Кіріспе
Бұзу әдісі
Бақыланатын бұзу саласында, ғимаратты имплозияға салу – жарылғыш материалды стратегиялық түрде орналастыру және оның жарылу уақытын дұрыс есептеу арқылы құрылымды бірнеше секунд ішінде өзіне-өзі құлату, соның салдарынан жақын маңайдағы физикалық зақымды азайту. Аталмыш терминологияға қарамастан, ғимаратты имплозияға салуға көпірлер, түтін шығаратын қондырғылар, мұнаралар және туннельдер сияқты басқа да құрылымдарды бақыланатын бұзу да кіреді. Ғимараттарды имплозияға салу, басқа әдістермен бірнеше ай немесе жылдарға созылатын процесті секундтарға дейін қысқартады, әдетте қалалық аймақтарда жүзеге асырылады және көбінесе ірі ескерткіш құрылымдарды қамтиды. Шындығында, "имплозия" термині ғимаратты бұзуға қатысты қолданылғанда қате болып табылады. Бұл Флорида штатының Вест-Палм-Бич қаласындағы 1515 мұнарасының бұзылуына қатысты айтылған еді. "Не болады, сіз ауырлық күшімен құлату үшін маңызды құрылымдық байланыстарда жарылғыш материалдарды қолданасыз".
Терминология
"Имплозия" терминін әжем 60-шы жылдар шамасында ойлап тапқан. Бұл біздің жұмысымызды "жарылыс" деген сөзден гөрі әлдеқайда жақсы сипаттайды. Бірқатар шағын жарылыстар болады, бірақ ғимараттың өзі сыртқа қарай жарылмайды. Ол, керісінше, өзінің ішіне қарай тартылады. Біз не істейміз десек, құрылыстағы белгілі бір тірек бағаналарды алып тастап, содан кейін ғимаратты бір жаққа немесе тік төмен құлатуға тырысамыз. Нағыз имплозия көбінесе ішкі (төменгі) және сыртқы (жоғары) қысымның немесе күштердің арасындағы үлкен айырмашылықты қамтиды, бұл құрылымның өзінің ішіне қарай құлауына себеп болады. Ал ғимараттарды имплозиялық жолмен бұзу кезінде ішкі және сыртқы қысымның айырмашылығына емес, маңызды тіректерді әлсірету немесе жою арқылы біртіндеп құлауға қол жеткізіледі. Сондықтан ғимарат енді өзінің салмағына төтеп бере алмайды және құлайды. Құрылымның ішінде стратегиялық түрде орналастырылған көптеген шағын жарылғыш заттар осы құлау процесін жеделдету үшін қолданылады. Нитроглицерин, динамит немесе басқа да жарылғыш заттар темірбетонды тіректерді қирату үшін пайдаланылады. Сызықтық пішінді зарядтар болат тіректерді кесу үшін қолданылады. Бұл жарылғыш заттар құрылымдағы тіректерге кезең-кезеңімен әсер етеді. Содан кейін төменгі қабаттардағы жарылғыш заттар бақыланған құлауды бастайды. Мысалы, мұржа сияқты қарапайым құрылысты бұзуға бір күннен аз уақыт жетуі мүмкін. Ал үлкен немесе күрделі құрылымдарды дайындауға ішкі қабырғаларды алып тастау және бағаналарды матамен және қоршаумен орау үшін алты айға дейін уақыт қажет болуы мүмкін.
The term building implosion can be misleading to a layperson: The technique is not a true implosion phenomenon. A true implosion usually involves a difference between internal (lower) and external (higher) pressure, or inward and outward forces, that is so large that the structure collapses inward into itself. In contrast, building implosion techniques do not rely on the difference between internal and external pressure to collapse a structure. Instead, the goal is to induce a progressive collapse by weakening or removing critical supports; therefore, the building can no longer withstand gravity loads and will fail under its own weight. Numerous small explosives, strategically placed within the structure, are used to catalyze the collapse. Nitroglycerin, dynamite, or other explosives are used to shatter reinforced concrete supports. Linear shaped charges are used to sever steel supports. These explosives are progressively detonated on supports throughout the structure. Then, explosives on the lower floors initiate the controlled collapse. A simple structure like a chimney can be prepared for demolition in less than a day. Larger or more complex structures can take up to six months of preparation to remove internal walls and wrap columns with fabric and fencing before firing the explosives.
