Кіріспе
Басшылық сайлау – әр түрлі елдерде өткізілетін саяси жарыс. Саяси партия мүшелері өз партиясының басшысын кім болатынын анықтайды. Жалпы, кез келген саяси партия басшылық сайлаудың қалай және қашан өткізілетінін реттейтін өз ережелерін белгілей алады. Мысалы, Ұлыбританияда: партиялық ережелерде белгіленген мерзімдерде басшылық сайлау талап етілуі мүмкін, немесе дауыс беруге құқылы адамдардың белгілі бір бөлігі қазіргі басшылыққа сенімсіздік білдірген жағдайда өткізілуі мүмкін. Мысалы, Ұлыбританиядағы Консервативтік партияда «басшылық сайлау консервативтік депутаттардың қазіргі басшыға сенімсіздік білдіруі арқылы басталуы мүмкін». Қатаң айтқанда, басшылық сайлау – толығымен ішкі мәселе. Президенттік, губернаторлық, премьер-министрлік немесе заң шығарушы орган мүшелігі сияқты сыртқы лауазымдарға кандидаттарды іріктеу үшін өткізілетін партияішілік сайлау – праймериз деп аталады. Басшылық сайлау парламенттік жүйелерде маңызды рөл атқарады, онда атқарушы билік басшысы (мысалы, премьер-министр) өзінің мандатын парламенттік көпшіліктен алады, ал партияның ішкі басшылары парламентте алдыңғы қатардағы лауазымдарды иеленеді, тікелей министрлік лауазымда болмаса – басқарушы партияның басшысы ретінде премьер-министр немесе кіші коалициялық серіктестер үшін басқа министрлік лауазым. Осы себепті көптеген парламенттік жүйелер премьер-министрлік праймериздерді өткізбейді, тек ішкі басшыларын премьер-министрлікке кандидат ретінде таңдайды. Дегенмен, басшылық сайлау көбінесе праймериздерге ұқсас, себебі көп жағдайда партия басшысы премьер-министр (федералды сайлауда) немесе премьер-министр/бас министр/бірінші министр (облыс, штат, аумақ немесе басқа бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлімшеде) болады, егер партия көп орынға ие болып үкіметке кірсе. Сондықтан басшылық сайлау партияның премьер-министр немесе премьер-министр/бас министр/бірінші министр үшін де-факто кандидаты болып саналады, дәл сол сияқты праймериз партияның президенттікке үміткерін іріктеу үшін өткізіледі. Бірнеше партиядан құралған сайлау альянсы, әр партияның өз жеке басшысы мен органдары бар, 2021 жылғы венгрлік оппозиция праймеризі сияқты ортақ премьер-министрлік праймеризін өткізе алады, немесе бір партия өзінің басшысын сақтап, премьер-министрлікке кандидат ретінде басқа біреуді таңдауы мүмкін, мысалы, 2014 жылы Португалияның Социалистік партиясы жасағандай. Президенттік және жартылай президенттік жүйелерде атқарушы билік басшысы (президент) тек импичмент процедурасы арқылы ғана қызметтен алынуы мүмкін, ол белгілі жағдайларда және арнайы тәртіппен (әдетте заң шығарушы органның көпшілігі, конституциялық соттың тергеуі немесе екеуі де қатысады) басталады, ал қызметтен алу кезектен тыс сайлауға немесе вице-президенттің автоматты түрде қызметке кіруіне әкеледі. Осы себепті басшылық сайлау көбінесе екінші деңгейдегі оқиға болып табылады, өйткені биліктегі партияның саясатын президент анықтайды, партияның ішкі басшысы емес. Алайда, кейбір жүйелерде бір адам бір мезгілде президенттік және билік партиясының басшылығын атқаруы мүмкін, тіпті талап етілуі мүмкін (мысалы, Тайваньдағы Демократиялық прогрессивтік партия). Дегенмен, бұл парламенттік жағдаймен толыққанды салыстыруға келмейді, өйткені президенттік жүйелердегі саяси партиялардың көпшілік және азшылық басшылары өз елдерінің атқарушы билік басшысы емес (премьер-министр сияқты), бірақ олар өз елдерінің заң шығарушы билігінің лауазымдарындағы тұлғалар, бұл парламенттік жүйедегі премьер-министрге бағынышты лауазымға ұқсас, мұндай лауазымға жаппай сайлаулар өткізілмейді.
A leadership election may be required at intervals set by party rules, or it may be held in response to a certain proportion of those eligible to vote expressing a lack of confidence in the current leadership. In the UK Conservative Party, for example, "a leadership election can be triggered by a vote of no confidence by Conservative MPs in their current leader". Strictly speaking, a leadership election is a completely internal affair. An intra party election held to select its candidates for external offices, such as a president, governor, prime minister or member of a legislature is called a primary election. Leadership elections have great importance in parliamentary systems, where the chief executive (e. g.: a Prime Minister) derives their mandate from a parliamentary majority and the party's internal leaders hold frontbench positions within the parliament, if not outright serving in a ministerial post – whether as Prime Minister in the case of the leading government party, or another Ministerial post for junior coalition partners. For that reason, most parliamentary systems do not hold dedicated Prime Ministerial primaries at all, but simply select their internal leader as their candidate for Prime Minister. However, leadership elections are often similar to primary elections in that in the vast majority of instances, a party's leader will become prime minister (in a federal election) or premier/chief minister/first minister (in a province, state, territory, or other first level administrative subdivision) should their party enter government with the most seats. Thus, a leadership election is also often considered to be one for the party's de facto candidate for prime minister or premier/chief minister/first minister, just as a primary is one for a party's candidate for president. An electoral alliance, which is composed of multiple parties each with its own separate leader and organs, may also hold a common Prime Ministerial primary as in the 2021 Hungarian opposition primary, or a single party may wish to retain its leader but select someone else as its Prime Ministerial candidate, as the Portuguese Socialist Party has done in 2014. In presidential and semi presidential systems, the chief executive (the President) can only be removed by an impeachment procedure, which can only be initiated in specific situations and by a special procedure (typically involving a legislative supermajority, an investigation by a constitutional court, or both), and removal entails either a snap election or automatic succession to office by a Vice president. As a result, leadership elections are largely background events, as the ruling party's policies are determined by the President, not by the party's internal leader. However, some systems allow one person to serve as both the President and the leader of the ruling party simultaneously, or even mandate it (such as the Democratic Progressive Party in Taiwan). However, this is not entirely comparable to the parliamentary situation, as the majority and minority leaders of political parties in presidential systems are not the chief executive of their country (as a prime minister would be), but are rather officers of the legislative branch of their country, a position similar to the floor leader (which similarly is a post subservient to the prime minister) of a political party in a parliamentary system which likewise doesn't hold mass enfranchised elections for such a post.