Оңтүстік Африка Конституциясының құқықтар туралы білдесуі
Chapter Two of the Constitution of South Africa
Оңтүстік Африка Конституциясының 2-тарауы – адам құқықтарының жарғысы. Азаматтық, саяси және әлеуметтік құқықтарды қорғайды. Теңсіздікке қатысты ережелер жеке тұлғаларға да қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африканың Құқықтар Жарғысы
South African Bill of Rights
Оңтүстік Африка Конституциясының екінші тарауы Оңтүстік Африкадағы барлық адамдардың азаматтық, саяси және әлеуметтік-экономикалық құқықтарын қорғайтын адам құқықтары жарғысын қамтиды. Жарғыдағы құқықтар барлық заңдарға, оның ішінде жалпы құқыққа қолданылады және үкіметтің барлық тармақтарына – ұлттық атқарушы органдарға, Парламентке, сот жүйесіне, провинциялық үкіметтерге және муниципалитеттерге міндетті. Кейбір шаралар, мысалы, теңсіз дискриминацияға тыйым салу сияқты, жеке тұлғалардың іс-әрекеттеріне де қолданылады.
Chapter Two of the Constitution of South Africa contains the Bill of Rights, a human rights charter that protects the civil, political and socio economic rights of all people in South Africa. The rights in the Bill apply to all law, including the common law, and bind all branches of the government, including the national executive, Parliament, the judiciary, provincial governments, and municipal councils. Some provisions, such as those prohibiting unfair discrimination, also apply to the actions of private persons.
Тарих
Оңтүстік Африканың алғашқы құқықтар туралы заңы 1988 жылы Кадер Асмал мен Альби Сакс Ирландияның Дублин қаласындағы Асмалдың үйінен дайындалды. Бұл мәтін 1993 жылғы өтпелі Конституцияның 3-тарауында жарияланды, ол апартеидті аяқтау бойынша келіссөздердің бір бөлігі ретінде жасалды. 1994 жылдың 27 сәуірінде (алғашқы нәсілдік емес сайлау күні) күшіне енген бұл "уақытша құқықтар туралы заң" көбінесе азаматтық және саяси құқықтармен (теріс құқықтар) шектелді. Қазіргі Құқықтар туралы заң (; ; ; ; Southern Ndebele: ivikelamalungelo; ; ; ;), 1997 жылдың 4 ақпанында (соңғы Конституцияның күшіне енген күні) уақытша заңды алмастырды, ол барлық бұрынғы құқықтарды сақтап, сонымен қатар бірқатар жаңа оң экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтарды қосты.
South Africa's first bill of rights was drafted primarily by Kader Asmal and Albie Sachs in 1988 from Asmal's home in Dublin, Ireland. The text was eventually contained in Chapter 3 of the transitional Constitution of 1993, which was drawn up as part of the negotiations to end apartheid. This "interim Bill of Rights", which came into force on 27 April 1994 (the date of the first non racial election), was largely limited to civil and political rights (negative rights). The current Bill of Rights (; ; ; ; ; Southern Ndebele: ivikelamalungelo; ; ; ; ), which replaced the interim Bill of Rights on 4 February 1997 (the commencement date of the final Constitution), retained all of these rights and added a number of new positive economic, social and cultural rights.
Құқықтар жарғысының қолданылуы
Құқықтар туралы Билльдің қолданылу аумағы мен қатары 7- және 8-баптарда, Билльдің кіріспе баптарында, тиісінше "Құқықтар" және "Қолданылуы" деп аталады. 7-бап Құқықтар туралы Билльді "Оңтүстік Африкадағы демократияның тірегі" ретінде бекітеді және мемлекетті "Құқықтар туралы Билльдегі құқықтарды құрметтеуге, қорғауға, дамытуға және іске асыруға" міндеттейді, бірақ сонымен қатар құқықтар шектеулерге жататынын көрсетеді.
The extent of the jurisdiction and application of the Bill of Rights is delineated by sections 7 and 8, the bill's opening sections, which are titled "Rights" and "Application" respectively. Section 7 entrenches the Bill of Rights as a "cornerstone of democracy in South Africa" and requires the state to "respect, protect, promote and fulfil the rights in the Bill of Rights", though it also notes that rights are subject to limitation .
Жеке тұлғалар
7-тараудың 1-тармағына сәйкес, Құқықтар туралы заң "біздің елдегі барлық адамдардың құқықтарын бекітеді". Нақты ережелердің мәтіні көбінесе "әркімге" құқықтар береді, бірақ кейбір құқықтар тікелей кіші топтардың иелігінде (көбінесе Оңтүстік Африка азаматтары). "Әркімге" берілген құқықтар бойынша Конституциялық сот "Хоса – Әлеуметтік даму министрі" ісінде 7-тараудың 1-тармағы "әркім" деген сөзді тура мағынасында түсіну керек деп шешті, яғни мұндай құқықтар Оңтүстік Африкадағы шетелдік азаматтарға да, азаматтарға да қолданылады.
According to section 7(1), the Bill of Rights "enshrines the rights of all people in our country". The text of specific provisions grants most rights to "everyone", with the exception of some rights that are expressly restricted to smaller groups of beneficiaries (most usually to South African citizens). In the case of rights granted to "everyone", the Constitutional Court held in Khosa v Minister of Social Development that section 7(1) implies that the word "everyone" should be read literally, meaning that such rights are extended to foreign citizens inside South Africa and not only to citizens.
Заңды тұлғалар
Кейбір конституциялық құқықтар заңды тұлғаларға да, жеке тұлғаларға да таратылады. 8 (4) тармақ нақты түрде былай делінеді: «Заңды тұлға құқықтардың мәні мен осы заңды тұлғаның мәніне қарай, Құқықтар туралы билльдегі құқықтарға құқылы». Конституциялық Ассамблея төрағасының ісі: Конституцияны растау туралы істе Конституциялық сот заңды тұлғаларға конституциялық құқықтарды тарату жеке тұлғалардың құқықтарын кемсіртеді деп естіді. Бірақ ол бұл қарсылықты төмендегідей жолмен қабылдамады: «Көптеген жалпыға танылған негізгі құқықтар» заңды тұлғаларға да, жеке тұлғаларға да берілген жағдайда ғана толыққанды мойындалады. Мысалы, сөз бостандығын тиісті деңгейде қамтамасыз ету үшін, көбінесе заңды тұлғаларға тиесілі немесе бақыланатын бұқаралық ақпарат құралдарына беру қажет. Кейбір құқықтар заңды тұлғаларға қолдануға жарамсыз болғанымен, 8 (4) тармақтың мәтіні оны нақты мойындайды. Сондай-ақ, сот заңды тұлғаның мәнін ескере алады, егер белгілі бір құқық оған қолданылатындығын анықтауда. Бірінші конституциялық мәселеге қатысты, құқықтың мәні, кейбір құқықтар – мысалы, өмір сүру құқығы және дене еңбегінің құқығы – жеке тұлғаларға ғана тән жеке жағдайларды қорғайды. Керісінше, кейбір құқықтар заңды тұлғаларға, мысалы, кәсіподақтардың ұйымдасу құқығы сияқты, өзінен-өзі қолданылады. Басқа құқықтарға қатысты жағдай осыншалықты айқын емес және жағдай бойынша жеке-жеке қарастыруды қажет етеді. Мысалы, 14-тармақтағы жеке өмірге құқыққа қатысты Конституциялық сот Тергеу басқармасы: Ауыр экономикалық қылмыстар Hyundai Motors ісінде заңды тұлғалардың «жеке өмірге құқығы бар, бірақ жеке тұлғалар сияқты емес» деп шешім шығарды, себебі «Жеке өмір адам өмірінің жеке аймағына жақындаған сайын күшейе түсетін құқық». Соңғы уақытта, 10-тармақтағы қадір-қасиетке құқыққа қатысты сот Reddell v Mineral Sands Resources ісінде заңды тұлғалардың қадір-қасиетке конституциялық құқығы жоқ деп тапты, себебі, мақсатты тұрғыдан қарағанда, 10-тармақ адамның «ішкі құндылығын» қорғауға бағытталған. Конституциялық құқық иесі деп танылған заңды тұлғаның мәніне қатысты қолданыстағы сот практикасы заңды тұлғаның мақсаттары немесе міндеттері шешуші фактор болып табылады, өйткені олар заңды тұлға мен оның «артында тұрған» және оны өзінің негізгі құқықтарын бірлесіп жүзеге асыру үшін пайдаланатын жеке тұлғалар арасындағы байланысты көрсетеді. Керісінше, SITA v Gijima ісінде Конституциялық сот мемлекеттік органдар 33-тармақта көзделген әділ әкімшілік амалдарға құқығының иесі емес деп шешім шығарды, себебі құқықтар міндетті түрде өзара байланысты және мемлекет өзі осы құқықпен байланысты міндетті атқарады.
