Шешілмеген қылмыстар: XY нөмірімен іс

Кіріспе

Aktenzeichen XY ungelöst ("XY шешілмеген істің нөмірі") – неміс интерактивті телебағдарламасы, алғаш рет 1967 жылғы 20 қазанда ZDF телеарнасында көрсетілді. Эдуард Циммерманның авторлығымен жасалған бұл бағдарлама қылмыстармен күресуге және оларды ашуға бағытталған. Бағдарламаны қазір Руди Черне жүргізеді. Ол ай сайын, жылына 12 бөлімнен, сәрсенбі күні сағат 20:15-те эфирге шығады. 1968 жылдың наурыз айынан 2002 жылдың желтоқсанына дейін ол Австрияның ORF мемлекеттік телеарнасымен және Швейцарияның SRG SSR мемлекеттік телеарнасының бөлімшесі Schweizer Fernsehen телеканалымен бірлесіп түсірілді. Schweizer Fernsehen 1969 жылдың қаңтарында бағдарламаға қосылып, 2003 жылдың желтоқсанында одан шықты. Бағдарлама BBC-де Crimewatch, ал АҚШ нарығында America's Most Wanted деп бейімделді. Бұл формат Ирландия, Израиль, Италия, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Польша және Швеция сияқты көптеген елдерде де көрсетілді.

Формат

Бағдарламаның мақсаты – көрермендердің көмегімен шешілмеген қылмыстарды жарыққа шығару. Әрбір эпизодта үштен беске дейін, әрқайсысы шамамен он минуттық қысқа фильмдер көрсетіледі, онда нақты қылмыстық іс қайта жаңғыртылады. Көбінесе бұл қылмыскерлер мен оқиғалардың тізбегі әлі белгісіз күрделі істер. Сонымен қатар, студияда қылмыскерлерді немесе танылмаған құрбандарды фотосуреттер арқылы іздеу туралы жағдайлар талқыланады. Көрермендер телефон немесе интернет арқылы ақпарат бере алады. Бағдарламаның редакциялық бөлімінің жүргізген зерттеуіне сәйкес, бағдарламада көрсетілген істердің шамамен қырық пайызы шешіледі.

