Кіріспе
Жылқы жарысының бір түрі, мұнда қатысушылар қоршаулар мен арықтардан секіріп өтеді. Стиплчез – қатысушылардың әртүрлі кедергілерден өтуі қажет болатын ұзақ қашықтықтағы жылқы жарысы. Стиплчез негізінен Ирландияда (оның туған жері), Ұлыбританияда, Канадада, АҚШ-та, Австралияда және Францияда өткізіледі. Атауы алғашқы жарыстардан шыққан, онда жарыс бағыты шіркеу мұнарасына қарай белгіленген, қоршаулар мен арықтардан секіріп, ауылдық жердегі көптеген кедергілерді басып өтілген. "Стиплчез" терминінің қазіргі қолданылуы елдерге қарай өзгеше. Ирландия мен Ұлыбританияда ол тек үлкен, бекітілген кедергілер арқылы өтетін жарыстарды білдіреді, ал "хардл" (қоршау) жарыстарында кедергілер әлдеқайда кішкентай болады. "Тобыл жарыстары" немесе "Ұлттық аңшылық жарыстары" терминдері стиплчез және хардл жарыстарын бірге атау үшін қолданылады (дегенмен, дұрысы айтқанда, Ұлттық аңшылық жарыстарына кейбір тегіс жарыстар да кіреді). Әлемнің басқа бөліктерінде "степлчез" термині кедергілерді секіріп өтуді қамтитын кез келген жарысқа қолданылады. Әлемдегі ең танымал стиплчез – Grand National, ол 1836 жылдан бері Ливерпульдегі Aintree Racecourse-де жыл сайын өткізіліп келеді (ресми жарыс үш жылдан кейін өтті), ал 2014 жылы жүлде қоры 1 миллион фунт стерлинг болды.
a type of horse race
A steeplechase is a distance horse race in which competitors are required to jump diverse fence and ditch obstacles. Steeplechasing is primarily conducted in Ireland (where it originated), Great Britain, Canada, United States, Australia, and France. The name is derived from early races in which orientation of the course was by reference to a church steeple, jumping fences and ditches and generally traversing the many intervening obstacles in the countryside. Modern usage of the term "steeplechase" differs between countries. In Ireland and Great Britain, it refers only to races run over large, fixed obstacles, in contrast to "hurdle" races where the obstacles are much smaller. The collective term "jump racing" or "National Hunt racing" is used when referring to steeplechases and hurdle races collectively (although, properly speaking, National Hunt racing also includes some flat races). Elsewhere in the world, "steeplechase" is used to refer to any race that involves jumping obstacles. The most famous steeplechase in the world is the Grand National run annually at Aintree Racecourse, in Liverpool, since its inception in 1836 (the official race was held three years later), which in 2014 offered a prize fund of £1 million.
Тарих