Certain constitutional rights are extended to juristic persons as well as to natural persons. Section 8(4) provides explicitly that, "A juristic person is entitled to the rights in the Bill of Rights to the extent required by the nature of the rights and the nature of that juristic person." In Ex Parte Chairperson of the Constitutional Assembly: In re Certification of the Constitution, the Constitutional Court heard that the extension of constitutional rights to juristic persons would diminish the rights of natural persons. Yet it rejected that objection in the following terms:Many "universally accepted fundamental rights" will be fully recognised only if afforded to juristic persons as well as natural persons. For example, freedom of speech, to be given proper effect, must be afforded to the media, which are often owned or controlled by juristic persons. While it is true that some rights are not appropriate to enjoyment by juristic persons, the text of s 8(4) specifically recognises this. The text also recognises that the nature of a juristic person may be taken into account by a court in determining whether a particular right is available to such person or not. In respect of the first constitutional consideration, the nature of the right, certain rights – such as the right to life and right to bodily integrity – protect personal conditions that only natural persons possess. Conversely, certain rights are self evidently applicable to juristic persons, such as the right of trade unions to organise. In the case of other rights, the situation is less clear and requires greater interpretation on a case by case basis. For example, considering the section 14 right to privacy, the Constitutional Court held in Investigating Directorate: Serious Economic Offences v Hyundai Motors that juristic persons "enjoy the right to privacy, although not to the same extent as natural persons", because, "Privacy is a right which becomes more intense the closer it moves to the intimate personal sphere of the life of human beings". More recently, considering the section 10 right to dignity, the court held in Reddell v Mineral Sands Resources that juristic persons do not have a constitutional right to dignity, because, on a purposive reading, section 10 intended to protected the "intrinsic self worth" of human beings. In respect of the nature of the juristic person who is asserted to bear a constitutional right, existing case law suggests that the objectives or purpose of the juristic person are a decisive factor, partly because they may reveal a relationship between the juristic person and the natural persons who "stand behind" it and use it for the collective exercise of their fundamental rights. Conversely, in SITA v Gijima, the Constitutional Court held that state entities are not beneficiaries of the section 33 right to just administrative action, because rights are necessarily correlative and the state is itself the bearer of the obligation imposed by that right.
Бас тарту
Иэн Кьюри мен Йохан де Ваалдың айтуынша, жеке тұлғалар кейбір конституциялық құқықтарды пайдалану құқығынан бас тарта алады: мұндай бас тарту конституцияға қайшы келетін әрекеттің жарамдылығын қамтамасыз етпейді, бірақ ол жеке тұлғаның осы әрекеттің конституциялық жарамсыздығын талап етпеуге міндеттемесі болып табылады. Кьюри мен де Ваал бас тартудың салдары қарастырылып отырған құқықтың сипаты мен мақсатына байланысты екенін көрсетеді. Жағымсыз бостандықтарға қарағанда, қадір-қасиет пен өмірге құқықтан бас тартуға болмайды, бірақ барлық жағдайларда соттар бас тартуды (жәбірленушінің жауапкершілігімен бірге) құқық бұзушылықтарды бағалау және жою кезінде қарастыруы мүмкін. «Хумало» ісінде сот «тұрақты көлденең қолдану» қажеттілігін «сұрақтағы конституциялық құқықтың күштілігімен және мемлекеттік органдардан өзге адамдардың осы құқыққа тигізуі мүмкін ықтимал нұқсанмен» байланысты деп тапты. Currie және de Waal бұдан басқа, ереженің мақсаты оның жеке тұлғалардың әрекеттеріне қолданылатынын немесе қолданылмайтынын анықтауда маңызды болуы мүмкін екенін ұсынады, сондай-ақ кейбір құқықтар – мысалы, 12(1)-баптағы зорлық-зомбылықтан босану құқығы және 9(4)-баптағы әділетсіз кемсітуден босану құқығы – жеке тұлғалардың әрекеттеріне тікелей қатысты. 9(3) – 9(5)-тармақтары әділетсіз кемсітуді тікелей реттейді. Дискриминациялық әрекеттер немесе заңнама кемсітудің негіздеріне байланысты, әсіресе, 9(3)-бапта тікелей көрсетілген «тізімделген негіздерге» негізделген кемсітушілік пе, жоқ па, соған байланысты әртүрлі қарастырылады. Осы тізімделген негіздер: нәсіл, жыныс, жүктілік, отбасылық жағдай, этникалық немесе әлеуметтік тегі, түсі, сексуалдық бағдары, жасы, мүгедектігі, діні, санасы, нанымы, мәдениеті, тілі және туған жері. Тізімделген негіздегі әділетсіз кемсітушілікке жол берілмейді, тікелей немесе жанама болсын, мемлекет жасаса да (9(3)-бапқа қайшы), жеке тұлға жасаса да (9(4)-бапқа қайшы). Сонымен қатар, тізімделген негіздегі кемсітушілік әділетсіз деп есептеледі: 9(5)-бапқа сәйкес, мұндай кемсітушілік «әділ екені дәлелденбесе, әділетсіз» болып танылады. Ал тізімде жоқ кез келген негіздегі кемсітушілік жағдайында конституциялық талаптар жоғары, өйткені тек 9(3)-бап қолданылады: осы бапқа сәйкес мемлекет «ешкімді тікелей немесе жанама түрде кемсіте алмайды», бірақ тізімде жоқ негіздерде кемсітушілік әділетсіз екені дәлелденуі керек. 9(4)-бап сондай-ақ «әділетсіз кемсітушіліктің алдын алу немесе оған тыйым салу үшін» ұлттық заңнама қабылдау қажеттігін көздейді. Осылайша қабылданған заңнама – 2000 жылғы 4-заң, «Теңдікті қолдау және әділетсіз кемсітудің алдын алу туралы» заң, көбінесе «Теңдік заңы» деп аталады, және ол Теңдік сотында күшіне енеді.
Per Iain Currie and Johan de Waal, individuals may waive the right to exercise some constitutional rights: such waiver does not ensure the validity of otherwise unconstitutional conduct, but it consists in the individual's commitment to not to invoke the constitutionality invalidity of that conduct. Currie and de Waal suggest the effect of the waiver depends on the nature and purpose of the right in question – in contrast to the negative liberties, the rights to dignity and life may not be waived – but that, in all cases, courts may consider waiver (alongside victim responsibility more generally) in assessing and remedying rights violations. In Khumalo, the court found that "direct horizontal application" was necessitated by "the intensity of the constitutional right in question, coupled with the potential invasion of that right which could be occasioned by persons other than the state or organs of state". In addition to these factors, Currie and de Waal suggest that the purpose of a given provision may be important in determining whether it is applicable to private conduct or not, and certain rights – such as the section 12(1) right to freedom from violence and the section 9(4) right to freedom from unfair discrimination – are explicitly binding on private conduct. Subsections 9(3) to 9(5) deal expressly with unfair discrimination. Discriminatory conduct or legislation is treated differently according to the grounds for the discrimination in question, and, in particular, according to whether it constitutes discrimination on the basis of one of the "listed grounds" enumerated explicitly in section 9(3). These so called listed grounds are race, gender, sex, pregnancy, marital status, ethnic or social origin, colour, sexual orientation, age, disability, religion, conscience, belief, culture, language and birth. Unfair discrimination on a listed ground is impermissible, regardless of whether it is direct or indirect, and regardless of whether it is carried out by the state (in contravention of section 9(3)) or by a person (in contravention of section 9(4)). Moreover, discrimination on a listed ground is presumed to be unfair: in terms of section 9(5), such discrimination is "unfair unless it is established that the discrimination is fair". On the other hand, in cases of discrimination on the basis of any other, non listed ground, the constitutional threshold is higher, because only section 9(3) is applicable: under that provision, the state "may not unfairly discriminate directly or indirectly against anyone" on any ground, but, in the case of non listed grounds, the discrimination must be shown to be unfair. Section 9(4) additionally provides that national legislation must be enacted "to prevent or prohibit unfair discrimination"; the legislation thus enacted was the Promotion of Equality and Prevention of Unfair Discrimination Act 4 of 2000, better known as the Equality Act, which is enforceable in the Equality Court.
Адамның қадір-қасиеті
10-бапта: "Әркімнің өзінің асыл қадір-қасиеті бар және оның қадір-қасиеті құрметтеліп, қорғалуға құқылы" делінген. Адамның қадір-қасиеті туралы бұл құқық Оңтүстік Африка Конституциясында және конституциялық құқықта кездесетін бірнеше ережелердің бірі болып табылады. Көбінесе бұл құқық басқа құқықтармен бірге қарастырылса да, жеке-дара ешқандай шешімге әсер ете бермейді. Дегенмен, Давуд ісі осы жалпы ережеден туындайтын ерекшеліктердің маңызды мысалы болып табылады, онда қадір-қасиеттің өзі бірінші кезектегі шешімді анықтайтын фактор ретінде қарастырылады. Бұл ерекшеліктер көбінесе неке сияқты жақын қарым-қатынастарға байланысты, себебі Давуд соты отбасылық өмірге құқықтың 10-бапта жасырын түрде қорғалатынын, отбасылық қатынастар көптеген адамдар үшін "маңызды екенін" атап өтті. Сондай-ақ, 12(2)(а) бабы контрацепцияға қол жеткізу құқығын қамтитыны да мүмкін. Жеке өмірге құқыққа қатысты басқа да маңызды істерге мыналар жатады: Мистри Оңтүстік Африканың Уақытша ұлттық медициналық және стоматологиялық кеңесіне қарсы, Тергеу дирекциясы: Ауыр экономикалық қылмыстар Hyundai Motor дистрибьюторларына қарсы, Қауіпсіздік министріне қарсы іс, Де Реук Мемлекеттік прокуратура директорына қарсы, Әділет және конституциялық даму министрі Принцке қарсы – барлығы қылмыстық құқық немесе қылмыстық іс жүргізу саласындағы сот шешімдері.