Тарихи шолу
Құрылыс имплозиясының тарихы жарылыс технологиясының дамуымен тікелей байланысты. Құрылыс имплозиясының ең алғашқы құжатталған әрекеттерінің бірі – 1773 жылы Ирландияның Уотерфорд қаласындағы Қасиетті Троица соборын оқ-дәрімен, сол кездегі жарылғыш заттардың үлкен көлемімен жою болды. Осы жарылыс бірден ғимаратты қиратып жіберді. 19 ғасырдың соңында алғашқы аспан қыртыстарын салу және оларды бұзу қажеттігі туды. Бұл ғимараттардың құрылысы күрделі болды, бұл оларды биік салуға мүмкіндік берді. Бұл жағдайда ғимараттарды жарылғыш заттармен бұзу кезінде жұмысшылар мен көрермендердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және жанама залалды шектеу сияқты мәселелер де туындады. Динамиттің қолжетімділігі, яғни нитроглицериннің тұрақтандырылған түрі, және тау жыныстарын жарылу әдістерінен алынған тәжірибелер, мысалы, бірнеше кішкентай зарядтарды кезең-кезеңімен жарыту, құрылыс имплозиясы процесін біртіндеп тиімді етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропалық бұзғылау мамандары тығыз орналасқан қалалардағы үлкен қайта құру жобаларымен айналысып, жақын жердегі ғимараттарға зиян келтірмей, үлкен құрылыстарды құлату үшін тәжірибелік білім мен дағды жинады. Бұл ХХ ғасырдың екінші жартысында өсіп, дамыған бұзғылау индустриясының пайда болуына әкелді. Сонымен қатар, RDX сияқты тиімді жоғары жылдамдықты жарылғыш заттарды әзірлеу және электрлік емес оқ ату жүйелерінің қолданылуы осы кезеңді құрылыс имплозиясы техникасының кеңінен қолданылған кезеңіне айналдырды. Осымен қатар, бақыланатын жарылыстың тамаша көрінісіне қоғамдық қызығушылық та артты. 1994 жылдың қазан айында Филадельфиядағы (Пенсильвания штаты) Sears Merchandise Center-дің бұзылуына 50 000-ға жуық көрермен, сондай-ақ наразылық білдірушілер, музыкалық топтар және құрылыс имплозиясы туралы сувенирлер сататын көше сатушылары жиналды. 1997 жылы Австралияның Канберра қаласындағы Корольдік Канберра ауруханасы қиратылды. Басты ғимарат толығымен ыдырап кетпеді және оны қолмен бұзуға тура келді. Бастапқы жарылыс кезінде жарылыс алаңнан шығып кетті және үлкен сынықтар көрермендерге қарай ұшып кетті, бұл орынды қауіпсіз деп есептеген еді. Он екі жасар қыз бірден қаза тауып, тоғыз адам жарақат алды. Жарылыс орынынан үлкен тас және металл сынықтары табылды. 1998 жылдың 24 қазанында Детройттегі (Мичиган штаты) J. L. Hudson универмагы мен қосымша ғимараты ең биік және ең үлкен жарылған ғимарат атанды. 2009 жылдың 13 желтоқсанында Техастың Оңтүстік Падре аралында аяқталмаған 31 қабатты кондоминиум мұнарасы жарылды. Жаңа мұнараның құрылысы 2006 жылы басталған, бірақ 2008 жылы құрылыс тоқтатылды, себебі ол құрылыс кезінде біркелкі емес батып кеткен, оны құтқару мүмкін болмады. Бұл темір бетоннан жасалған ең биік жарылған құрылыстардың бірі деп саналады. Құрылыс имплозиясы Энергетика департаментінің Оңтүстік Каролинадағы Саванна өзені (SRS) және Вашингтондағы Ханфорд сияқты объектілерінде сәтті қолданылды. 1992 жылы К реакторынан суды салқындату үшін салынған SRS 185 3K немесе "K" аймақтық салқындату мұнарасы, суық соғыс аяқталғаннан кейін қажет болмай қалды және 2010 жылдың 25 мамырында жарылғыш заттарды қолдану арқылы қауіпсіз түрде бұзылды. 1970 жылдардың басында салынған және 2000 жылдардың ортасында физикалық жағдайы нашарлағандықтан бос қалған Ханфордтың 337, 337B және 309 буыны ғимараттары 2010 жылдың 9 қазанында жарылғыш заттарды қолдану арқылы қауіпсіз түрде қиратылды.
In 1997, the Royal Canberra Hospital in Canberra, Australia, was demolished. The main building did not fully disintegrate and had to be manually demolished. The explosion during the initial demolition attempt was not contained on the site and large pieces of debris were projected towards spectators away, in a location considered safe for viewing. A twelve year old girl was killed instantly, and nine others were injured. Large fragments of masonry and metal were found from the demolition site. On October 24, 1998, the J. L. Hudson Department Store and Addition in Detroit, Michigan became the tallest, and the largest, building ever imploded. On December 13, 2009, an unfinished 31 story condominium tower, known as the Ocean Tower, was imploded in South Padre Island, Texas. Construction on the new tower had begun in 2006, but it had been sinking unevenly during construction, which halted in 2008, and could not be saved. It is believed to be one of the tallest reinforced concrete structures ever imploded. Building implosion has been successfully used at Department of Energy sites such as the Savannah River Site (SRS) in South Carolina and the Hanford Site in Washington. The SRS 185 3K or "K" Area Cooling Tower, built in 1992 to cool the water from the K Reactor, was no longer needed when the Cold War ended and was safely demolished by explosive demolition on May 25, 2010. The Hanford Site Buildings 337, 337B, and the 309 Exhaust Stack, built in the early 1970s and vacated in the mid 2000s due to deteriorating physical condition, were safely razed by explosive demolition on October 9, 2010.