-ле-Савой шіркеуінде өтті. Бұл неке, әрине, жалған болды, Китти тарапынан ол өзінің табысын күйеуінен қорғап, құрметті есімге ие болды, Джордж тарапынан ол ерлерге деген құмарлық сезімін жасыру үшін; Джордж Клайв оған едәуір мұра қалдырған ескі адвокаттың қасында өмір сүруге кетті. 1734 жылы Мольердің аудармашысы Джеймс Миллер Филдлингтің орнына Дрюри Лейннің «Клайв көліктері» авторы болды. Миллердің Клайвтың сахнадағы дарындылығына деген құрметі оның француз тіліндегі сынық бөліктері мен оған арналған тапқыр эпилогтарында көрінді; оларға «Кофехана» (1738, Жан Батист Руссодан кейін) кірді, оның «Бейірімнің өмірі» Кэри музыкасын, Миллер сөздерін жазды, бұл Клайвтың және дәуірдің ең танымал әндерінің бірі болды. 1736 жылдың қарашасында Клайв Теофил Сиберге қарсы шықты, ол өзінің жаңа әйелі Сузаннаға (Томас Арне композиторының қарындасы) Клайвке тиесілі рөлдерді, бастапқыда «Кедей операсындағы» Полли рөлін бергісі келді. Бірнеше апта бойы Клайв Сибермен баспасөзде күресті; оқиғалардың дамуына үлес қосу үшін жанжалдың сатиралық бурлескі екі нұсқада жарияланды. Клайв ақырында жеңіске жетіп, 1736 жылдың 31 желтоқсанында Дрюри Лейндегі қарсылық білдірген көрермендерді өз бетінше сахналық сөйлеуімен баурап алды, бұл оның орындаушы ретіндегі таңғажайып қабілетін көрсетті. 1738-1743 жылдары Клайв Ұлыбританияның алғашқы әншісі ретінде өзінің жұлдыздығының шыңына жетті. Оның музыкасы мен көліктері бүкіл елде басылып шықты. «Комус» (1738) – Клайв, Сюзанна Сибер және ирланд трагедияшысы Джеймс Куин үшін көлік құралы, Лондонды және 1741 жылы жазғы турнеде Дублинді де қамтыды. Дублинде Клайв ирланд тілінде ән жаттап алды, содан кейін лицензияланған британдық сахнада осы тыйым салынған тілде алғаш рет орындады. Лондонда 1738 жылдан бастап Клайв Шекспирдің комедияларындағы жетекші актриса ретінде танылды (көбінесе әнмен), Шекспир әйелдер клубы ұйымдастырған қойылымдарда. Клайвтың «Венециялық саудагердегі» Порциясы Шарль Маклиннің Шейлокка қарсы (14 ақпан 1741) сахна тарихына енді. Гендель Клайвқа 1740 жылғы маусымына арналған әуенді сыйлады – оның мансабындағы жалғыз композиция, Конгревтің «Дүние жолындағы» «Махаббат – жалғандық» әнін жазды. Содан кейін Гендель Клайвты 1743 жылғы ораториялық труппасын басқаруға шақырды. Гендель Клайвтың сахналық шеберлігі мен беделіне сәйкес «Самсон» ораториясындағы Далила рөлін жазды және «Мессияда» оған арналған шағын соло берді. Бұл оның ең танымал ән рөлдерін еске түсірді: «Комустағы» Эвфросина, Көңіл көтеру құдайы және баллада операларындағы Аркадиялық шопаны Пхиллида; олар оның кейінгі досы Гораций Уолполдың Гендель «фарстардан құдайларды» жалдап алғанын шағымдануына себеп болды. Клайв «Кофеханадағы» «Бейірімнің өмірін» рөліне қалаған уақытта қосты. Бұл ән оның қоғамдық бейнесін көрсетеді. Миллердің «Кофеханасында» («Мисс Китти») бастапқыда орындалған бұл ән Клайвты Испанияға қарсы соғысқа шақыратын, ақылды, патриоттық әйел ретінде бейнелейді. «Бейірімнің өмірі» Испания сарайына кеткен кастрат Фаринеллидің кеткеніне қайғы білдіретін опера сүйер қауымды жау ретінде анықтайды. Олардың танымал болуынан басқа, Клайвтың гомофобияны үнемі, өздігінен сахналауы Джордж Клайвпен жасаған келісімінің ерекшелігін жасыруға көмектескен болуы мүмкін.