Section 10 provides that, "Everyone has inherent dignity and the right to have their dignity respected and protected". This right to dignity is one of several places in which dignity features in the South African Constitution and constitutional law, and, though it is often considered alongside other rights, it is rarely on its own dispositive. </blockquote>Nonetheless, Dawood itself is emblematic of a major category of exceptions to this general rule, in which dignity itself has operated as a dispositive, first order rule; these exceptions largely relate to intimate associations such as marriage, the Dawood court having held that the right to family life is implicitly protected by section 10 insofar as family relationships are of "defining significance" for many individuals. It also likely that, in a similar fashion, section 12(2)(a) entails a right of access to contraception. </blockquote>Other important cases concerning the right to privacy include Mistry v Interim National Medical and Dental Council of South Africa, Investigating Directorate: Serious Economic Offences v Hyundai Motor Distributors, Case v Minister of Safety and Security, De Reuck v Director of Public Prosecutions, and Minister of Justice and Constitutional Development v Prince, all judgments in criminal law or criminal procedure.
Дін мен ой еркіндігі
15-тараудың (1)-тармағы ар-ождан бостандығына, дін бостандығына, ой, сенім және пікір бостандығына қатысты жалпы құқықты қамтамасыз етеді. Дін бостандығы құқығына қатысты сот шешімдерінің ең көп жиынтығы жасалды, оның ішінде «Христиандық білім Оңтүстік Африка білім министріне қарсы» және «Ішкі істер министрі Фурьеге қарсы» істері бар. «Христиандық білім» ісінде, сондай-ақ ертерек «С. Лоуренс; С. Негал; С. Солберг» ісінде Конституциялық сот Канаданың Жоғарғы сотының «R v Big M Drug Mart» ісінде берген дін бостандығының анықтамасын қабылдады. Бұл анықтама бойынша, дін бостандығы «сенімге ие болу құқығын да, сондай-ақ осындай сенімін іс жүзінде білдіру құқығын да қамтиды». 15(2) және 15(3)-тараулар 15(1)-тарауда қорғалатын бостандықтардың ауқымын және маңыздылығын нақтылайды. 15(2)-тарау мынадай ереже береді: «Діни обрядтар мемлекеттік немесе мемлекеттік көмек алатын мекемелерде өткізілуі мүмкін, егер бұл обрядтар тиісті мемлекеттік органдар бекіткен ережелерге сәйкес болса; олар теңдік принципі бойынша жүргізілсе; және оларға қатысу ерікті және тегін болса». Конституциялық келіссөздер жүргізушілер бұл ережені мектептерде дұға мәселесін талқылауға жол бермеу мақсатымен енгізген көрінеді. Осылайша, «Ислам бірлігі конвенциясымен» үйлесімділікте, Оңтүстік Африка соттары сөз бостандығын кеңінен түсіндіреді. Жоғарғы сауда-экономикалық соты коммерциялық сөзді де қорғалатын сөз түрі деп шешті. 2000 жылғы «Теңдік туралы заңда» жек көрушілікке қатысты сөздерге заңмен тыйым салынған, бұл шектеулер 16(2)-тарауда қарастырылған шектеулерден асып түседі. «Қвелань Оңтүстік Африка Адам құқықтары жөніндегі комиссиясына қарсы» ісінде Конституциялық сот заңмен бекітілген тыйымдардың 16-тараудағы сөз бостандығы құқығымен сәйкес келіп-келмейтінін қарастырды.
Section 15(1) provides for the universal right to freedom of conscience; freedom of religion; and freedom of thought, belief, and opinion. The right to freedom of religion has generated the largest body of case law, including such cases as Christian Education South Africa v Minister of Educationand Minister of Home Affairs v Fourie. In Christian Education, as well as in the earlier matter of S v Lawrence; S v Negal; S v Solberg, the Constitutional Court adopted the Supreme Court of Canada's definition of freedom of religion, as articulated in R v Big M Drug Mart. Under this definition, freedom of religion "includes both the right to have a belief and the right to express such belief in practice". Sections 15(2) and 15(3) clarify the scope and implication of the freedoms protected in section 15(1). Section 15(2) provides that, "Religious observances may be conducted at state or state aided institutions, provided that— those observances follow rules made by the appropriate public authorities; they are conducted on an equitable basis; and attendance at them is free and voluntary." Constitutional negotiators apparently included this provision in an overt effort to preclude a debate about prayer in public schools. Thus, in line with Islamic Unity Convention, South African courts have interpreted freedom of expression broadly. The Supreme Court of Appeal has held that commercial speech also constitutes protected expression. The Equality Act of 2000 contains statutory prohibitions on hate speech which are broader than the limitations implied by section 16(2). In Qwelane v South African Human Rights Commission, the Constitutional Court considered whether those statutory prohibitions are consistent with the section 16 right to freedom of expression.
Жиналыс және наразылық
17-бапта жиналу, шеру өткізу, пикет ұйымдастыру және петиция ұсынуға қатысты барлық азаматтардың құқығы көзделген, бірақ бұл құқықтар "бейбіт және қарусыз" түрде жүзеге асырылуы керек. Конституциялық сот бұл 17-баптың демократиялық қоғамда сөз бостандығын дамытуға бағытталғанын көп рет атап өткен. Pilane v Pilane және Mlungwana v S.
Section 17 provides for a universal right to assemble, to demonstrate, to picket, and to present petitions, provided in each case that the right is exercised "peacefully and unarmed". The Constitutional Court has frequently held obiter that these section 17 rights aim to promote freedom of expression in a democratic society. Pilane v Pilane, and Mlungwana v S.
Қауымдасу бостандығы
18-бап бірлесу еркіндігіне қатысты жалпы құқықты қорғайды. 17-баптағы құқықтар сияқты, бұл құқықтар да көбінесе сөз бостандығымен байланысты. «Пиллан» ісінде Конституциялық сот судьясы Тембиле Сквейия былай деп мәлімдеді: «Топтық бірлестіктер арқылы сөз бостандығын пайдалану мүмкіндігі артады деп ойлаймын. Сол сияқты, қауымдастық құқықтарын топтың атын, нышандарын және белгілерін арқылы білдірілетін жекелігі мен мақсатын еркін тарату арқылы күшейтуге болады. Бұл құқықтар өзара байланысты және бір-бірін толықтырады. Осы құқықтарды заңмен жүзеге асыру арқылы саяси қатысу, басшылықтың барлық түрлерінде есеп беруді қамтамасыз етуге және жақсы басқаруды ынталандыруға көмектеседі. Конституциялық сот «Жаңа Ұлт Қозғалысы президентке қарсы» ісінде бірлесу бостандығын кеңінен талқылады, онда судья Мбуизели Мадланга бірлесу бостандығына құқық тек бірлестік құруға ғана емес, сонымен қатар «егер адам мұндай шешім қабылдаса, мүлдем бірлесуден бас тарту бостандығын» қорғауға да құқық беретінін айтты. Осы негізде Конституциялық сот 17-бапты 19-баптың 3-тармағы б) тармағымен бірге қарастырып, саяси партия мүшесі ретінде емес, тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға қатысу құқығын тудырады деп шешті.
Section 18 protects the universal right to freedom of association. Like the section 17 rights, these rights have frequently been linked to freedom of expression. Writing for the Constitutional Court in Pilane, Justice Thembile Skweyiya commented: It strikes me that the exercise of the right to freedom of expression can be enhanced by group association. Similarly, associative rights can be heightened by the freer transmissibility of a group's identity and purpose, expressed through its name, emblems and labels. These rights are interconnected and complementary. Political participation, actuated by the lawful exercise of these rights, can and should assist in ensuring accountability in all forms of leadership and in encouraging good governance. The Constitutional Court discussed freedom of association at length in New Nation Movement v President, in which Justice Mbuyiseli Madlanga held that the right to freedom of association implies not only a positive right to be free to form an association but also a negative right, protecting "the freedom not to associate at all, if that be the individual's choice". On this basis, the Constitutional Court held that section 17, read with the section 19(3)(b) right to stand for office, created a right to stand for office as an independent candidate rather than as a member of a political party.
Саяси құқықтар
19-бапта Оңтүстік Африка азаматтарына саяси құқықтар туралы толық мәліметтер берілген. 19-баптың 1-тармағы азаматтардың «саяси таңдау жасау» еркіндігін қорғайды, соның ішінде саяси партия құру, саяси партияның қызметіне қатысу және саяси партия немесе идеологияны қолдау үшін үгіт-насихат жүргізу құқығы кіреді. 19-баптың 2-тармағы азаматтардың барлық заң шығарушы органдарға еркін, әділ және үнемі сайлау өткізу құқығын қорғайды. Сонымен қатар, 19-баптың 3-тармағы ересек азаматтардың кез келген заң шығарушы органға сайлауда құпия дауыс беру құқығын, сондай-ақ мемлекеттік лауазымға үміткер болу және сайланған жағдайда лауазымды атқару құқығын қорғайды. Бұл тараулар Оңтүстік Африканың нәсілдік сайлау құқығы мен сайлау құқығынан кеңінен айырылу тарихымен тығыз байланысты; сондықтан олар 20-баппен де тығыз байланысты, онда «Ешбір азамат азаматтығынан айырылмайды» делінген. Рамакатса мен Магашуле ісінде Конституциялық сот 19-бап туралы былай деді: «Осы баппен бекітілген құқықтардың ауқымы мен мазмұны тарихи және конституциялық контекстке негізделген түсіндіру процесі арқылы анықталуы мүмкін. Апартеид режимі кезінде еліміздің көпшілік бөлігіне азшылыққа ғана берілген саяси құқықтардан бас тартылды. Бұл ұйымдардың ішінде қазіргі ANC де болды. Осы ұйымдардың қызметіне қатысу ауыр қылмыстық құқық бұзушылық болып есептелді және қатаң жазаланды. 19-баптың мақсаты – ел азаматтарының саяси құқықтарының кеңінен жойылғанын ешқашан қайталамау. Конституциялық сот саяси құқықтарды түсіндіру бойынша кең ауқымды сот практикасына ие, соның ішінде сайлау заңнамасы бойынша көптеген істер бар. «Жаңа Ұлт Қозғалысы» және Рамакатса істерінен басқа, маңызды істерге UDM v Президент, «Жаңа Ұлттық Партия» v Үкімет, Август v Сайлау комиссиясы және Ішкі істер министрі v NICRO кіреді.