Степл-чейз 18-шы ғасырда Ирландияда пайда болды. Ол шіркеудің мұнарасынан шіркеу мұнарасына дейін өтетін кросс-кантри таза қанды жылқы жарыстарына ұқсас болды, содан аталған "степл-чейз". Алғашқы степл-чейз 1752 жылы Корнелиус О'Каллахан мен Эдмунд Блейк арасында Корк, Ирландиядағы Донерайл қаласындағы Сент-Джон шіркеуінен Сент-Мария шіркеуіне (Ирландия шіркеуі) дейін төрт миль (6,4 км) қашықтықта өткен жарысқа байланысты. Жарыс туралы мәліметтер Дромоланд қамалындағы О'Брайендердің кітапханасында сақталған деп есептеледі. Көптеген ерте заманғы степл-чейздер трек емес, кросс-кантриде өткізілді және бүгінгі ағылшын кросс-кантри жарыстарына ұқсас болды. 1810 жылы Бедфордта кедергілермен жабдықталған тректе алғашқы степл-чейз жарысы өткізілді, бірақ 1794 жылы Ньюмаркетте бір миль (1600 м) қашықтықта, әр төрт жарым шақырым сайын бес фут (1,5 м) биіктіктегі кедергілермен жарыс өткізілген. Англиядағы алғашқы тіркелген кедергілермен жүгіру жарысы 1792 жылы Лестерширде өтті, онда үш жылқы Баркби Холттан Биллсон Коплоуға және кері қарай сегіз миль қашықтықты жүгірді. Алғашқы ресми кедергілермен жүгіру жарысы 1821 жылы Бристольдің жанындағы Дурдэм Даун жерінде өтті. Бір мильдік жарыс жолында 5 кедергі болды, жарыс үш кезеңде өткізілді. Бірінші танылған ағылшын ұлттық степл-чейзі 1830 жылдың 8 наурызында өтті. Сент-Олбанс қаласының Томас Коулман ұйымдастырған 4 миль (6 км) жарыс Бедфордширдегі Харлингтон қаласындағы Бьюри Орчардтан Бедфордширдегі Ррест паркіндегі Обелискке дейін өткізілді. Жеңімпаз – лорд Рэнелаға тиесілі "The Wonder" атты жылғысымен капитан Макдоуолл, ол 16 минут 25 секундта жеңіске жетті. Оқиға туралы хабарлама 1830 жылғы "Sporting Magazine" журналының мамыр және шілде айларында жарияланды.
Ұлыбритания және Ирландия
Ұлыбритания мен Ирландияда "степль-чейз" тек қана тосқауылдар арқылы жүгірілетін жарыстардың бір түрін білдіреді. Ұлыбритания мен Ирландия бірлесіп әлемдегі барлық тосқауылдар арқылы жүгірілетін жарыстардың 50% -ден астамын құрайды, 2008 жылы 4800 жарыс өткізілді. Ұлыбритания мен Ирландиядағы тосқауылдар арқылы жүгірілетін жарыстар ресми түрде "National Hunt" жарыстары деп аталады.
Франция
Француздық секіру жарыстары британдық және ирландтық ұлттық аңшылық жарыстарына ұқсас, бірақ бірнеше ерекшеліктері бар. Кедергілер құламайды, олар кішкентай бұталы қоршауларға көбірек ұқсайды. Аттық аңдауда жиі биіктігі 8 футқа (2 метрге) жететін үлкен қоршаулар – «бұлбұлдар» кездеседі, жылқылар осы қоршаудың үстінен емес, арасынан секіріп өтеді. Сондай-ақ, жылқылардың банкеттерден жоғары да, төмен де секіруі, су арқылы шабуы, тас қабырғалардан секіруі және қалыпты аттық аңдау қоршауларын секіруі қажеттің көбі көбі кросс-кантри жарыстарында кездеседі. Көптеген елдерде аттық жарыстарда қолданылатын жылқылардың басым бөлігі таза қанды болса, француздық секіру жарыстарындағы жылқылардың көпшілігі AQPS (Autre Que Pur Sang) – Францияда толыққанды жылқыларды ат құшағы және басқа жергілікті тұқымдармен будандастыру арқылы шығарылған, қазір «Француз Чейзерлері» деп аталатын тұқым. Осы жылқылар Гранд-Нешнл, Челтенхэм алтын кубогы және Пардубиц жарыстарында бәсекелесіп, жеңіске жеткен. Париждегі Аутейл – француздық секіру жарыстары үшін Франциядағы ең танымал жарыс жолы, Паумен бірге ең үлкен секірулерге ие. I санаттағы Grand Steeple жарысы маусым айында Аутейлде өткізіледі.