In the wake of Clive’s acclaim as Nell, the Cibbers father and son began from 1732 to mount a series of Clive comic vehicles written by Henry Fielding, whose 1730 ballad opera The Author’s Farce at a fringe theatre had made a splash. Fielding’s Clive vehicles departed sharply from the vocal and stage lines Carey had until then helped create for his former pupil. Instead of Anglicized high style airs, Fielding reset low common tunes, rich in sexual innuendo. Instead of sprightly, upright heroines, Fielding’s dramatis personae for Clive lost their maidenheads, their morals, and their minds. Fielding botched Clive’s first ever spoken principal part, The Covent Garden Tragedy (1 June 1732). Fielding set this mock tragedy in the Rose Tavern, an infamous brothel whose real life personnel he lightly fictionalized, with Clive as the chief doxy. Audiences recoiled, and the show closed. Fielding, backed by summer manager Theophilus, had then to scramble to get up an ‘operatized’ version of Molière’s The Mock Doctor (23 June 1732), whose wife beating scenes were co extensive with the action of The Devil to Pay. A hit, The Mock Doctor ushered in Clive’s new line of smart female protagonists in translated French comedies. This stage type was to be mined throughout her career by Fielding, later Clive vehicle writers, and Clive herself. In his adaptation of Molière’s The Miser (1733) and of Regnard’s The Intriguing Chambermaid (1734), Fielding cemented Clive’s ownership of precocious chambermaid roles. From 1733, several engravers printed Clive’s actual likeness; previously the only available image of ‘Miss Rafter’ had been a mezzotint of a half naked nymph from a seventeenth century oil. In the spring of 1733 Clive became embroiled in her first clash with theatre managers. Theophilus Cibber, angered not to have inherited the management of Drury Lane from his father, persuaded most of its players to quit and join his rival company. Clive stayed on at Drury Lane – possibly to gain new parts, particularly those formerly owned by recently deceased star comedienne Anne Oldfield – as did Fielding, who continued to write Clive vehicles. In the ensuing court battle, Chief Justice Philip Yorke sided with Theophilus Cibber, who returned with his company in March 1734 to co manage Drury Lane alongside a new investor, Charles Fleetwood. During the rebellion Clive had been attacked in the press as ‘Miss Prudely Crotchet’, a scheming songster who pretended to modesty while arrogantly advancing her ambition. Fielding had defended Clive, praising her real and imagined qualities in his playbook introductions. Appearing on a theatre bill dated 5 October 1733 for the first time as 'Mrs. Clive,' she was assumed to have married in 1733 the non practicing barrister George Clive, scion of Shropshire landed gentry and uncle of the later Major General Robert Clive (‘Clive of India’). The marriage actually took place on 30 March 1731 at the church of St Mary le Savoy. This marriage was almost certainly a sham, from Kitty’s side to win a respectable name while shielding her earnings from any husband, from George’s side to disguise his passionate interest in men; George Clive went on to live with an older barrister who left him a considerable inheritance. In 1734 the Molière translator James Miller supplanted Fielding as Drury Lane’s writer of Clive vehicles. Miller’s respect for Clive’s onstage brilliance materialized in his brittle French sourced parts and witty epilogues for her; these included The Coffee House (1738, after Jean Baptiste Rousseau), whose ‘Life of a Beau’ – Carey wrote the music, Miller the words – became one of Clive’s, and the era’s, most celebrated songs. In November 1736 Clive again opposed Theophilus Cibber, who wished to give to his new wife Susannah (house composer Thomas Arne’s sister) roles understood to belong to Clive, starting with Polly in The Beggar’s Opera. For weeks Clive fought Cibber in the press; an ad hominem stage burlesque of the conflict was published, in two versions to keep up with unfolding events. Clive ultimately prevailed, winning over a hostile Drury Lane audience on 31 December 1736 with an extemporized stage speech, an event which testifies to her compelling presence as a performer. From 1738 to 1743 Clive was at the zenith of her stardom as Britain’s first songster. Her music and vehicles circulated nationally in print. Comus (1738) – a vehicle for Clive, Susannah Cibber, and Irish tragedienne James Quin – took London by storm, and also Dublin on summer tour in 1741. While in Dublin Clive trained up a song in Irish Gaelic, and subsequently delivered the first ever performance of this then forbidden language on a licensed British stage. In London, from 1738 Clive established herself as a leading Shakespearean comedienne (often with song) in revivals often instigated by the Shakespeare Ladies Club. Clive’s Portia opposite Charles Macklin’s Shylock in The Merchant of Venice (14 February 1741) entered stage lore. Handel gifted Clive an air for her 1740 season benefit – the only such composition of his career – setting for her ‘Love’s but a Frailty’ from Congreve’s The Way of the World. Handel then engaged Clive to lead his 1743 oratorio company. Handel wrote the role of Delilah in Samson to Clive’s stage line and reputation, and gave her a brief bespoke solo in Messiah. These evoked Clive’s most renowned sung parts: as Euphrosyne, Goddess of Mirth, in Comus, and as the Arcadian shepherdess Phillida in a series of ballad operas; they provoked Clive’s later friend Horace Walpole to complain that Handel was hiring ‘goddesses from farces’. Clive added ‘Life of a Beau’ to her parts seemingly at will. This air captures her public profile. Sung originally in propria persona (‘Miss Kitty’) in Miller’s The Coffee House, the air profiles Clive as a pert, rational, propitious female patriot calling for war against Spain. ‘Life of a Beau’ identifies the enemy at home as queer opera connoisseurs who lament the departure of the castrato Farinelli, who had in fact quit London for the Spanish court. Apart from their popularity, Clive’s repeated, self instigated staging of homophobia may have helped screen the irregularity of her arrangement with George Clive.