Section 19 grants a detailed set of political rights to South African citizens. Section 19(1) protects citizens' freedom "to make political choices", including the right to form a political party, to participate in the activities of a political party, and to campaign for a political party or cause. Section 19(2) protects the right of citizens to free, fair and regular elections to all legislative bodies. Finally, section 19(3) protects the right of adult citizens to vote in secret in elections for any legislative body, as well as the right to stand for public office and, if elected, to hold office. These sections are closely related to South Africa's history of racial suffrage and widespread disenfranchisement; they are therefore also closely related to section 20, which provides that, "No citizen may be deprived of citizenship". In Ramakatsa v Magashule, the Constitutional Court said of section 19 that:The scope and content of the rights entrenched by this section may be ascertained by means of an interpretation process which must be informed by context that is both historical and constitutional. During the apartheid order, the majority of people in our country were denied political rights which were enjoyed by a minority Many organisations whose objectives were to advance the rights and interests of black people were banned. These organisations included the present ANC. Participation in the activities of these organisations constituted a serious criminal offence that carried a heavy penalty. The purpose of section 19 is to prevent this wholesale denial of political rights to citizens of the country from ever happening again. The Constitutional Court has a large body of case law on the interpretation of the political rights, including a large number in electoral law. In addition to New Nation Movement and Ramakatsa, important cases include UDM v President, New National Party v Government, August v Electoral Commission, and Minister of Home Affairs v NICRO.
Азаматтық құқықтар
"Қозғалыс және тұру бостандығы" тақырыбы бойынша 21-баптың 3-тармағы азаматтардың "Республикаға кіруге, онда болуға және кез келген жерде тұруға құқығы бар" екенін қарастырады, ал 21-баптың 4-тармағы азаматтардың паспорт алу құқығын қамтамасыз етеді. Бұл қорғаулар бұрынғы паспорттық режимдер мен топтық аймақтар заңымен тығыз байланысты, екеуі де жек көрілген апартеид саясаты болды. Конституциялық сот ісінде 21-баптың құқықтарын ең тікелей пайдалану Геукингке қарсы Президент ісінде болды, онда 21-баптың 3-тармағындағы "болу" құқығын мемлекет 1962 жылғы 67-заң бойынша экстрадициялау актісіне сәйкес азаматты экстрадициялауға келісім берген кезде қарастырылуы керек деп мәлімделді; алайда, сот бұл ұсынысты қабылдамады. 22-бап азаматтардың сауда-саттық еркіндігіне, кәсіп таңдау еркіндігіне және мамандық таңдау еркіндігіне құқығын бекітеді. Сондай-ақ, кәсіп, кәсіп немесе мамандықты жүзеге асыру заңмен реттелуі мүмкін екенін де қарастырады. 22-баптың құқықтары көбінесе сауданы шектеу туралы келісімдерге қатысты істерде сотқа берілді. Осы контексте, Редди Сименске қарсы істе апелляциялық сот судьясы Франс Малан бірауыздан дауыс берген Жоғарғы апелляциялық сот атынан келісім-шарт еркіндігі 22-баптың "ажырамас бөлігі" екенін айтты. Сонымен қатар, Бас судья Пиус Ланга Phumelela Gaming and Leisure v Gründlingh ісінде былай деп жазды: "Құқықтар туралы заң бәсекелестік принциптерін тікелей қолдамайды, бірақ Конституцияның 22-бабында бекітілген сауда еркіндігі құқығы, менің ойымша, сауда мәселелерінде бәсекелестік режимімен және бәсекелестікті қорғаудың қоғамдық мүдделерге сәйкес екендігін мойындаумен үйлеседі. Уақытша Конституциядағы 22-баптың бұрынғы нұсқасы Оңтүстік Африка азаматтарымен ғана шектелмеген, сондықтан ол азамат емес адамдарды және тіпті заңды тұлғаларды қамтыды."
Under the heading of "Freedom of Movement and Residence", section 21(3) provides that citizens have "the right to enter, to remain in and to reside anywhere in, the Republic", and section 21(4) provides for citizens' right to a passport. These protections are closely connected to the former pass laws and Group Areas Act, both detested apartheid policies; The most direct use of section 21 rights in constitutional litigation was in Geuking v President, wherein it was contended that section 21(3)'s right to "remain in" South Africa must be considered when the state assents to the extradition of a citizen under the Extradition Act 67, 1962; however, the court rejected that contention. Section 22 enshrines citizens' right to freedom of trade, freedom of occupation, and freedom of profession. It also provides that the practice of a trade, occupation, or profession may be regulated by law. Section 22 rights have most often been litigated in cases involving agreements in restraint of trade. In that context, in Reddy v Siemens, Acting Judge of Appeal Frans Malan suggested, on behalf of a unanimous Supreme Court of Appeal, that freedom of contract is "an integral part" of the section 22 right. Likewise, Chief Justice Pius Langa wrote in Phumelela Gaming and Leisure v Gründlingh that:The Bill of Rights does not expressly promote competition principles, but the right to freedom of trade, enshrined in section 22 of the Constitution is, in my view, consistent with a competitive regime in matters of trade and the recognition of the protection of competition as being in the public welfare. Section 22's predecessor in the Interim Constitution was not restricted in application to South African citizens and therefore could plausibly accommodate non citizens and even juristic persons in the protections it offers.
Еркін жүріп-тұру
21(3) және 21(4) тармақтары Оңтүстік Африка азаматтарымен шектелген болса, 21(1) және 21(2) тармақтары шектелмейді. Олар тиісінше, еркін қозғалыс құқығының баршаға ортақ болуын және "Республиканы тастау құқығының" баршаға ортақ болуын қарастырады. Affordable Medicines Trust v Minister of Health ісінде Конституциялық сот фармацевтикалық лицензиялар тек белгілі бір мекенжайда ғана жүзеге асырыла алатын лицензиялық жүйеге еркін қозғалыс құқығының қолданылуын қарастырды; сол істе, "өз кәсібін қайда жүзеге асыруды шешу құқығы" Конституцияның 22-бабына сәйкес реттелуге жатады деп шешім қабылдады, себебі ол кәсіптік қызметпен байланысты құқық.
While sections 21(3) and 21(4) are limited to South African citizens, sections 21(1) and 21(2) are not. They provide, respectively, for a universal right to freedom of movement and for a universal "right to leave the Republic". In Affordable Medicines Trust v Minister of Health, the Constitutional Court considered the application of the right to freedom of movement to a licensing scheme under which pharmaceutical licenses could only be exercised at particular premises; in that case, it held that "the right to decide where one will practise one's profession" is subject to regulation under section 22 of the Constitution, since it is a right relating to the practice of a profession.
Еңбек қатынастары
23-бөлімде жеке және ұйымдық сипаттағы бірнеше еңбек құқықтары қарастырылған, олар жұмыс берушілерге де, жұмыскерлерге де қатысты. 23(1) және 23(2) тармақтары жалпыға бірдей жұмысшылардың құқықтарына арналған. 23(1) тармағы «әділ еңбек шаралары» құқығын, ал 23(2) тармағы ереуілге шығу құқығын, сондай-ақ кәсіподақ құру, оған қосылу және оның қызметіне қатысу құқығын қамтамасыз етеді. Сол сияқты, 23(3) тармағына сәйкес, әрбір жұмыс беруші жұмыс берушілер ұйымын құруға, оған қосылуға және оның қызметіне қатысуға құқылы. 23(4) тармағында әрбір кәсіподақ пен жұмыс берушілер ұйымының «өз басқаруын, бағдарламаларын және қызметін анықтауға, ұйымдасуға, федерация құруға және оған қосылуға» құқығы бар, ал 23(5) тармағында әрбір кәсіподақ, жұмыс берушілер ұйымы және жұмыс берушінің ұжымдық келіссөздер жүргізу құқығы бар екендігі айтылған. Конституциялық сот бұл құқықтарды SANDU v Minister of Defence I, SANDU v Minister of Defence II, NEHAWU v University of Cape Town және NUMSA v Bader Bop істерінде түсіндірді. 23-бап 23(5) және 23(6) тармақтарында ұжымдық келіссөздерді реттеу және ұжымдық келісімдерде қамтылған кәсіподақтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету шараларын мойындау үшін ұлттық заңнама қабылдануы мүмкін деген шарттармен аяқталады. Осыған сәйкес, Конституциялық сот субсидиарлық принципі туралы алғашқы мәлімдемесінде SANDU II ісінде 23(5) тармағында көрсетілген ұжымдық келіссөздер жүргізу құқығын іске асыруға тырысатын тараптар өз талаптарын тікелей 23(5) тармағына сүйенудің орнына, осы құқықты жүзеге асыруды реттейтін кез келген заңнамаға (қосалқы заңнаманы қоса алғанда) негіздеуі керек деп шешті.