Чехия
Чехияның Пардубице қаласындағы Velká pardubická Steeplechase Еуропадағы ең ұзақ тікұшақ жарыстарының бірі болып табылады. Алғашқы Velka Pardubice Steeplechase 1874 жылдың 5 қарашасында өткізілді және содан бері жыл сайын ұйымдастырылып келеді.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттарында тікұшақ жарысының екі түрі бар: кедергілермен және ағаш қоршаулармен. Кедергілермен жүгіру жарыстары көбінесе Ұлттық қоршаулар арқылы өтеді, бұл стандартталған пластик және болат қоршаулар, олардың биіктігі 52 дюйм, ал кейбір жарыс жолдарында қапталған қарағайдан жасалған дәстүрлі табиғи қоршаулар (Оңтүстік Каролина штатындағы Камден қаласындағы Спрингдейл жарыс алаңы) және тірі сабандар (Вирджиния штатындағы Монтпелиер) қолданылады. Ұлттық қоршаулардың ең биік нүктесі 52 дюймға жетеді, бірақ олар көбінесе синтетикалық "шүберектерден" жасалады, оларды аттап өтуге болады (қазір басқа елдерде қолданылатын синтетикалық қоршауларға ұқсас). Атты атты тұрақты қадаммен секіруге үйретеді, бұл оған қону кезінде жылдамдығын сақтауға мүмкіндік береді. Аттардың әрқашан қадамда қоршауға жетуі мүмкін болмағандықтан, оларды қадамнан шығып секіруге де үйретеді. Қадамнан шығып секіру аттың жылдамдығын күрт төмендетуі мүмкін. Кедергілермен жүгіру жарыстары әдетте 3-5 шақырым (2-3 миль) қашықтықта өтеді. Кедергілермен жүгіру жарыстары негізінен Атлантиканың орта және оңтүстік-шығыс аймақтарында, сондай-ақ Саратога, Колониал Даунс, Пенн Нэшнл, Монмут Парк және басқалары сияқты бірнеше жарыс трассаларының шөптес жолдарында өтеді. Ағаш қоршаулармен жүгіру жарысы қатты және жылжымайтын ағаштан жасалған қоршаулар арқылы өтеді, олардың биіктігі ең ауыр жағдайда 1,5 метрге (5 фут) жетеді. Бұл жарыстардың қашықтығы 6 шақырымнан (3-4 миль) басталады, ал аттан қажетті секіру күші мүлдем басқаша. Қоршаулардың үлкендігі мен берік құрылысының салдарынан, ағаш қоршаулармен жүгіретін аттар кедергілермен жүгіретін аттардан айырмашылығы, иіспен секіруге үйретіледі. Ағаш қоршаулармен жүгіруде табысқа жетудің маңызды факторы – жылқының жаяу түсуі, осылайша жарыс трассасының жазық бөлігінде жылдамдығын сақтап алға жылжуы. Бұл кедергілермен жүгіруге қарағанда қиын, себебі кедергінің өзіндік ерекшеліктеріне байланысты. Егер ат ағаш қоршауға қатты соқса, ол оны толығымен тоқтата алады. АҚШ-тағы ең танымал ағаш қоршаулармен жүгіру жарыстарына Мэриленд Хант Кубогы (Глиндон), Миддлбург көктемгі жарысы (Миддлбург) және Вирджиния Алтын Кубогы жатады. Қазіргі уақытта ағаш қоршаулармен жүгіру жарыстары АҚШ-тың ірі трассаларында өткізілмейді (қоршауларды тасымалдау мүмкін емес болғандықтан), бірақ оларды барлық тікұшақ жарыстарында кездестіруге болады. Америкалық тікұшақ жарыстары 11 штатта өтеді: Джорджия, Оңтүстік Каролина, Солтүстік Каролина, Теннесси, Кентукки, Вирджиния, Мэриленд, Пенсильвания, Делавэр, Нью-Джерси және Нью-Йорк. Ұлттық тікұшақ жарыстар қауымдастығы – американдық тікұшақ жарыстарының ресми санкциялайтын органы. "Стиплечез Таймс" газеті осы спорт түрін жариялайды. Томас Хичкок (1860-1941) американдық тікұшақ жарысының әкесі ретінде танымал. 