Кіріспе

Музыкада тоналды жад немесе "естілу арқылы қайтару" – естігеннен кейін нақты бір дыбысты есте сақтау қабілеті. Тональды жад дұрыс әуендеуге көмектеседі және құлақ жаттығулары арқылы дамытылуы мүмкін. Жоғары дамыған тоналды жад композиторлық қабілеттің белгісі болуы мүмкін. Тональды жад музыкалық дыбыстарды абсолютті түрде тану үшін қолданылатын стратегия ретінде пайдаланылуы мүмкін. Осы стратегияны қолданушылар абсолютті питчті (абсолютті дыбыс биіктігін) үйреніп жатыр деп ойласа да, бұл қабілет көбінесе музыкалық тұрғыдан пайдалы емес, және олардың абсолютті тоналды жадысы үнемі жаттығусыз уақыт өте келе айтарлықтай немесе толығымен жоғалуы мүмкін. Музыка тыңдағанда дыбыстар естілген кезде қысқа мерзімді жадқа сақталады. Бұл әуен сияқты дыбыстар тізбегін қабылдауға және түсінуге мүмкіндік береді. Дыбыстарға арналған жеке қысқа мерзімді жад жүйесінің бар екеніне және оның сөздік қысқа мерзімді жадтан ерекшеленетініне дәлелдер бар.

Зерттеу нәтижелері

"Музыкалық дыбыстардың есте сақтау қабілеті: тоналдылықтың әсері және жалған есте сақтаудың пайда болуы" атты зерттеу мақаласында Доминик Вуван және оның зерттеушілері музыкалық есте сақтау қабілетіне, әсіресе тоналды мелодиялық жағдайлардағы жеке дыбыстарға қатысты үш эксперимент жүргізді. Екінші экспериментте қысқа тізбектерді тиімді бақылауға мүмкіндік болмады. Бұл күтпеген нәтиже берді, себебі осыдан ұзақ мерзімді тізбектердің жоғары жылдамдықта қысқа жылдамдыққа қарағанда жақсы орындалғаны байқалды. Мағынасы жоқ дыбыстар дыбыс тізбектерін есте сақтауға кедеріл келтірсе, мағынасы жоқ сөздер әріптер тізбектерін есте сақтауға кедеріл келтірді. Көрнекі-есті сезімдік әдіс ауызша және тоналды ортадағы қысқа мерзімді есте сақтауды зерттеу үшін пайдалы құрал екені дәлелденді. Тест нәтижелері кедергі келтіретін дыбыс, тоналдылық деңгейі және салыстыру дыбысының тоналдылығы сияқты көптеген факторлар тыңдаушылардың тапсырманы орындауына маңызды әсер ететінін көрсетті. Екінші кезеңде тест компьютерлік модельдеу арқылы талдау және бағалау үшін қолданылды. Соңғы, үшінші кезеңде тест PLATO компьютерлік жүйесінде сынақтан өтті және сенімділік деңгейі 0,80, 0,85 және 0,90-қа жету үшін орташа тоналды есте сақтау тест нәтижелері 6,05, 8,55 және 11,60 балл болуы керек екені анықталды (4).

Тәжірибелер

Вуван мен оның әріптестері жүргізген зерттеуде бірінші эксперимент тоналды әуеннің жеке тонға қатысты естелікке әсерін анықтауға бағытталған. Экспериментке қатысу үшін 20 адам таңдалды, олардың төртеуі мүлдем музыкалық білімі жоқ еді. Бұл қатысушылар G мажорлы күйде американдық мелодияны тыңдады, содан кейін бір ғана сынақ тоны естілді. Олардан естілген тон бұрын ойнатылған мелодияда болған-жоқ екенін сұрады. Бірінші экспериментті аяқтау үшін барлығы 216 сынақ жасалды. Екінші экспериментте жаңа топтан 20 қатысушы таңдалды, олардың барлығы музыкалық білімді бірнеше жыл бойы алған. Процедура бірінші экспериментпен толықтай сәйкес, бірақ басты айырмашылық – мелодия енді минорлық күйде ұсынылды. Соңғы үшінші экспериментте музыкалық білімі бар жаңа қатысушылар тобы қатысты. Процедура бірінші және екінші эксперименттермен ұқсас, бірақ қатысушыларға тыңдау үшін атональды әуен қолданылды. Лилах және оның әріптестері екі эксперимент жүргізді. Бірінші экспериментте музыкалық білімі жоқ сегіз студент таңдалды. Олар бір уақытта тапсырма орындап, оны қаншалықты дұрыс орындағанын анықтау үшін бір-біріне синхронды тон тізбектерін тыңдады. Екінші экспериментте 9 жаңа студент таңдалды, олар бірінші эксперименттегідей процедураны орындады, бірақ естілетін тізбектердің ұзақтығы басқаша болды. Уильямсон жүргізген экспериментке 32 адам қатысты, олар әуесқой музыканттар саналды және кемінде сегіз жыл бойы аспап немесе вокал бойынша жаттығудан өтті. Әр қатысушы төрт түрлі блок бойынша төрт рет жаттығу жасады және он алты сынақтан өтті. Төрт блок үнсіздік, ақ шу, маңызсыз тон немесе маңызсыз сөйлеу сандарынан тұрды. Фарбод пен Мавроматистің экспериментіне жылдар бойы формалды музыкалық білім алған 34 музыкант қатысты. Бұл қатысушылар 60 мелодиялық тізбек бойынша көп таңдаулы сұрақтарға жауап беруі керек болды. Олар 1 («Тоналды емес») және 5 («Ашық тоналды») шкаласы бойынша жауап берді. Содан кейін барлық жауаптар әр тізбек үшін қаншалықты дәл және нақты екеніне бағаланды. Келесі экспериментте 48 жаңа қатысушы питч есте сақтау экспериментіне қатысты. Бұл жаңа топта музыканттар мен музыкант емес адамдар болды. Қатысушылар компьютерде сауалнама толтырды және 60 мелодиялық тізбекті тыңдап, естіген алғашқы питч соңғы питчпен бірдей ме, әлде басқаша ма, анықтауға тиіс болды, сонымен қатар әр питчті бір рет қана естіді. Виспойлдің зерттеу экспериментіне 125-тен астам адам қатысты, олардың 4-і аспирант, ал қалғаны студенттер еді. Бұл қатысушылар тоналды есте сақтау тестінің төрт нұсқасын және сауалнаманы тапсырды. Әр тоналды есте сақтау тестінде түрлі тон түрлерінен 60 сұрақ болды. Тоналды және атональды питчтерді дұрыс жіктеуді қамтамасыз ету үшін екі кәсіби музыкант көмектесті. Әр тест бірегей болды және әртүрлі комбинацияларды қамтыды, бірақ бірдей мелодиялар қолданылды. Сессия 5-тен 25 адамға дейін топтарда өтті. Нақты тесттерге дейін практикалық тест өтті және тесттің алғашқы екі нұсқасын тапсырғаннан кейін 15 минуттық үзіліс жасалды.