Section 23 sets out several labour rights, both individual and associational in nature and applying to employers as well as to employees. Sections 23(1) and 23(2) concern universal workers' rights. Section 23(1) provides for a right to "fair labour practices", while section 23(2) provides for the right to strike and the right to form, join, and participate in the activities of a trade union. Similarly, under section 23(3), every employer has the right to form, join, and participate in the activities of an employers' organisation. Section 23(4) provides that every trade union and employers' organisation has the right "to determine its own administration, programmes and activities; to organise; and to form and join a federation", while section 23(5) provides that every trade union, employers' organisation, and employer has the right to engage in collective bargaining. The Constitutional Court has interpreted these rights in cases including SANDU v Minister of Defence I, SANDU v Minister of Defence II, NEHAWU v University of Cape Town, and NUMSA v Bader Bop. Section 23 concludes with the provisos, in section 23(5) and section 23(6) respectively, that national legislation may be enacted to regulate collective bargaining and to recognise union security arrangements contained in collective agreements. Accordingly, in an early statement of its principle of subsidiarity, the Constitutional Court held in SANDU II that litigants seeking to enforce their section 23(5) right to collective bargaining should base their claims on any legislation (including subordinate legislation) enacted to regulate the exercise of that right, rather than relying directly on the text of section 23(5).
Қоршаған орта
24-бапта екі жалпыға ортақ экологиялық құқық белгіленген. Біріншісі, 24(а) бапта көрсетілгендей, жеке адамдардың "олардың денсаулығына немесе әл-ауқатына зиян келтірмейтін ортаға" ие болу құқығы. Екіншісі, 24(b) бапта көзделгендей, "қазіргі және болашақ ұрпақтардың мүддесі үшін, ақылға қонымды заңнамалық және басқа да шаралар арқылы қоршаған ортаны қорғау құқығы"; мұндай шаралар "ластану мен экологиялық деградацияны болдырмауға, қорғауды ынталандыруға және табиғи ресурстарды экологиялық тұрақты дамыту және пайдалану арқылы, сондай-ақ негізді экономикалық және әлеуметтік дамуды қолдауға" бағытталған болуы керек. Eskom v Vaal River Development Association ісінде Конституциялық сот Lekwa және Ngwathe жергілікті муниципалитеттерінде Eskom жүзеге асырған электр энергиясын беруге қойған шектеулердің, тұрғындардың 24-баптың (а) тармағындағы құқығын бұзғанын анықтады, себебі бұл шектеулер сарғыш суларды тазартуға және сумен жабдықтау сапасына кері әсер еткен. Сот төрешісі Мадланга: "Егер Ваал өзеніне шикі қалдықтардың ағысы денсаулыққа немесе әл-ауқатқа зиян келтірмейтін ортаға құқықтың бұзылуы болмаса, онда мен не екенін білмеймін", – деп мәлімдеді.
Section 24 sets out two universal environmental rights. The first, provided in section 24(a), is the right of individuals "to an environment that is not harmful to their health or wellbeing". The second, provided in section 24(b), is the right "to have the environment protected, for the benefit of present and future generations, through reasonable legislative and other measures"; such measures must "prevent pollution and ecological degradation; promote conservation; and secure ecologically sustainable development and use of natural resources while promoting justifiable economic and social development." In Eskom v Vaal River Development Association, the Constitutional Court held that electricity supply restrictions, effected by Eskom in Lekwa Local Municipality and Ngwathe Local Municipality, impinged upon residents' section 24(a) right, because the restrictions had an adverse effect on the treatment of sewage and therefore on the quality of the water supply. Justice Madlanga commented, "If the flow of raw faeces into the Vaal River is not violative of the right to an environment that is not harmful to health or well being, I do not know what is."
Мүліктік
25-бап, со-аталған мүлік туралы ереже, конституциялық мүлік құқығын түсіндіреді. Халықаралық салыстырмалы тұрғыдан алғанда, бұл ереже ерекше егжей-тегжейлі. Мысалы, 1993 жылдың маусым және қыркүйек айларында Кемптон Парк және Претория қалаларында өздерінен тартып алынған жерлеріне қайта оралу құқығының конституциялық тануын талап ете отырып, жергілікті тұрғындар митингілер өткізді; сонымен бірге, басқа да жергілікті тұрғындар 25-баптың жеке мүлік құқықтарын бекіту және қорғау үшін жасалуын қалады. Конституциялық мүлік құқығының өзегі 25(1) және 25(2) тармақшаларында жатыр, олар адамдарды тиісінше мүліктен айырудан және мүліктің иелігінен айырудан қорғайды. Осы ережелерге сәйкес, мүліктен айыру немесе иеліктен айыру тек «жалпы қолданылатын заңға сәйкес» болған жағдайда ғана рұқсат етіледі. Бұдан әрі, 25(1) бап мүліктен айырудың кездейсоқ болмауы керектігін, ал 25(2) бап мүліктің иелігінен айыру «қоғамдық мақсатта немесе қоғамдық мүддеде» болуы керек екенін және «компенсация төленуі керек, оның сомасы және төлеу уақыты мен тәсілі зардап шеккен тараптармен келісілген немесе сот шешімімен белгіленген немесе бекітілген» екенін қосады. FNB v Commissioner for the South African Revenue Services ісі, мүлік туралы ережеге қатысты алғашқы істердің бірінде, Конституциялық сот осы ережелердің басты мақсаты – «мүлік құқықтарын қорғау мен қоғамдық мүдделер арасында пропорционалды тепе-теңдік орнату» екенін анықтады. Сол істе сот мүлікті кең түрде анықтаудан бас тартты, бірақ 25-баптың жылжымалы мүлік пен жерге қатысты екенін мәлімдеді. 25(3) бап мүліктен айырудың рұқсат етілген жағдайларына қатысты қосымша нұсқаулар береді. Онда «компенсацияның сомасы және төлеу уақыты мен тәсілі әділ болуы керек, бұл барлық қатысты жағдайларды ескере отырып, қоғамдық мүдде мен зардап шеккендердің мүдделері арасындағы тепе-теңдікті көрсетеді» делінген. 25(3)(а)–(е) тармақшаларында «қатысты жағдайлар» саналатын бес фактордың толық емес тізімі келтірілген. 25(3) баптың «әділ және теңдестірілген өтемақы» талабына қатысты түсіндірмелерге қатысты көптеген даулар туды. Атап айтқанда, жерді өтемақысыз иеліктен айыру туралы саяси ұсыныстар аясында 25(3) баптың өтемақы сомасы нөлге тең болған жағдайда иеліктен айыруға рұқсат беретіні туралы пікірталас болды. 2021 жылы Парламент Конституцияның он сегізінші түзету жобасын қарастырып, қабылдамады, ол 25-бапты өзгертіп, өтемақысыз иеліктен айыруға рұқсат беретін еді. 25-баптың қалған ережелері мемлекеттің жер реформасын жүргізуіне қатысты мүлік құқығын қолдануға қатысты, осылайша жер реформасы үшін конституциялық негізді қамтамасыз етеді. 26(3) бап, үйден шығарудағы тиісті сот процесіне қатысты құқық туралы, «Ешкімді үйінен шығаруға немесе үйін бұзуға болмайды, егер барлық қатысты жағдайларды қарастырғаннан кейін сот шешімі болмаса». Jaftha v Schoeman ісінде Конституциялық сот бұл құқықтың апартеид тарихындағы күштеп көшіруді түзетуге және иелік ету қауіпсіздігін қорғауға бағытталғанын анықтады. Үйден шығарылуға қарсы тұрған адамдардың құқықтары 1997 жылғы 62-ші заңмен және 1998 жылғы 19-шы заңсыз жерді иемденуді және заңсыз жерді иемденуді болдырмау туралы заңмен қорғалады. Алайда, Конституциялық сот конституцияны үйден шығаруларға қатысты, соның ішінде Port Elizabeth Municipality v Various Occupiers, President v Modderklip Boerdery, Residents of Joe Slovo Community v Thubelisha Homes және Occupiers of 51 Olivia Road, Berea Township және 197 Main Street Johannesburg vs City of Johannesburg істерінде қолданды; осы істердің көпшілігі заңсыз түрде иемденілген жерлерден үйден шығаруға қатысты. Jaftha v Schoeman ісіне сәйкес, тұрғын үй құқығы Оңтүстік Африканың азаматтық процессуалдық құқығына, әсіресе борышкерлердің үйлеріне қатысты атқару ордерлерін беруге қатысты маңызды әсер етеді. Jaftha салдарымен айналысатын істерге Menqa v Markom, Standard Bank v Saunderson және Gundwana v Steko Development жатады.