Бейне дағдарысы
1740 жылдардың басында Клайв Дрюри Лейн труппасының ең көп жалақы алатын актрисасы болды, бұл оның мансабындағы ең ауыр дағдарысты тудырды. Осы кезде менеджерлікке келген Чарльз Флитвуд құмар ойынға тәуелді болды және труппа мүшелерінің жалақысын өз қарыздарының төлеміне жұмсауды бастады. 1743 жылы Клайвтің жағдайы нашарлап, қиынға айналды. Ол, Маклин және жаңағы ғана көзге түсіп келе жатқан Дэвид Гаррик әріптестерін труппаны тастауға көндірді, бірақ 1737 жылғы Лицензиялау заңының (барлық рұхсатталған екі театрдан басқа барлық қойылымдарға тыйым салған) және осы екі театр менеджерлері арасындағы сыбырласудың салдарынан көтерілісшілер үйсіз қалды. Флитвуд Ковент-Гарден менеджері Джон Ричпен келісімге келді: көтерілісшілерді жұмысқа алмау немесе оларды төмен жалақымен жұмысқа алу. Клайв пен оның ізбасарлары – ән серігі Джон Бирд және шәкірті Мэри Эдвардс Ковент-Гарденге көшті, бірақ мұнда екі жақты құрбандыққа ұшырады: Рич Флитвудтан да аз төледі, тіпті ақысын да бермеді. Прессада қызу пікір таласы өршіді, әсіресе Гаррик, Маклиннің сөзіне сүйенсек, тек басқа көтерілісшілермен бірге ғана ойнауға уәде бергеннен кейін Дрюри Лейнге оралғаннан кейін. Клайв 1744 жылы жарық көрген «Миссис Клайв ісі» атты памфлетте өзін қорғады. Жауап ретінде Флитвуд Клайв пен Гаррикті олардың әлеуметтік статусынан асып түсетін табысқа ие болды деп айыптады және Клайвтің жылдық табысы шамамен 700 фунт стерлингті құрады (қазіргі шақта 140 000 фунт стерлингтей). Бұл ақпарат жарияланғаннан кейін Клайвтің ашкөз, мақтанқор және қызғанышпен толғандығы туралы бұрынғы айыптаулар жаңа күш алды және оның Дрюри Лейнге қайта оралуын көлеңкеледі. 1746 жылы жарық көрген суреттелген баллада Клайвтың жақтастары мен бәсекелес комедия актрисасы Пег Воффингтон арасындағы жасыл бөлмеде болған «жанжал» туралы хабарлады, ал сол жылы Сюзанна Сибер Клайв туралы сыпайы түрде қорлайтын хабарламалар жариялады. 1747 жылы Сэмюэл Футтің сөзіне сүйенсек, Клайвтың бір кездегі «атағы» енді «маңызсыз» болып көрінді.