Тарих

Бағдарламаның авторы және алғашқы жүргізушісі Эдуард Циммерман болды. Бағдарламаның 300-ші эпизодынан кейін ол жүргізушілікті Бутц Петерске тапсырды, ол Циммерманның қызы Сабинамен бірге бағдарламаны жүргізді. 2002 жылдың 18 қаңтарынан бастап «Актензеикен XY» бағдарламасын Руди Черне ұсынды. «Актензеикен XY» бағдарламасымен Эдуард Циммерман мен ZDF 1967 жылға дейін әлемде болмаған телеформатты бастауға қол жеткізді. Жаңалықтарда жиі фотофиттер көрсетілсе де, осындай тәуелсіз шоу сол кезде белгісіз болды. Бұл идея Циммерманға «Vorsicht Falle!» (Ағылш. «Абайла, тұзақ!») бағдарламасында жұмыс істеген кезде келді, ол 1963 жылы алғаш рет эфирге шықты, онда ол көрермендерді «Nepper, Schlepper und Bauernfänger» (Ағылш. «Алаяқтар, ұрлықшылар және алдаушылар») туралы ескертті. Көрермендер оған бағдарламадағы алаяқтар туралы ақпаратты жиі жіберіп тұратын. Бұл оған полициямен бірлесіп шешілмеген қылмыстарды телеарна арқылы зерттеу идеясын берді. Зиммерман өзінің өмірбаянында екі бағдарламаның да жеке мақсатта жасалғанын мойындады. «Актензеикен XY» бастапқыда Висбадендегі ZDF студиясында түсірілді, ал 1969 жылдан бастап Унтерфёрингтегі FSM студиясына көшірілді. 1968 жылдың 15 наурызынан бастап Австрияның ORF қоғамдық телеарнасы «Актензеикен XY» бағдарламасының бірлескен өндірісшісі болды. Бағдарламаның Австрияға арналған сегментін алдымен 1968 жылдан 1971 жылға дейін Таддус «Тедди» Подгорски (de), содан кейін 1971 жылдан 2002 жылға дейін de жүргізді. 1969 жылдың 24 қаңтарынан бастап Швейцарияға арналған сегментке Швейцариялық телеарна (SF) қосылды, оның сегментін алдымен 1969 жылдан 1976 жылға дейін Вернер Веттерли, содан кейін 1976 жылдан 1998 жылға дейін de, ал соңында 1998 жылдан 2002 жылға дейін Стефан Шифферер жүргізді. «Актензеикен XY» бағдарламасын Батыс Германиядан тысқары жерлерге таратуға жасалған алғашқы әрекет 1969 жылдың 18 шілдесінде ZDF және голландтың NOS қоғамдық телеарнасы голланд журналисі Йохан ван Минненді Еншеде студиясынан бірге түсірген кезде болды, NOS неміс тілінен голланд тіліне бір мезгілде аударма жасады. Алайда, тілдік кедергілерге байланысты бұл жоба сәтсіз аяқталып, эфирден кейін тоқтатылды. 1972 жылдың 14 шілдесінде Америка Қарулы Күштері Желісінің (AFN) Батыс Германиялық филиалы AFN телеарнасында ағылшын тіліне бір мезгілде аудармамен «Актензеикен XY» бағдарламасының эфиріне қатысып, сәтті әрекет жасады. «Актензеикен XY» бағдарламасының алғашқы түсті эпизоды ZDF телеарнасында 1975 жылдың 16 қаңтарында көрсетілді. 2002 жылдың 8 қарашасында 350-ші эпизодтың эфирге шығуы тойланды, «Актензеикен XY» 35 жылдан бері эфирде болды. Эдуард Циммерман Руди Черненің бағдарламасында қонақ болды, ол оны ерекше қосқан бірнеше онжылдыққа созылған қылмысқа қатысты – Урсула Херрманның 1981 жылдың 15 қыркүйегінде қорқытып алу үшін жәшікке тірідей көмілген жас қызды ұрлауы (Барбара Джейн Макклдың ісіне ұқсас жағдай). Ол кезде шоуда 3228 іс көрсетілді, оның 1182-сі шешілді. 1880 адам іздестіріліп, 914-і ұсталған. Оның ішінде 624 адам өлтірілген. 2012 жылдың сәуір айында бағдарлама халықаралық жұртшылықтың назарына біршама қызықты болды, өйткені оның кейіпкерлерінің бірі, неміс актері Аарон Дефант, 2012 жылдың 14 наурызындағы эпизодта зергерлік тонаушыны бейнелегеннен кейін және бағдарламаның көрермендерінің бірі полицияға қоңырау салғаннан кейін Штутгартта қате тұтқындалды. Алайда бұл түсініспеушілік тез арада шешілді. 2013 жылдың 16 қазанында «Актензеикен XY» бағдарламасының 2 сағаттық арнайы бөлімі көрсетілді, ол 2007 жылы Португалияда үш жасында жоғалған Мадлен Макканнның ісімен айналысады. МакКэнннің ата-анасы мен Скотленд-Ярд детективтері де эфирде болды. Бұл эпизодтың өзінде көрермендердің үлесі 24,3%-ға жетті. 2020 жылдың 3 маусымында Криминалды полиция басқармасы «Актензеикен XY ungelöst» бағдарламасында жаңа күдікті ұсынды және тағы да осы жағдайға қатысты ақпарат алу үшін жария түрде өтініш жасады. Полиция жаңа күдікті туралы пайдалы ақпаратты 2013 жылы, ол туралы «Актензеикен XY» сайтында алғаш рет жарияланғаннан кейін алғандығын, бірақ айыптау үшін айтарлықтай дәлелдемелерді табу үшін бірнеше жыл қажет болғанын және оларға әлі де қосымша ақпарат қажет екенін мәлімдеді. Бағдарлама барлық жас топтарында жоғары көрермендер санымен танымал. 2014 жылы «Актензеикен XY» телеарнасын шамамен алты миллион көрермен тамашалады, көрермендердің үлесі 20% құрады.