Section 25, the so called property clause, explicates constitutional property rights. In comparative international terms, it is unusually detailed, In June and September 1993, for example, there were marches in Kempton Park and Pretoria by communities demanding constitutional recognition of their right to return to land from which they had been dispossessed; at the same time, other communities were determined that section 25 should entrench and protect rights to private property. The heart of constitutional property rights is subsections 25(1) and 25(2), which protect persons against deprivation of property and expropriation of property respectively. According to these provisions, deprivation or expropriation of property is permissible only when it proceeds "in terms of law of general application". Further, section 25(1) adds that deprivation of property may not be arbitrary, and section 25(2) adds that expropriation of property must be "for a public purpose or in the public interest" and "subject to compensation, the amount of which and the time and manner of payment of which have either been agreed to by those affected or decided or approved by a court". In FNB v Commissioner for the South African Revenue Services, an early case on the interpretation of the property clause, the Constitutional Court held that the overriding purpose of these provisions is to "strike a proportionate balance" between the protection of property rights and the public interest. In the same case, the court declined to define property comprehensively, but held that section 25 certainly applied to ownership of corporeal movables and land. Section 25(3) provides further guidance on the circumstances in which expropriation is permissible. It requires that, "The amount of the compensation and the time and manner of payment must be just and equitable, reflecting an equitable balance between the public interest and the interests of those affected, having regard to all relevant circumstances". Subsections 25(3)(a)–(e) provide a non exhaustive list of five factors which are deemed to be "relevant circumstances". The interpretation of section 25(3)'s requirement of "just and equitable compensation" has been highly controversial. In particular, in the context of policy proposals to expropriate land without compensation, there has been significant debate about whether section 25(3) licenses expropriation where the quantum of compensation is set at zero. In 2021, Parliament considered and rejected the Constitution Eighteenth Amendment Bill, which would amend section 25 and explicitly license expropriation for nil compensation. Remaining provisions of section 25 concern the application of property rights to the state's pursuit of land reform, thus providing a constitutional framework for land reform. Section 26(3), on the right to due process in evictions, provides in part that, "No one may be evicted from their home, or have their home demolished, without an order of court made after considering all the relevant circumstances." In Jaftha v Schoeman, the Constitutional Court found that this right seeks to correct the apartheid history of forced removals by protecting security of tenure. The rights of persons facing eviction are protected most directly by the Extension of Security of Tenure Act 62 of 1997 and the Prevention of Illegal Eviction from and Unlawful Occupation of Land Act 19 of 1998. However, the Constitutional Court has applied the Constitution to evictions in cases including Port Elizabeth Municipality v Various Occupiers, President v Modderklip Boerdery, Residents of Joe Slovo Community v Thubelisha Homes, and Occupiers of 51 Olivia Road, Berea Township and 197 Main Street Johannesburg vs City of Johannesburg; many of these cases involve evictions from unlawfully occupied land. Per Jaftha v Schoeman, housing rights have significant implications for South African civil procedure, particularly as concerns the award of writs of execution against debtors' homes. Cases dealing with the consequences of Jaftha include Menqa v Markom, Standard Bank v Saunderson, and Gundwana v Steko Development.
Негізгі қызметтер және әлеуметтік қамсыздандыру
27-баптың (1-тармақ) үш қосымша жалпыға бірдей әлеуметтік-экономикалық құқықты бекітеді, оларды Дэвид Билчиц өзара байланысты болғандықтан бірге қарастыру қажет деп санайды: олардың әрқайсысы екіншісіз құнды емес. Сумен санитарияға қол жеткізу де, «Джо Слово қауымдастығының тұрғындары» ісіндегідей, 26-баптың (1-тармақ) қорғауымен кепілденген лайықты тұрғын үйге қол жеткізудің бір бөлігі ретінде қарастырылған. Бұдан бөлек, 28-баптың (1-тармақ) балаларға ғана тән тоғыз құқықты тізімдейді. Баланың жеке және отбасылық өмірінде «туғаннан бастап ат пен ұлттық принадлежностьға ие болуға; отбасылық күтімге немесе ата-аналық күтімге немесе отбасынан айырылған жағдайда тиісті балама күтімге; негізгі тамақтануға, баспанаға, негізгі денсаулық сақтау қызметтеріне және әлеуметтік қызметтерге; [және] зорлық-зомбылықтан, қараусыздықтан, қанаудан немесе ар-ұятты қорлаудан қорғалуға» құқығы бар. Бала еңбегіне қатысты тағы екі құқық бар: балалар «қанаушылық еңбек практикасынан қорғалуға» және «баланың жасына сәйкес келмейтін немесе оның денсаулығына, біліміне, дене және психикалық денсаулығына, рухани, моральдық және әлеуметтік дамуына қауіп төндіретін жұмыс істеуге немесе қызмет көрсетуге міндеттелмеуге немесе рұқсат етілмеуге» құқығы бар. Қылмыстық процесте балалар «соңғы шара ретінде ғана ұсталуға» құқылы. Ұсталған бала «тек қана ең қажетті уақытқа ұсталуы мүмкін, сондай-ақ 18 жастан асқан адамдардан бөлек ұсталуға және баланың жасын ескере отырып, тиісті тәртіпте қаралуға және ұсталуға құқығы бар». Азаматтық процесте балалар «балаға қатысты азаматтық іс бойынша мемлекет тарапынан және мемлекеттік қаражат есебінен адвокат тағайындалуға» құқылы, егер әділдік осылай болмаса бұзылар болса. Соңында, балалар «қарулы қақтығыстарда тікелей қолданылмауға және қарулы қақтығыстар кезінде қорғалуға» құқылы.
Section 27(1) enshrines three further universal socioeconomic rights, which David Bilchitz suggests are considered together because they are interdependent: each is valueless without the other. Access to water and sanitation has also been considered as an element of the access to adequate housing that is protected in section 26(1), as in Residents of Joe Slovo Community. In addition, section 28(1) lists nine rights that are held uniquely by children. In respect of domestic and family life, children have the right "to a name and a nationality from birth; to family care or parental care, or to appropriate alternative care when removed from the family environment; to basic nutrition, shelter, basic health care services and social services; [and] to be protected from maltreatment, neglect, abuse or degradation". Two further rights concern child labour: children have the right "to be protected from exploitative labour practices" and "not to be required or permitted to perform work or provide services that— are inappropriate for a person of that child’s age; or place at risk the child’s well being, education, physical or mental health or spiritual, moral or social development". In criminal procedure, children have the right "not to be detained except as a measure of last resort". A child who is detained "may be detained only for the shortest appropriate period of time, and has the right to be kept separately from detained persons over the age of 18 years; and treated in a manner, and kept in conditions, that take account of the child's age". In civil procedure, children have the right "to have a legal practitioner assigned to the child by the state, and at state expense, in civil proceedings affecting the child, if substantial injustice would otherwise result". Finally, children have the right "not to be used directly in armed conflict, and to be protected in times of armed conflict".
Білім
29-бапта білім алудың жалпыға бірдей құқығы және осыған байланысты мемлекеттің оң жауапкершілігі айқындалған. Ол «гибридтік құқық» деп сипатталады: 29-баптың 1-тармағы әлеуметтік-экономикалық құқықты қорғайды, ал 29-баптың 2- және 3-тармақтары азаматтық құқықтарға қатысты. 29-бап, әдетте, Құқық Биллінің апартеидтік кезеңде келісілген контекстінен тікелей туындаған деп есептеледі: білім алу құқығы банту білім беру жүйесінің салдары ескеріле отырып, «қалпына келтіру» сипатына ие болды, сонымен қатар африкаанс тілін оқыту құралы ретінде сақтайтын немесе білім беруді мемлекеттік бақылауға беруге қарсы болғандар үшін де қорғау шаралары болды. Дегенмен, 29-баптың 1-тармағы (а) пункті негізгі білімнің тегін болуын талап етпейді. «Бастапқы білім беру министріне қарсы Барлық үшін негізгі білім беру» ісінде Жоғарғы саяси сот 29-баптың 1-тармағы (а) пункті мемлекеттік мектептердегі барлық оқушыларға «өз сыныбына қатысты тағайындалған әрбір оқулықпен оқу курсы басталғанға дейін қамтамасыз етілуге» құқығы бар екенін растады. 29-баптың 2-тармағында былай делінген: «Әркімнің мемлекеттік білім беру мекемелерінде, егер бұл білім беру мүмкін болса, өздері таңдаған ресми тілде немесе тілдерде білім алуға құқығы бар». Осы құқықты іске асыру үшін мемлекет «аділеттілік, іс жүзінде қолданылу мүмкіндігі және бұрынғы нәсілдік кемсітушілік заңдар мен тәжірибелердің салдарына түзету жасау қажеттілігін ескере отырып, біртілді мекемелерді қоса алғанда, барлық мүмкін болатын білім беру баламаларын қарастыруға» міндетті. Оңтүстік Африканың тілдік әртүрлілігі мен тіл саясатының өте сезімталдығын ескере отырып, бұл ереже жиі сотқа шағымдану нысаны болып табылады. Соңында, 29-баптың 3-тармағы жеке тұлғаларға «расалық дискриминацияға жол бермейтін, мемлекетте тіркелген және салыстырмалы мемлекеттік білім беру мекемелерінің деңгейінен төмен емес стандарттарды сақтайтын тәуелсіз білім беру мекемелерін өз қаражаты есебінен құруға және ұстап тұруға» мүмкіндік береді. 29-баптың 4-тармағына сәйкес, бұл ереже «тәуелсіз білім беру мекемелеріне мемлекеттік субсидиялар беруге кедергі келтірмейді». Конституциялық сот «АБ қарсы Придвин дайындық мектебі» ісінде 29-баптың 3-тармағын қарастырды.
Section 29 enshrines the universal right to education and defines the positive responsibilities of the state in this respect. It has been described as a "hybrid right": while section 29(1) protects a socioeconomic right, sections 29(2) and 29(3) concern civil rights. Section 29 is generally viewed as emanating closely from the apartheid context in which the Bill of Rights was negotiated: the right to education had a "restitutional" dimension, given the effects of the Bantu Education system, but also a protective dimension for those who treasured Afrikaans as a medium of instruction or were otherwise reluctant to submit to state control of education. Yet the wording of section 29(1)(a) does not entail that basic education must be free of charge, in Minister of Basic Education v Basic Education for All, the Supreme Court of Appeal confirmed that section 29(1)(a) entitled all learners at public schools "to be provided with every textbook prescribed for his or her grade before commencement of the teaching of the course for which the textbook is prescribed". Section 29(2) provides further that, "Everyone has the right to receive education in the official language or languages of their choice in public educational institutions where that education is reasonably practicable." In order to effect this right, the state is required to "consider all reasonable educational alternatives, including single medium institutions, taking into account— equity; practicability; and the need to redress the results of past racially discriminatory laws and practices." Given South Africa's linguistic diversity and the sensitivity of language policy, this provision has often been litigated;
Finally, section 29(3) provides for a universal right of individuals "to establish and maintain, at their own expense, independent educational institutions that— do not discriminate on the basis of race; are registered with the state; and maintain standards that are not inferior to standards at comparable public educational institutions." Under section 29(4), this provision "does not preclude state subsidies for independent educational institutions". The Constitutional Court considered the application of section 29(3) in AB v Pridwin Preparatory School.