1800 жылдардың соңында ол Оңтүстік Каролина штатының Эйкен қаласында орналасқан үйінде тікұшақ жарысы үшін оқу орталығын салған және Англиядан әкелінген аттарды жаттықтырған. Ф. Амброз Кларктың, Эйкенде маусымдық тұрғынның да үлесі маңызды. Кларк 1920 және 1930 жылдары өзінің Бруквилл (Лонг-Айленд) елімінде, Брод-Холлоуда көптеген маңызды аң аулауларды өткізген. Форд Конгер Майданды Ф. Амброз Кларк салған және ол наурыз айындағы Үштік Таждың бөлігі болып табылатын жыл сайынғы Эйкен тікұшақ жарысының орны. Эйкендегі алғашқы тікұшақ жарысы 1930 жылдың 14 наурызында Хичкок Вудста өткізілген. Эйкен тікұшақ жарысымен қатар, Оңтүстік Каролинада Колониялық кубок пен Каролина кубогы да өтеді, бұл конькидегі ең үлкен оқиға. Бұл жарыстар Оңтүстік Каролина штатының Камден қаласында өтеді. Вирджиния Алтын Кубогы да АҚШ-тағы ең көне тікұшақ жарыстарының бірі болып саналады, оның алғашқы жарысы 1922 жылы өткен. Жақында ғана Алтын Кубок 6 шақырымдық кедергілермен жүгіру жарысы болған. Бұл жарыстың ұзақтығы көптеген әзіл-қалжыңдарға себеп болды, мысалы, жокейлер қай айналымды аяқтағанын білу үшін аузына домалақ тастар салып, әр айналымда біреуін түкіріп тастаған. Алтын Кубок қазіргі жарыс жолына ауысқаннан бері ол өте үлкен жүлде қоры бар ағаш қоршаулармен жүгіру жарысына айналды. Әр мамыр айының бірінші сенбісінде 50 000-нан астам көрермен Вирджиния штатының Вашингтоннан батысқа қарай 72 шақырым жердегі Уорвингт-Плейнс маңындағы Грейт-Медоуда жиналады. 6 шақырымдық трассаның биіктігі 1 метр болатын ағаш қоршаулары бар. Теннесси штатының тарихшысы Уолтер Т. Дурхамның "Грасландс" кітабында Оңтүстік Грасландс аң аулау және жарыстар қорының тарихы баяндалады, бұл топ 80 жыл бұрын АҚШ жерінде өткен алғашқы халықаралық тікұшақ жарысын ұйымдастырған. 1930 жылы алғашқы жарысты өткізуден басқа, 1930 және 1931 жылдары Граслендте екі халықаралық тікұшақ жарысы өткізілді. Жеңімпаздарға Испания королі Альфонсо XIII жасаған алтын кубок табысталды. Ирокуаз тікұшақ жарысы Теннесси штатының Нэшвилл қаласында өтеді. 1941 жылдан бастап, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бір жылдық үзіліс болды, жарыс Перси Уорнер паркінде үздіксіз өткізіліп келеді, оның жолы Марселлус Фросттан шабыттандырылып, Уильям Дюпон жасаған. Королева Кубогы тікұшақ жарысы жыл сайын сәуір айының соңғы сенбісінде Солтүстік Каролина штатының Минерал Спрингс қаласындағы Бруклендвуд фермасында және эстатеде өткізіледі, ол Шарлотттан шамамен 32 шақырым қашықтықта орналасқан. Breeders' Cup Grand National Steeplechase (бұрынғы American Grand National) әр қазан айында Нью-Джерси штатының Фар-Хиллс қаласындағы Фар-Хиллс жарысында өткізіледі және бір күндік жарысқа шамамен 50 000 көрерменді тартады. Бұл американдық тікұшақ жарысындағы ең бай жарыс, жүлде қоры 500 000 доллар. 1940 және 50 жылдары Брод-Холлоу тікұшақ жарысының хандыкапы, Брук Нэшнл тікұшақ жарысының хандыкапы және Американ Гранд Нэшнл американдық тікұшақ жарысының үштік тажы ретінде қарастырылды. Кентукки Даунс, Кентукки штатының Франклин қаласының жанында (бұрынғы Dueling Grounds Race Course) 1990 жылы тікұшақ жарысы үшін салынған, бүйрек пішіндес шөптік трассасы бар. Құрылған кезде трасса американдық тікұшақ жарысының тарихындағы ең үлкен жүлделерді ұсынды, оның ішінде 750 000 долларлық жарыс. Трасса көптеген меншік иесінің өзгеруіне ұшырады, тікұшақ жарыстары трассаның шектеулі тікелей жарыс кездесулерінде үнемі (көбінесе емес) рөл атқарады. Stoneybrook Steeplechase 1949 жылы Солтүстік Каролина штатының Солтүстік Пайнс қаласында Майкл Г. Уолшқа тиесілі жеке фермада басталды және 1996 жылға дейін жыл сайын көктемде өткізілді, қатысушылар саны 20 000-ға жуық болды. 2001 жылы жаңа Каролина аттар паркінде жыл сайынғы көктемгі шара ретінде қайта жанданды, бірақ 2016 жылдан кейін тоқтатылды. New York Turf Writers Cup жыл сайын Саратога жарыс трассасында өткізіледі, бұл АҚШ-тағы ең жақсы тікұшақ жарысына қатысатын аттарды тартады.
