Батыс Солтүстік Америка шабағы (Tui chub) туралы ақпарат
Tui chub
Түй шабағы (Siphateles bicolor) – Солтүстік Америкаға тән балық. Көптеген өзендерде кездеседі, бұрынғы халықтардың негізгі тағамы болған. Түрлері әртүрлі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балық түрлері
Species of fish
Туи шабағы (Siphateles bicolor) – Солтүстік Американың батыс бөлігіне тән ципринидтер отрядына жататын балық. Көптеген аймақтарда кеңінен таралған, бұл өте бейімделгіш балық, тарихи түрде жергілікті халықтар үшін маңызды тағам көзі болған.
The Tui chub (Siphateles bicolor) is a cyprinid fish native to western North America. Widespread in many areas, it is a highly adaptable fish that has historically been a staple food source for native peoples.
Ауқым
Туи Чубтың таралған аймағына Лахонтан және Ұлы Бассейннің Орталық жүйесі, сондай-ақ Оуэнс, Труки, Карсон, Куинн, Гумбольдт, Колумбия-Кламат және Мохаве өзендері кіреді. Ол сонымен қатар Калифорнияның Жоғарғы Орталық аңғарындағы Пит өзені мен Гус көлінде де кездеседі.
The Tui Chub's range includes the Lahontan and Central system of the Great Basin, as well as the Owens, Truckee, Carson, Quinn, Humboldt, Columbia Klamath, and Mojave Rivers. It is also found in the Pit River and Goose Lake of the upper Central Valley, California.
Сипаттама
Туи шағасының пішіні мен сыртқы келбеті өзгермелі; көптеген түрлер бастапқыда Дж.О. Снайдермен әртүрлі түрлер ретінде сипатталған, бірақ кейіннен кіші түрлерге дейін тоғытылды. Жалпы, ересек жеке тұлғалары жоғары жағы терең зәйтүн, ал төменгі жағы ақ түсті болып келеді, бүйірлерінде көлеңке түсінің біртекті өзгеруі және қола түсті жылтырлық байқалады. Балықтың кең қабықтары және денесіне қарағанда салыстырмалы түрде үлкен басы бар. Жұп қанаттары зәйтүн түсті, кейде қызыл реңге боялған. Кеуде қанаттары денеге қарай алдыңғы және төменгі жағында орналасқан. Ұзындығы 45 сантиметрге дейін (18 дюйм) жетеді; алайда ересек шағалардың мөлшері көбінесе 20-25 см шамасында болады.
The form and appearance of the Tui chub is variable; many were originally described as different species by J. O. Snyder, but have since been reduced to subspecies. In general, mature individuals are characterized by a deep olive above and white below, with a smooth variation in shading along the sides, and a brassy reflection. The fish has broad scales and a relatively large head compared to body. Fins are olive and sometimes tinted with red. The pectoral fins are far forward and low on the body. Length has been recorded at up to 45 centimeters (18 inches); however, 20 25cm is typical for an adult.
Тұрғылықты ортасы мен мінез-құлқы
Туи-чуб түрлі ортада кездеседі, оның ішінде шағын, жылдам ағысты өзендер, ирек өзендер, бұлақтар, тоғандар және көлдер де бар. Олардың бейімделу қабілеті Тахо көлі сияқты биік, суық көлдерде де, шөлдегі жылы өзендерде де тіршілік етуге мүмкіндік береді. Су температурасының оңтайлы диапазоны 15-30°C аралығында, бірақ олар 2-36°C жағдайында да тірі қалуы мүмкін. Олар кең ауқымды ортаға бейім болғанымен, көбінесе өсімдіктерге толы, ағысы баяу суларда кездеседі. Туи-чубтың қорегі әртүрлі: жас балықтар негізінен омыртқасыздармен қоректенеді, есейген сайын өсімдіктер мен әсіресе балдырларды қосады. Қорегі сондай-ақ орналасқан жеріне және қол жетімді азық көздеріне байланысты өзгеріп отырады. Тамақтану әдеттерін желбезек қабыршақтарының жіңішкелігінен анықтауға болады. Пирамида көліндегі жіңішке қабыршақты түрлер ашық суда планктонмен көбірек қоректенеді, ал түбіне жақын тұратын жуан қабыршақты түрлер көбінесе өсімдіктер мен балдырларды жейді. Ең ірілері басқа балықтарды да жей алады.
Tui chubs are found in a variety of habitats, including small, fast flowing streams, meandering rivers, springs, ponds, and lakes. Their adaptability allows them to live in both high cold lakes, such as Lake Tahoe, and warmer desert streams. Their optimal range for water temperature lies between 15 and 30°C but they can survive in 2 to 36°C conditions. Although they are suited for wide range of environments, they are typically found in slow water with abundant vegetation. Tui chub diet is varied; young fish eat mostly invertebrates, adding plant material and especially algae as they mature. Diet also varies by location and available food sources. Eating habits can be determined by the fineness of the gill rakers. Fine rakered forms in Pyramid Lake feed more on plankton in open water, while coarse rakered forms, which live near the bottom eat more plants and algae. The largest individuals will eat other fish also.