Мәдениет, тіл және қауымдастықтар
30 және 31-баптар мәдени, діни және тілдік құқықтарды одан әрі қарастырады. 30-баптың 1-тармағында: «Әркімнің өзінің тілін қолдануға және өзі қалаған мәдени өмірге қатысуға құқығы бар» делінген. Бұл еркіндік жеке және қоғамдық салаларда қолданылады, себебі оның қолданылуы ешқандай нақты жағдаймен шектелмейді. Конституциялық сот куәландыру ісінде, адамның өзі таңдаған тілін қолдану құқығы «үкіметпен байланыста, егер олардың негізді шектеулері болса» қолданылатынын анықтады. Christian Education ісінде судья Альби Сакс бірауыздан сотқа 31-баптың «Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісімнің» 27-бабымен «тығыз байланысты» екенін, бірақ ол «азшылықтарға» емес, «қоғамдық топтарға» қатысты екенін көрсетті. Сондықтан, «31-баппен қорғалатын мүдде – сандардың тепе-теңдігіне байланысты статистикалық емес, сан алуандыққа құрмет көрсетуге негізделген сапалық мүдде». 30-бап пен 31-баптың әрқайсысы 30(2) және 31(2) тармақтарында ішкі шектеулерді қосады; әрбір жағдайда шектеу аталған құқықтарды «Құқықтар туралы билльдің кез келген ережесіне қайшы келетін» тәсілмен пайдалануға болмайды деген шартпен аяқталады. Christian Education ісінде Сакс 31(2)-бапқа қатысты бұл шектеудің «Конституцияның жоғарылығын мойындауға» бағытталғанын анықтады, бұл бірлестік құқықтарын «конституциялық тұрғыдан қоғамға зиянды топтық тәжірибелерді «жекешелендіруге» немесе «қоғамдық қауымдастықтардың ішкі қатынастарындағы қатыгездік сипаттарын» қорғауға» мүмкіндік бермейді. Куәландыру ісінде Конституциялық сот 32-баптың мемлекеттік ақпаратқа қол жеткізуді «жоғары мақсатқа, атап айтқанда, мемлекеттік басқарудың барлық деңгейде ашық және есеп беруін қамтамасыз ету» құралы ретінде қарастырғанын анықтады. Төменгі сатыдағы соттардың кейінгі сот практикасында бұл «есеп берушілік, жауапкершілік және ашықтық» конституциялық құндылықтарымен байланысты болды. Конституцияның 32(2)-бабы ақпаратқа қол жеткізу құқығын іске асыру үшін ұлттық ақпарат еркіндігі заңнамасын қабылдауды талап етеді, сонымен қатар «мемлекеттің әкімшілік және қаржылық жүктемесін жеңілдету үшін тиісті шаралар» қарастырылады. Осылайша қабылданған заң – 2000 жылғы Ақпаратқа қол жеткізуді қолдау туралы заң (PAIA). Конституциялық сот My Vote Counts v Speaker ісінде, субсидиарлық қағидасына сәйкес, 32-баптың құқықтары енді ПАИА бойынша талаптарға немесе оған қарсы шағымдарға жауап ретінде сотқа беріледі деп шешті.
Sections 30 and 31 consider further cultural rights, religious rights, and linguistic rights. Section 30(1) provides that, "Everyone has the right to use the language and to participate in the cultural life of their choice". This freedom applies both in the private sphere and in the public sphere, since its application is not limited to any specific context; the Constitutional Court found in the Certification judgment that the right to use the language of one's choice "would extend to communications with the government, subject to reasonable limitations where they would be warranted." In Christian Education, Justice Albie Sachs pointed out, for a unanimous court, that section 31 "closely parallels" article 27 of the International Covenant on Civil and Political Rights, except that it refers to "communities" rather than "minorities": thus, "the interest protected by section 31 is not a statistical one dependent on a counter balancing of numbers, but a qualitative one based on respect for diversity". Both section 30 and section 31 conclude with internal limitations in section 30(2) and 31(2) respectively; in each case, the limitation is the proviso that the rights referred to may not be exercised "in a manner inconsistent with any provision of the Bill of Rights". In respect of section 31(2), Sachs found in Christian Education that the limitation sought "expressly to acknowledge the supremacy of the Constitution", preventing associational rights from "being used to 'privatise' constitutionally offensive group practices" or to shield "oppressive features of internal relationships primarily within the communities concerned". In the Certification judgment, the Constitutional Court held that section 32 envisaged access to state information as a means to "a wider purpose, namely, to ensure that there is open and accountable administration at all levels of government"; in subsequent jurisprudence in lower courts, it was similarly linked to the founding constitutional values of "accountability, responsiveness and openness". Section 32(2) of the Constitution requires the enactment of national freedom of information legislation to give effect to the right of access to information, with due provision "for reasonable measures to alleviate the administrative and financial burden on the state". The legislation thus enacted was the Promotion of Access to Information Act 2 of 2000 (PAIA). The Constitutional Court held in My Vote Counts v Speaker that, under the principle of subsidiarity, section 32 rights are henceforth justiciable as claims under, or challenges to, PAIA.
Тек әкімшілік іс-қимыл
"Әділетті әкімшілік актісі" тақырыбы бойынша 33-бап әкімшілік процедуралық құқықтарды қамтамасыз етеді. 33-баптың 1-тармағы "заңды, негізді және процедуралық тұрғыдан әділ әкімшілік әрекетке" қатысты баршаға бірдей құқықты көздейді, ал 33-баптың 2-тармағы "әкімшілік әрекет салдарынан құқықтары бұзылған әрбір адамның жазбаша түсіндіру алуға құқығы бар" деп белгілейді. 33-баптың үш талабы Оңтүстік Африканың әкімшілік құқығында ортақ құқық принциптері ретінде белгілі болған, бірақ Құқықтар туралы заң арқылы жаңа конституциялық негіз алды. Конституциялық соттың алғашқы үш ісі – Fedsure Life Assurance v Johannesburg, Президент Республикасы Оңтүстік Африка v Оңтүстік Африка Регби Одағы және Nel v Le Roux – "әкімшілік әрекеттің" ауқымын біртіндеп анықтады, оның заң шығару, атқарушы және сот әрекеттерін қамтымайтынын мәлімдеді. 33-баптың 3-тармағы 33-баптағы құқықтарды іске асыру үшін ұлттық заңнаманы қабылдауды талап етеді, сондай-ақ мұндай заңнама "әкімшілік әрекетті сотта немесе қажет болған жағдайда тәуелсіз және бейтарап трибуналда қарауды қамтамасыз етуі; (1) және (2) тармақшалардағы құқықтарды іске асыруға мемлекетті міндеттендіруі; және тиімді басқаруды ынталандыруы" керек. Сөйтіп, 2000 жылғы №3 «Әкімшілік әділеттілікті қолдау туралы» заң қабылданды.
Under the heading of "Just Administrative Act", section 33 provides for administrative due process. Section 33(1) provides for a universal right "to administrative action that is lawful, reasonable and procedurally fair", while section 33(2) requires that, "Everyone whose rights have been adversely affected by administrative action has the right to be given written reasons." The tripartite requirements of section 33(1) were familiar in South African administrative law as common law principles, but were given new constitutional grounding by the Bill of Rights. In an early trilogy of cases – Fedsure Life Assurance v Johannesburg, President of the Republic of South Africa v South African Rugby Football Union, and Nel v Le Roux – the Constitutional Court incrementally defined the scope of "administrative action", holding that it excludes legislative action, executive action, and judicial action. Section 33(3) mandates the enactment of national legislation to give effect to the section 33 rights, adding that such legislation must, "provide for the review of administrative action by a court or, where appropriate, an independent and impartial tribunal; impose a duty on the state to give effect to the rights in subsections (1) and (2); and promote an efficient administration." The legislation thus enacted was the Promotion of Administrative Justice Act 3 of 2000.
Сотқа қол жеткізу
"Сотқа қолжетімділік" тақырыбы бойынша 34-бап заң қолданылу арқылы шешілетін құқықтық дауларды әділ қарауға қатысты жалпыға бірдей құқықты бекітеді. Онда былай делінген: "Әрбір адамның сотта немесе қажет болған жағдайда басқа да тәуелсіз және бейтарап трибуналда немесе форумда әділ, ашық отырыста қаралатын кез келген дауды шешуге құқығы бар". 32- және 33-баптармен қатар, 34-бап "іс жүргізу құқығы" санатында қарастырылады, бұл бастысы процессуалдық кепілдік болып табылады және дауласушыларға өзге (мазмұндық) құқықтарын пайдалануға немесе қорғауға мүмкіндік береді. Сот S v Pennington ісінде 34-баптың қылмыстық іс жүргізуге қолданылмайтынын, оның орнына 35-баппен реттелетінін мәлімдеді. 34-бапты түсіндіру және қолдануға қатысты басқа да істерге Barkhuizen v Napier, Beinash v Ernst & Young, Metcash Trading v Commissioner for the South African Revenue Service, Armbruster v Minister of Finance және Mphahlele v First National Bank кіреді.