Австралия
Австралияда британдық отарлаушылар әкелген секіру жарыстарының ұзақ тарихы бар. 20 ғасырдың соңында Квинсленд және Жаңа Оңтүстік Уэльс штаттары секіру жарыстарын тоқтатты, ал Тасмания 2007 жылғы сәуірде экономикалық тиімсіздік пен қатысушылардың жетіспеуіне байланысты секіру жарыстарын тоқтатты. Австралияда секіру маусымы әдетте наурыздан қыркүйекке дейін өтеді (осы айлардың екі жағында да кейбір шағын жарыстар ұйымдастырылады). Стипльчезға қолданылатын жылқылар көбінесе секіруге арнайы өсірілгендер емес, бұрынғы жазық жарысқа қатысқан жылқылар болып табылады. Австралияда қауіпсіздікке баса назар аударылады, нәтижесінде кедергілердің мөлшері азайтылды. Секіру жарыстары жазық жарыстармен бірге өткізілетіндіктен, портативті кедергілер де қажет. Көбінесе жарыс тік жолдарда өтеді, бірақ жазық жарыс трассасының бөліктері де қолданылады. Пасхадан мамырға дейін ұзақ қашықтыққа жүгірілетін маңызды жарыстар өтеді: Ұлы Шығыс Стиплечезі Пасха дүйсенбісінде Оңтүстік Австралиядағы Оукбанкте өткізіледі, онда 100 000-нан астам көрермен жиналады, ал әлемдегі ең көп кедергісі бар Grand Annual мамыр айында Виктория штатындағы Воррнамболда өткізіледі. 1800 жылдардың соңынан 1930 жылдарға дейін Оңтүстік Австралияның Бруклин Парк қаласындағы МакГоуэн отбасы стипльчез және кедергілер жарыстарында жетекші болды. Джек МакГоуэн ARC Grand National, Oakbank Hurdle, VRC Cup Hurdle және Harry D Young Hurdle жарыстарында жеңіске жетті, ал оның ұлы Джон МакГоуэн бір маусымда 22 кедергі / стипльчез жарысында жеңіске жетті. Әр штаттың өзінің Grand National жарысы бар: ең беделдісі – қысқы Flemington-дағы VRC Grand National. Секіру маусымы Мони-Вэллидегі Hiskens Steeple жарысымен, салмақтары мен айыптарымен аяқталады. Hiskens жарысы секіру жарыстарындағы Кокс Платесі ретінде есептеледі. Бұл жарыста ең танымал австралиялық жылқы Крисп болды, ол 1973 жылы Англияның Grand National жарысында чемпион Red Rum-нан аздап жеңілді. Кейіннен Крисп Red Rum-ды белгіленген салмақта жеңді. Оджу Чосан Жапонияның Накаяма Гранд Жампын бес рет қатарынан жеңіп алды. Викторияда 2010 жылғы маусымнан кейін секіру жарыстарын тоқтату жоспарланған. 2010 жылғы қыркүйекте, жарысқа қатысқан жылқылардың өліміне қатысты шектеулер орындалғаннан кейін, Racing Victoria секіру жарыстарын 3 жылға ұзартты. Стипльчез жарыстарындағы шешім 2010 жылғы қазанға дейін кейінге шегерілді, содан кейін 2011 жылғы маусымға арналған бағдарлама бекітілді. 2012 жылдан бері кедергілермен және стипльчез жарыстары Racing Victoria-мен мақұлданды.