The creator and first presenter of the programme was Eduard Zimmermann. After the programme's 300th episode he passed the presentership onto Butz Peters, who fronted the show together with Zimmermann's daughter Sabine. Since 18 January 2002 Aktenzeichen XY has been presented by Rudi Cerne. With Aktenzeichen XY Eduard Zimmermann and ZDF succeeded in starting a TV format that had not existed worldwide until 1967. Although news reports had often shown photofits, an actual independent show of this type was unknown at this time. The idea came to Zimmermann during his work with the programme Vorsicht Falle! [de] (Eng: Beware, Trap!) first broadcast in 1963, in which he warned the viewers of "Nepper, Schlepper und Bauernfänger" (Eng: Scammers, Hustlers and Conmen). The viewers frequently sent him information regarding descriptions of the fraudsters on the programme. This gave him the idea to use the medium of TV to work with the police on unsolved crimes. In a biographical statement Zimmerman also admitted that his motivation for both programmes was partly a personal one; he himself is a victim of fraud. Aktenzeichen XY was initially produced in the ZDF studios in Wiesbaden, before moving to the FSM studios in Unterföhring from 1969. From 15 March 1968, the Austrian public broadcaster ORF became a joint producer of Aktenzeichen XY, with a segment focusing on Austria hosted first by Thaddäus "Teddy" Podgorski (de) from 1968 until 1971, then by de from 1971 until 2002; which from 24 January 1969 was also joined by Schweizer Fernsehen (SF), with a segment focused on Switzerland hosted firstly by Werner Vetterli from 1969 until 1976, then by de from 1976 until 1998, and finally Stephan Schifferer from 1998 until 2002. An attempt to extend Aktenzeichen XY beyond West Germany first took place on 18 July 1969, when ZDF and the Dutch public broadcaster NOS produced a joint episode featuring Dutch journalist Johan van Minnen from a studio in Enschede, with NOS providing simultaneous translations from German to Dutch. That project was however unsuccessful due to language barriers and was abandoned after said broadcast. A more successful attempt took place on 14 July 1972, when the West German branch of the American Forces Network (AFN) took part in a broadcast of Aktenzeichen XY, with simultaneous interpretation into English on AFN TV. The first colour episode of Aktenzeichen XY aired on ZDF on 16 January 1975. On 8 November 2002, the broadcast of the 350th episode was celebrated, after Aktenzeichen XY had been on the air for 35 years. Eduard Zimmermann was the guest of Rudi Cerne on his own programme, which concerned a several decades old crime that had particularly touched him – the Ursula Herrmann kidnapping, about a young girl who was buried alive in a crate for extortion on 15 September 1981 (a case similar to the case of Barbara Jane Mackle. At the time 3,228 cases had been featured on the show, of which 1,182 had been solved. 1,880 people had been sought and 914 of them had been caught. This included 624 murder cases. In April 2012 the program received international public attention of a somewhat amusing nature when one of its case re enactment performers, German actor Aaron Defant [de], was erroneously arrested in Stuttgart following his portrayal of a jewel robber in the episode of 14 March 2012 and a call to the police by one of the program's viewers. This misunderstanding was, however, cleared very swiftly. A 2 hour special episode of Aktenzeichen XY aired on 16 October 2013, dealing with the case of Madeleine McCann, who disappeared in Portugal in 2007 at the age of three. McCann's parents and a Scotland Yard detective were also featured in the broadcast. A record 24.3% audience share was recorded in that episode alone. On 3 June 2020, the Criminal Police Office presented a new suspect on Aktenzeichen XY ungelöst and made a public appeal again for information relating to the case. The police stated that they received useful information regarding the new suspect in 2013 after the case was first featured on Aktenzeichen XY, but that it took years to find substantial evidence for prosecution, and that they still need more information. The programme is known for its high viewership across all age groups. In 2014, Aktenzeichen XY was watched by around six million viewers, with an audience share of 20%.

Германияда

Жеке телеарна Sat.1 және мемлекеттік телеарна MDR екеуі де Fahndungsakte (ағылшын тілінде: Manhunt Files) және Kripo live деп аталатын ұқсас бағдарламаларды жасады. Sat.1 телеарнасы 2000 жылы үш жылдық көрсетілімнен кейін көрермендердің аздығына байланысты Fahndungsakte бағдарламасын тоқтатты. MDR 1990 жылдан бері Kripo Live арқылы үлкен жетістікке жетті, ол Kriminalpolizei қызметіне назар аударды. Sat.1 2016 жылы форматты қайта жаңғыртып, de деп атады. Басқалары: de (ORB Fernsehen кейіннен RBB Fernsehen, 1992 жылдан бері), Crime! – Der Justizreport (HR Fernsehen, 2004), Ungeklärte Morde – Dem Täter auf der Spur zeigt (RTL II, 2002–2003 және 2011–2013), de (NDR Fernsehen және WDR Fernsehen, 2008–2011; Das Erste, 2018) және оның аймақтық нұсқалары Maintower kriminalreport (HR, 2014 жылдан бері) және Kriminalreport Südwest (SR Fernsehen, 2018–2019), оның орнына Vorsicht Verbrechen (SR, 2019 жылдан бері) бағдарламасы келді.