Under the heading of "Access to Courts", section 34 enshrines a universal right to a fair hearing of legal disputes. It provides that, "Everyone has the right to have any dispute that can be resolved by the application of law decided in a fair public hearing before a court or, where appropriate, another independent and impartial tribunal or forum". With section 32 and section 33, section 34 has been viewed as providing a category of "leverage right", a primarily procedural guarantee that allows litigants to leverage or vindicate their other (substantive) rights. The court held in S v Pennington that section 34 does not apply to criminal proceedings, which are instead regulated by section 35. Other cases involving the interpretation and application of section 34 include Barkhuizen v Napier, Beinash v Ernst & Young, Metcash Trading v Commissioner for the South African Revenue Service, Armbruster v Minister of Finance, and Mphahlele v First National Bank.
Тұтқындау, қамауда ұстау және сот
Құқықтар туралы Биллдің ең ұзын бөлімі, 35-тарау, қылмыстық іс жүргізуде заңмен қорғалатын процестің дұрыстығын қамтамасыз ететін құқықтардың толық тізімін қамтиды. 35-тараудың 1-тармағы «қылмыс жасады деген күдікпен ұсталған адамдардың» құқықтарын, ал 2-тармағы «ұсталған, оның ішінде сотталған әрбір тұтқынның» құқықтарын белгілейді. 35-тараудың 3-тармағы әрбір айыпталушының әділ сотқа құқығын кепілдік береді, оның ішінде айыптама туралы хабарлау құқығы, ашық сотта қарау құқығы, жедел сотта қарау құқығы, заңдық көмек алу құқығы, кінәсіз деп есептелу құқығы, үн қатпау құқығы, өзін-өзі айыптаудан бас тарту құқығы, екі рет жазалаудан қорғалу құқығы (Оңтүстік Африка заңнамасында *ne bis in idem* деп аталады) және сот шешіміне шағымдану немесе қайта қарау құқығы кіреді. 35-тараудың 5-тармағында «Құқықтар туралы Биллде көрсетілген кез келген құқықты бұза отырып алынған дәлелдер, егер олардың қабылдануы сот процесін әділетсіз ететін немесе әділеттіліктің сақталуына кедері келтірсе, соттан алынып тасталуға тиіс» делінген. Конституциялық сот бұл ережені *S v Basson* ісінде түсіндірді. 35-тарауға қатысты басқа да маңызды істер: *S v Dzukuda*; *S v Tshilo*, *S v Singo*, *S v Thebus* және *S v Bogaards*.
The longest section of the Bill of Rights, section 35 comprises a detailed list of rights which protect due process in criminal proceedings. Section 35(1) outlines the rights of persons "arrested for allegedly committing an offence", while section 35(2) outlines the right of persons "detained, including every sentenced prisoner". Section 35(3) guarantees every accused person's right to a fair trial, including, inter alia, the right to notice of the charge, right to a public trial, the right to a speedy trial, the right to legal representation, the right to be presumed innocent, the right to silence, the right against self incrimination, the right against double jeopardy (called ne bis in idem in South African law), and the right of appeal or review. Section 35(5) establishes an exclusionary rule, under which, "Evidence obtained in a manner that violates any right in the Bill of Rights must be excluded if the admission of that evidence would render the trial unfair or otherwise be detrimental to the administration of justice." The Constitutional Court has interpreted this provision in cases including S v Basson. Other landmark cases involving section 35 include S v Dzukuda; S v Tshilo, S v Singo, S v Thebus, and S v Bogaards.
Адам құқықтары жөніндегі басқа да құжаттармен салыстыру
36-баптағы шектеу туралы ереже Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенциядағы ұқсас ережелермен салыстырылды. Атап айтқанда, жеке өмірге қатысты құқықтарды шектеу (8-бап (2) тармақ), «заңға сәйкес және демократиялық қоғамда қажетті болған жағдайларды қоспағанда», ой және дін бостандығына шектеулер (9-бап (2) тармақ), «заңмен белгіленген және демократиялық қоғам үшін қажетті шектеулерге ғана бағынады» сияқты жағдайлар бар. Канадада 1982 жылы Канаданың Құқықтары мен Бостандықтары Хартиясы қабылданды. Осы Хартияның 1-тарауы, Оңтүстік Африка заңдарының 36-тарауы сияқты, құқықтар «еркін және демократиялық қоғамда нақты дәлелдене алатын, заңмен белгіленген және ақылға қонымды шектеулерге ғана» бағынады деп белгілейді.
The limitations clause under section 36 has been compared to similar clauses in the European Convention on Human Rights. Specifically, there are limits on privacy rights (Section 8(2)), "except such as is in accordance with the law and is necessary in a democratic society", limits on freedom of thought and religion (art. 9(2)), "subject only to such limitations as are prescribed by law and are necessary for a democratic society," etc. In Canada, the Canadian Charter of Rights and Freedoms was adopted in 1982. Section 1 of that Charter, like section 36 of the South African law, states that rights are "subject only to such reasonable limits prescribed by law as can be demonstrably justified in a free and democratic society."
Төтенше жағдайлар
Құқықтар туралы Биллдің 37-бабы тікелей төтенше жағдайларға және олармен байланысты құқықтардан шешілуге қатысты.
Section 37 of the Bill of Rights pertains expressly to states of emergency and concomitant derogation of rights.
Құқықтар туралы жарлықтың орындалуы
38 және 39-бөлімдер тиісінше «Құқықтарды іске асыру» және «Құқықтар туралы билльді түсіндіру» мәселелерін қарастырады. Түсіндіруге қатысты, 39-баптың 1-тармағы Құқықтар туралы билльді түсіндіру адамның қадір-қасиетіне, теңдігіне және бостандығына негізделген ашық және демократиялық қоғамның құндылықтарын ілгерілетуге, халықаралық құқықты ескеруге және шетелдік құқықты қарастыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, осы бөлімдердің ең маңыздысы – Құқықтар туралы билльдің сот қарауына берілуін қамтамасыз етуде.
Sections 38 and 39 deal with "Enforcement of rights" and "Interpretation of Bill of Rights" respectively. In respect of interpretation, Section 39(1) provides that the interpretation of the Bill of Rights must promote "the values that underlie an open and democratic society based on human dignity, equality and freedom", must consider international law, and may consider foreign law. However, these sections are most significant for entrenching the justiciability of the Bill of Rights.
Тікелей орындау
38-бапта құқықтарды қорғау дауларында өте кең қолданылатын принцип белгіленген, онда жеке тұлғалар өз атынан, басқа адамдардың атынан, адамдар тобының мүшесі ретінде немесе "қоғамдық мүддеде" құқық талаптарын қозғай алады. Осы принциптің шегі әлі толыққанды сынақтан өткен жоқ. 39-баптың 2-тармағына сүйенетін маңызды істердің қатарында Carmichele v Minister of Safety and Security, S v Thebus, S v Masiya, сондай-ақ Bhe v Magistrate, Khayelitsha істері дәстүрлі құқық саласында ерекшеленеді. Carmichele ісінде Конституциялық сот 39-баптың 2-тармағы соттарға, егер тараптар оны сұрамаса да, қажет болған жағдайда жалпы құқықты дамытуға "жалпы міндеттілік" жүктейтінін баса көрсетті; ал Thebus ісінде Бас судьяның орынбасары Дикганг Мозенке 39-баптың 2-тармағын жоғары соттардың "қоғамның өзгеретін әлеуметтік, моральдық және экономикалық құрамына сай келетіндей етіп жалпы құқықты қайта құру және дамыту" құқығына конституциялық негіз және бағыт-бағдар берушілік ретінде қарастырды. Адам және азаматтардың құқықтары туралы заңға сәйкес жалпы құқықты қайта құруға қатысты конституциялық сот өкілеттігі, әдетте, жалпы құқықты кезең-кезеңмен және нақты іс бойынша, сотқа келіп түскен мәселенің ерекшеліктерін ескере отырып дамыту қажеттігімен шектеледі; Currie және de Waal пікірінше, "Жаңа тәсілге қатысты белгілі бір нұсқаулар берілуі керек, сонымен қатар соттарға принципті іс-әрекет негізінде дамытуға мүмкіндік қалдырылуы тиіс".
Section 38 establishes an extremely generous doctrine of standing in rights disputes, providing that individuals may bring rights claims on their own behalf, on behalf of other individuals, in their capacity as a member of a group of persons, or "in the public interest". The outer limits of this standing have rarely been tested. Other important cases invoking section 39(2) include Carmichele v Minister of Safety and Security, S v Thebus, and S v Masiya, as well as Bhe v Magistrate, Khayelitsha in the customary law arena. In Carmichele, the Constitutional Court emphasised that section 39(2) imposes a "general obligation" on courts to develop the common law as necessary, irrespective of whether any party asks the court to do so; and in Thebus, Deputy Chief Justice Dikgang Moseneke conceived of section 39(2) as providing constitutional authority and constitutional guidelines to the inherent and routine power of superior courts "to refashion and develop the common law in order to reflect the changing social, moral, and economic make up of society". This constitutional judicial power to reshape the common law in line with the Bill of Rights is generally limited by the requirement that the common law must be developed incrementally and on a case by case basis, with reference to the particulars of the case before the court; per Currie and de Waal, "Some guidance on the new approach has to be provided, while room must be left for the courts to develop the principle on a case by case basis."