Өмірлік цикл
Су температурасына байланысты, шағылысу сәуірдің соңы мен тамыздың басында жүзеге асуы мүмкін. Пирамида көлінде ең жақсы кезең маусымда болады; аталықтары бірінші болып жағаға жақындайды, содан кейін шалғын суда келген аналықтардың төңірегіне жиналады, құмды төсеніш пен тығыз өсімдіктерді қалайды. Аналықтары жұмыртқаларын кең аумаққа кездейсоқ шашыратып, бірнеше аталықтармен ұрықтандырады. Жұмыртқалар үш-алты күннен кейін жарылады, бірақ ұрықтар біркелкі жетілмейді, нәтижесінде бірнеше шағылысу кезеңдері пайда болады. Шабақтар пелагикалық күйде тамақтанып, алғашқы жазда 22-42 мм-ге дейін тез өседі. Келесі жазда олар 20-55 мм-ге дейін өседі, содан кейін 20-40 см ересек өлшемге жетеді. Аналықтары екі жасында, ал аталықтары бір жасында жыныстық жағынан жетіледі. Туи балығы жеті жылдан асқанда ескі деп есептеледі, ал ең ескісі 33 жасқа жеткен.
Spawning may occur between late April and early August, depending on water temperature. In Pyramid Lake the peak season is June; males move inshore first, then congregate around arriving females in shallow water, preferring areas with a sandy substrate and heavy vegetation. The female scatters her eggs randomly over a wide area, where they are then fertilized by several males. Eggs hatch between three and six days later; however, the embryos do not mature uniformly, leading to multiple spawning periods. The hatchlings feed in a pelagic state and grow rapidly in their first summer, attaining lengths of 22 to 42mm. In the subsequent summers they gain 20 to 55mm until they reach a mature adult size of 20 to 40cm. Females reach sexual maturity at two years old while males reach it at one. Tui chubs are considered old once they surpass seven years and the oldest ever recorded was 33.
Мәдениет
Археологиялық зерттеулер Туи шаңырағы Батыс Ұлы бассейннің жергілікті халқы, әсіресе Солтүстік Пайют тайпасы үшін маңызды тағам көзі болғандығын көрсетеді. Балық аулау үшін көбінесе желілер мен қауырсын аулар қолданылған, бірақ шағын аулау үшін әртүрлі жемделген сымдар, себет тұзақтары және бөгеттер де жиі пайдаланылған. Этнографиялық мәліметтерге сәйкес, Солтүстік Пайют тайпасы ірі көлемде желілермен балық аулаған. Олар желілерді бірнеше күнге дейін суға ілу үшін қамыстың иілген сабақтарын, есек ағашының таяқтарын және тас салмақтарды қолданған. Туи шаңырағы жергілікті халықтың негізгі тағамы болды, себебі ол жыл бойы, әсіресе сәуірден тамызға дейін көптеп кездеседі. Осы бес айдың ішінде халыққа мол азық-түлік қамтамасыз етілді. Кішкентай балықтарды тірідей жұтып қойса, үлкендерін қабыршақтан айырып жеген. Қалған балықтар кептіріліп, кейін пайдалану үшін сақталған. Бірнеше балық сақтау орындарынан табылған сүйек сынықтарын зерттеу нәтижесінде, жергілікті халықтың кішкентай шаңырақты жақсы көретіні анықталды. Көптеген ғалымдар бұл калорияны тиімді алу қабілетімен байланысты деп санайды. Ірі шаңырақтың сүйек құрылымы жеуге жарамды бөліктерді бөлуді қиындатады. Ал кішкентай шаңырақтың сүйектері жұтылуға оңай. Туи шаңырағының мінез-құлқы мен ортасын мұқият бақылап, Батыс Ұлы Бассейн тайпалары осы маңызды тағам көзін тиімді пайдалана білді.
Archeological evidence reveals that the Tui chub was an important food source for the native people of the Western Great Basin, namely the Northern Paiute. Dip and gill nets were the preferred methods for harvesting fish; however, baited trotlines, basket traps, and weirs were often used for small scale fishing. Ethnographic reports indicate that the Northern Paiute fished on a large scale with gill nets. They used tule floats, willow sticks, and stone weights to suspend the unattended nets in shallow water for up to a few days. Tui chub were a staple in the indigenous diet because they are abundant and available year round, especially from April to August. During this 5 month period, the natives were provided with an almost inexhaustible stock. Fresh, small fish were swallowed whole while large fish were filleted. The remaining fish were dried and stored for later consumption. After examining bone fragments from several caches of fish, researchers determined that the natives had a preference for small chub. Many speculate that this arose from the desire to acquire calories efficiently. At larger sizes, the bone structure of the Tui Chub makes it difficult to separate edible portions. However, at small sizes, the bones are small enough to be ingested. Through careful observation of the Tui chub's behavior and environment, the tribes of the Western Great Basin were able to capitalize on this vital food source.