Кіріспе

Асқазан-ішек жолының алдыңғы бөлігі

Адамдағы алдыңғы ішек – асқазан-ішек жолының алдыңғы бөлігі, дистальды өңештен бастап, өт құбығының кіреберісіне дейін, он екі елі ішектің бірінші жартысына дейін созылады. Асқазаннан кейін алдыңғы ішек мезентерия арқылы іш қабырғаларына бекітіледі. Алдыңғы ішек эндодермадан пайда болады, примитивті ішектің бүктелуінен дамиды және даму барысында ортаңғы және артқы ішектерден ерекшеленеді. «Алдыңғы ішек» термині көбінесе примитивті ішектің алдыңғы бөліміне қатысты қолданылса да, ересек ішегінің құрылымдық бөліктерін де осылай сипаттауға болады. Қабырғалардың қиылысының астындағы эпигастрий аймағындағы ауырсыну көбінесе ересектердің алдыңғы ішегіндегі құрылымдардың зардабын көрсетеді.

Жүйке жүйесі

Энтерикалық жүйке жүйесі – жүйке жүйесінің негізгі бөлімдерінің бірі, ол нейрондық гребеннің жасушаларынан пайда болады. Сүтқоректілерде ол ішек қабырғасының бойында орналасқан, қызыл ішекпен аяқталатын және асқазаннан басталатын екі концентрлі сақинадан тұратын, өзара байланысты көптеген ганглиялардан құралған. ЭНС-тің басты функциясы – асқазан-ішек бездерінің секрециялық белсенділігін және асқазан-ішек қабырғасының перистальтикасын реттеу. Ішек-қарынның ерте даму кезінде, өңеш едәуір ұзарады, туғаннан кейінгі пропорционалды өлшемдеріне жетеді. Сонымен қатар, асқазан дорсальды және вентральды бағытта асимметриялық түрде кеңейе бастайды. Бұл асимметриялық кеңею екі иілімді құрайды, мұнда вентральды жақ кіші иілімді, ал дорсальды жақ үлкен иілімді жасайды. Омыртқалы жануарлардағы тіндердің дифференциациясын анықтайтын үлгілер бірнеше hox гендеріне, морфогендік соник егежге және sox2 және sox9 сияқты транскрипциялық факторларға тәуелді. Жақындағы зерттеулер көрсеткендей, көптеген ішек-қарын ақаулары осы сигналдық жолдардың бұзылуынан туындайды, сонда соник егеж генін жоқ еткен тышқандарда эзофагеальді атрезия/стеноз, трахеоэзофагеальді фистула және тыныс алу жолдарының аномалиялары бар пациенттерде байқалатын сияқты фенотиптер көрінеді.

Клиникалық маңызы

Тамақ ішек атризиясы – ас қорыту жүйесінің туа біткен ақаулығы, онда тамақ ішек қабырғасының үздіксіздігі тоқтатылады. Көп жағдайда жоғарғы тамақ ішек төменгі тамақ ішек және асқазанмен байланыспайды. Тамақ ішектің тарылуы – тамақ ішектің тарлуы, оның салдарынан жұту қиындықтары туындайды. Пилорикалық стеноз – пилорикалық сфинктерді құрайтын бұлшық еттің қалыңдауы (гипертрофиясы), бұл тағамның өтуіне кедергі келтіреді. Билиарлық атрезия – кіші ішекті бауырмен байланыстыратын жалпы өт жолының бұзылуы немесе жоқтығы. Панкреатикалық аурулар туа біткен және қабылданған аурулар түрінде кездеседі. Туа біткен ақаулардың екі белгілі түрі бар: Панкреатикалық бөлшектену, онда панкреатикалық өзек қалыптаспайды, және сақина тәрізді панкреас, онда қосымша панкреатикалық тінді өседі және он екі елі ішектің айналасын қоршап, тарылу арқылы кедергі тудырады.