From the late 1800s to the 1930s the McGowan Family of Brooklyn Park South Australia, were leaders in steeplechase and hurdle racing events. Jack McGowan winning the ARC Grand National, the Oakbank Hurdle, the VRC Cup Hurdle and the Harry D Young Hurdle while his son John McGowan won a record 22 hurdle / steeplechase events in one season. Each state holds its own Grand National race: the most prestigious is the VRC Grand National at Flemington run in the winter. The jumping season culminates with the set weights and penalties Hiskens Steeple run at Moonee Valley. The Hiskens is regarded as the Cox Plate of jumps racing. The most famous Australian horse in the field was Crisp, who was narrowly beaten by the champion Red Rum in the 1973 English Grand National. Crisp subsequently beat Red Rum at set weights. Oju Chosan has won Japan's Nakayama Grand Jump five consecutive times. Jumps racing was set to end in Victoria after the 2010 season. In September 2010, having satisfied a limit on the maximum number of deaths among starting horses, hurdle racing was granted a 3 year extension by Racing Victoria. A decision regarding steeplechase was postponed until October 2010 when a program for the 2011 season only was granted. Since 2012, both hurdle races and steeplechases have been approved by Racing Victoria.
Жапония
Накаяма жарыс жолы – Жапонияның ең басты тік жол жарыс жолы. Ең мәртебелі жарыстар – Накаяма Дайшогай (алғаш рет 1934 жылы өткізілді) және Накаяма Гранд Жумп (1999 жылдан бері өткізіледі). Екі жарыстың да жүлде қоры шамамен 140 миллион иенді құрайды, бұл Айнтридің Гранд Националь жарысына ұқсас. Хансин және Кокура жарыс жолдарында да жоғары санатты тік жол жарыстары өткізіледі.
Оқиғалар
Ат спортының толық сынақтан тұратын жарысы 3 күндік форматта өткізілді. Бұл кезең толық сынақ жарысы контекстінде "В" кезеңі деп аталады. Жолдар мен жолдар кезеңі, тікұшақ кезеңі, екінші, жылдам жолдар мен жолдар кезеңі және соңында кросс-кантри секірулер курсы болды. Қазір тек кросс-кантри секірулер курсы қалды (өзгерістер қосымша курстарға және логистикаға қажетті кеңістікке байланысты жасалды). Жарыс формасынан айырмашылығы, ол аң аулау спортына жақынрақ, аттар курстың бойымен бір-бірімен жарыспайды, керісінше, алдын ала белгіленген "оптималды уақыт аралығында" өтуі керек. Егер бәсекелестің ұпайлары оңтайлы уақыттан асып кетсе немесе одан айтарлықтай кем болса, айып ұпайлары қосылады. "В" кезеңіндегі кедергілер нақты тікұшақ жарыстарындағы кедергілерге ұқсас болса, "D" кезеңіндегі кросс-кантри кедергілері әдетте өте әртүрлі болады – кейбіреулері тікұшақ жарыстарындағыдай бұталармен жабылады, ал кейбіреулері қатты болып келеді, тағы бірлары суға кіріп, судан шығады, ал енді біреулері арықтардан өтеді. Жылқының ептілігін сынау үшін көбінесе бірнеше кедергілер біріктіріледі. Кедергілердің алуан түрлілігі аттың ептілігін, күшін, интеллектын және батылдығын көрсету үшін қолданылады. Ұзақ формат 2003-2008 жылдар аралығында FEI деңгейінде тоқтатылды, бірақ бірнеше елде ұлттық деңгейде ұзақ форматтағы жарыстар жалғастырылуда, оның ішінде АҚШ, Ұлыбритания және Канада.