By the early 1740s Clive was the Drury Lane company’s top paid player, and this precipitated her gravest career crisis. Charles Fleetwood, by now manager, was a gambling addict who began diverting the wages of company members to pay his debts. By 1743 Clive was desperate. She, Macklin and rising star David Garrick incited their fellow players to quit – but, due to the Licensing Act of 1737, which banned all but the two licensed playhouses, and to collusion between the managers of these two playhouses – the rebel players become homeless. Fleetwood had struck a deal with Covent Garden manager John Rich to either refuse employment to the rebels or hire them at lower salaries. Clive and her followers, who included her singing partner John Beard and her protégée Mary Edwards, crossed over to Covent Garden only to find themselves doubly victimized: not only was Rich offering less than Fleetwood, but he also wouldn’t pay. A press war raged, particularly after Garrick returned to Drury Lane after having vowed (according to Macklin) to act only in concert with the other rebel players. Clive defended herself in the pamphlet The Case of Mrs. Clive (1744). In response, Fleetwood charged Clive and Garrick with earning above their social station, and published Clive’s annual income of about £700 (something like £140,000 today). With this disclosure, earlier assertions that Clive was greedy, vain, and jealous gained new currency, and overshadowed her eventual return to Drury Lane. An illustrated ballad of 1746 pretended to report on a ‘Scuffle’ in the green room between the male supporters of Clive and rival comedienne Peg Woffington, and that same year Susannah Cibber published subtly insulting reports about Clive. By 1747, according to Samuel Foote, Clive’s once storied ‘Popularity’ seemed now ‘of Little Consequence’.
Карикатуралар, сахналық жазбалар және 1750 жылдан кейінгі мансап
Дэвид Гаррик, қазір Дрюри-Лейн театрының менеджері, Клайвтың жанкүйерлерін қайтаруға тырысты. 1740 жылғы Клайвтың туындысы «Лете»ді қайта қарап, 1749 жылы Гаррик Клайв үшін «Мисс Риот» кейіпкерін жасады. Арнның әндерімен, Клайвтың кемшіліктерін паш етіп, сонымен қатар Клайвтың эпилогтардағы, зейнеткерлікке шыққаннан кейінгі хаттарындағы ер адамдарға деген жек көрушілігінен туындаған бір жынысты құштарлығына ишара жасады, тіпті Клайвтің «сапфист» екені туралы кейбір мәлімдемелер де болды. Гарриктың «Мисс Риот» рөлінде, күйеуінің бақылауынан тыс, еркекше ойыншы Клайв керемет болды; Гарриктың жарнамалық әрекеттерінің арқасында «Лете» сахнадағы тұрақты туындыға айналды. Клайв өзін-өзі жарақаттау рөлдерінде жаңа танымаллыққа ие болды, әдетте қарт, әдемі әйел рөлінде. Клайвтың жаңа рөлдері, мысалы, «Катерина мен Петрухио» (1754), «Баспалдақ астындағы жоғары өмір» (1759) және «Құпия неке» (1766) оның шектен тыс әрекеттерін көрнекті етіп көрсетті. 1740 жылдан бастап Клайв әйелдерге қарсы, әсіресе әйел жазушыларға қарсы көзқарасқа қарсы наразылық білдірді. Клайвтың өзі жазған алғашқы туындысы «Репетиция» немесе «Бейз юбкада» (1750) әйел драматургтарды қолдады, және ол кейде әйелдер жазған жаңа комедияларды, мысалы, Фрэнсис Шериданның «Алданған» (1763) және Элизабет Гриффиттің «Платоникалық әйел» (1765) және «Жаман мінезділер мектебі» (1769) сияқты комедияларды қойды. Клайв 1750 жылдан кейін өзінің музыкалық шеберлігін бурлеск жанрында пайдаланды, өзін мазақтап (мысалы, 1749 жылғы пастораль «Гүл шоғы» және оның 1751 жылғы жалғасы «Көшпендінің лотереясы» және 1754 жылғы «Лондондық шәкірт», Виллем ДеФештың музыкасымен опера) немесе Филдингтің «Мисс Люси қалада» (1742) пьесасындағыдай, Италияның биліктегі прима-донналарын паш етіп, олар үшін жеке жарнамаларда көрсетілді. Клайвтың жазбалары оның мансабы, Лондондағы ирландтық театр қызметкерлеріне сенуі және 18 ғасырдағы британдық театр туралы маңызды мәліметтер береді. 1744 жылғы памфлетіне және баспасөзге жазған бұрынғы хаттарына қоса, 1750 жылдан бастап ол өзінің маусымдық табысына қосымша туындыларын қосты. «Репетиция» пьесасында ол Бойстың 1740 жылғы маскарадын қайта жазып, өзінің әншілік мансабын аяқтады. Оның басқа туындылары – «Кез келген әйел мінезінде» (1760) және «Әдемі әйелдің кештен оралуының эскизі» (1763) оңай қол жетімді емес, сондай-ақ оның сақталған хаттары да көп емес. Клайв 1769 жылы сахнадан кетті. 1754 жылға қарай ол өзінің досы Хорас Уолпол берген шағын үйге, «Клайвтың қапаны» немесе Кливден деп аталған Литл Строберри-Хиллде қоныстанды. 1782 жылғы 7 қыркүйекте граф Харкортқа жазған хатында Уолпол: «Дэйм Кливден – біздің барлық ескі жесірлердің ішіндегі жалғыз батыр; ол соншалықты қалпына келді, ол барлық көршілерге саяхатқа шығуға батылы жетеді және керемет балық аулайды» деп жазды. Досы Джордж Монтегюге жазған хатында ол «Строберри кемелділікте, апельсин ағаштары гүлге толы, галерея күн мен алтынға толы, миссис Клайв күн мен қызылға толы» деп жазды. Клайв карточкалық ойындар мен әңгімелесу кештерінде үлкен сұранысқа ие болды. Босуэлл өзінің досы Сэмюэл Джонсонның оған айтқан сөзін келтірді: «Клайв, мырза, оның қасында отыру жақсы, ол сіздің айтқаныңызды әрқашан түсінеді». Ол 1785 жылғы 6 желтоқсанда қайтыс болды және Твикенхемдегі Сент-Мария шіркеуінің зиратында жерленді. Оның есіне арналған тақташа шіркеудің сыртқы қабырғасына, оның досы, актриса Джейн Поуп жазған өлеңмен бекітілген.
David Garrick, now co manager of Drury Lane, strove to recover Clive’s following. Revising his 1740 Clive vehicle Lethe, in 1749 Garrick created the character of ‘Mrs Riot’ – an in propria persona role for Clive, with songs by Arne, that mocked Clive’s alleged foibles and perhaps also hinted at the same sex desire suggested by Clive’s vitriol against men in epilogues, her declarations of love to her protégée Jane Pope in post retirement letters, and posthumous claims that Clive was a ‘Sapphist’. As Garrick’s Mrs. Riot, a mannish gambler untethered from spousal control, Clive was formidable; helped by lots of puffing from Garrick, Lethe became a stage staple. And Clive found a new popularity in self wounding roles, typically as a blousy, aged Fine Lady. Clive’s new parts, in for instance Catherine and Petruchio (1754), High Life Below Stairs (1759) and The Clandestine Marriage (1766), also dramatized her overreach. Since 1740, Clive had protested publicly against anti female bias, especially the bias against women writers. Clive’s first self authored afterpiece, The Rehearsal, or Bayes in Petticoats (1750), championed female playwrights, and she occasionally led new comedies written by women, such as Frances Sheridan's The Dupe (1763) and Elizabeth Griffith’s The Platonick Wife (1765) and School for Rakes (1769). Clive channeled her musicianship after 1750 into burlesque, either baiting herself (as in the 1749 mock pastoral The Chaplet and its 1751 sequel The Shepherd’s Lottery and the 1754 London ‘Prentice, an ‘operetta’ with music by Willem DeFesch) or ‘taking off’ reigning Italian prima donne – as she had first done in Fielding’s Miss Lucy in Town (1742) – in mock musical numbers for which she earned separate billing in advertisements. Clive’s writings contain crucial evidence about her career, her reliance on Irish theatre personnel in London, and the 18th century British playhouse generally. In addition to her 1744 pamphlet and her earlier letters to the press, from 1750 she added her own afterpieces to her season benefits. In The Rehearsal, she re versified a c1740 masque by Boyce to tie off her career as a serious singer. Her other afterpieces – Every Woman in her Humour (1760) and Sketch of a Fine Lady’s Return from a Rout (1763) – are not easily available, nor is her extant correspondence. Clive retired from the stage in 1769. By 1754 she had taken up residence at Little Strawberry Hill, a cottage provided for her by her friend Horace Walpole, who named it "Clive's Den" or Cliveden. In a letter written Sept. 7, 1782 to Earl Harcourt, Walpole remarked, "Dame Cliveden is the only heroine amongst all us old dowagers; she is so much recovered that she ventures to go out cruising on all the neighbours, and has made a miraculous draught of fishes." In a letter to his friend George Montagu, he wrote "Strawberry is in perfection the orange trees are loaded with blossoms, the Gallery all sun and gold, Mrs. Clive all sun and vermilion." Clive was in great demand at card parties and conversational soirees. Boswell quoted his friend Samuel Johnson who said of her, "Clive, Sir, is a good thing to sit by; she always understands what you say." She died on December 6, 1785, and was buried in the churchyard at St Mary's Church, Twickenham. A plaque to her memory is affixed to the outside wall of the church with a poem written by her friend, the actress Jane Pope.